Kwestionariusz Przekonań na temat Leków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kwestionariusz Przekonań na temat Leków (ang. Beliefs about Medicines Questionnaire, BMQ)[1] jest narzędziem psychometrycznym do ilościowej oceny konstruktu, którym są przekonania na temat leków. Kwestionariusz dostępny jest w wielu wersjach językowych, w tym w wersji polskiej (BMQ-PL)[2]. Prawa autorskie do Kwestionariusza posiada prof. Robert Horne (University College London).

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Narzędzie zbudowane jest z 18 pozycji testowych zgrupowanych w dwie sekcje: BMQ-Specific i BMQ-General. Sekcja BMQ-Specific (10 pozycji testowych) dotyczy leków indywidualnie stosowanych przez chorego a BMQ-General (8 pozycji testowych) dotyczy ogólnych przekonań na temat leków, również u osób nie stosujących ich. Ta część może być stosowana niezależnie od BMQ-Specific. Każda sekcja wykazuje konstrukcję dwuczynnikową. Szczegółowa struktura narzędzia została przedstawiona w Tabeli.

Tabela. Struktura Kwestionariusza Przekonań na temat leków
Sekcja Czynnik Liczba pozycji testowych Numer pozycji testowej włączanej do danego czynnika Co bada?
BMQ-Specific Specific-Necessity 5 S1, S3, S4, S7, S10 Stopień przekonań o potrzebie stosowania przepisanych pacjentowi leków
Specific-Concerns 5 S2, S5, S6, S8, S9 Stopień przekonań o obawie przed groźbą uzależnienia i innymi negatywnymi skutkami działania leków oraz stopień zakłócenia życia przez leki
BMQ-General General-Overuse 4 G1, G4, G7, G8 Stopień przekonań, że lekarze nadmiernie przepisują leki pacjentom
General-Harm 4 G2, G3, G5, G6 Stopień przekonań, że leki są szkodliwe, uzależniające, trujące i nie powinny być przyjmowane przez cały czas

Sposób oceny konstruktu[edytuj | edytuj kod]

Pozycje testowe są oceniane za pomocą skali Likerta. Do każdego ze stwierdzeń w pozycji testowej respondent ustosunkowuje się wybierając jedną z pięciu opcji: „zdecydowanie zgadzam się”, „zgadzam się”, „nie jestem pewien / pewna”, „nie zgadzam się”, „zdecydowanie nie zgadzam się”. Każdej odpowiedzi przyporządkowuje się wartość od 5 („zdecydowanie zgadzam się”) do 1 („zdecydowanie nie zgadzam się”). Wynik kwestionariusza oblicza się sumując wartości dla każdego z czynników osobno.

Necessity-Concerns Framework[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie wyników pomiaru przekonań na temat leków z użyciem BMQ-Specific zaproponowano teorię struktury „potrzeba-obawy” (ang. Necessity-Concerns Framework, NCF)[3]. Jej ilościową reprezentację oblicza się odejmując od sumy punktów czynnika Specific-Necessity sumę punktów czynnika Specific-Concerns. Ilościowa wartość reprezentująca NFC jest powiązana z przestrzeganiem zaleceń lekarskich (ang. adherence) i może służyć do badania i opisu tego zjawiska[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

BMQ został stworzony przez brytyjskich naukowców farmaceutów i psychologów Roberta Horne’a, John Weinmana i Maittew Hankinsa w 1999 roku[1]. Doczekał się licznych wersji językowych m.in. francuskiej[4], niemieckiej[5], skandynawskich[6], czeskiej[7], maltańskiej[8], tureckiej[9], a także polskiej[2].

BMQ-PL[edytuj | edytuj kod]

Walidacji wersji polskiej Kwestionariusza Przekonań na temat Leków (BMQ-PL)[2] dokonano w grupie chorych na choroby sercowo-naczyniowe. Forma semantyczna kwestionariusza okazała się jednoznaczna i prosta w odbiorze. Struktura czynnikowa BMQ-PL odpowiadała strukturze wersji oryginalnej[1] Kwestionariusza. Spójność wewnętrzna czynników była zadowalająca, jednak nieco niższa dla czynników BMQ-General, co było zgodne z innymi wersjami językowymi BMQ[1][4][8]. Tę niższą spójność BMQ-General przypisuje się współkorelacjom pozycji testowych General-Overuse i General-Harm. Wyniki BMQ-PL korelują z przestrzeganiem zaleceń lekarskich zgodnie z teorią NCF u chorych ambulatoryjnych, ale nie u hospitalizowanych[2].

BMQ-PL, jako pierwsza wersja językowa BMQ, doczekała się także wersji dla osób z wykształceniem medycznym (BMQ-PL-Med)[2]. Sekcja BMQ-Specific wersji podstawowej (BMQ-PL) może być z powodzeniem stosowana wśród medyków, jednak sekcja BMQ-General wymagała pewnych zmian: pozycję G6 usunięto, a G4 przeniesiono do skali General-Harm. Usunięcie pozycji G6 było podyktowane literalnym rozumieniem sformułowania „wszystkie leki to trucizny” przez medyków w myśl zasady Paracelsusa „Omnia sunt venena…”. Przeniesienie pozycji G4 („naturalne środki lecznicze są bezpieczniejsze niż leki”) wynikało z kładzenia większego nacisku przez medyków na „bezpieczeństwo” niż na „naturalność” środków. W trakcie walidacji BMQ-PL-Med nie weryfikowano czy przekonania na temat leków osób z wykształceniem medycznym badane za pomocą BMQ-PL-Med mają związek ze sposobem przepisywania przez nich leków[2].

Treść BMQ-PL[edytuj | edytuj kod]

Poniżej podano treść Kwestionariusza[2].

Kwestionariusz Przekonań na temat Leków

I. Twoje poglądy o stosowanych przez Ciebie lekach

Chcielibyśmy zapytać Cię o Twoje osobiste poglądy na temat stosowanych przez Ciebie leków. Poniżej znajdują się stwierdzenia innych ludzi na temat leków, które stosują. Proszę, wskaż, w jakim stopniu zgadzasz się z tymi stwierdzeniami stawiając krzyżyk w odpowiednim kwadracie. Nie ma dobrych ani złych odpowiedzi. Jesteśmy zainteresowani Twoimi własnymi poglądami.

1. Moje zdrowie zależy obecnie od leków, które przyjmuję.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

2. Martwi mnie, że muszę przyjmować te leki.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

3. Moje życie byłoby niemożliwe bez leków.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

4. Bez moich leków byłbym bardzo chory / byłabym bardzo chora.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

5. Czasami martwię się, jakie mogą być długofalowe skutki działania moich leków.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

6. Moje leki są dla mnie zagadką.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

7. W przyszłości stan mojego zdrowia będzie zależał od leków.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

8. Leki, które przyjmuję, zakłócają moje życie.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

9. Czasami martwię się, że mogę za bardzo uzależnić się od leków.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

10. Leki chronią mnie przed pogorszeniem stanu zdrowia.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

II. Twoje poglądy o lekach w ogóle

Chcielibyśmy zapytać Cię o Twoje osobiste poglądy na temat leków. Poniżej znajdują się stwierdzenia innych ludzi na temat leków. Proszę, wskaż, w jakim stopniu zgadzasz się z tymi stwierdzeniami stawiając krzyżyk w odpowiednim kwadracie. Nie ma dobrych ani złych odpowiedzi. Jesteśmy zainteresowani Twoimi własnymi poglądami.

1. Lekarze przepisują zbyt wiele leków.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

2. Osoby przyjmujące leki powinny od czasu do czasu robić przerwy w ich stosowaniu.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

3. Większość leków uzależnia.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

4. Naturalne środki lecznicze są bezpieczniejsze niż leki.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

5. Leki powodują więcej szkody niż pożytku.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

6. Wszystkie leki to trucizny.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

7. Lekarze za bardzo polegają na lekach.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

8. Gdyby lekarze poświęcali więcej czasu pacjentom, przepisywaliby mniej leków.

□ zdecydowanie zgadzam się

□ zgadzam się

□ nie jestem pewien / pewna

□ nie zgadzam się

□ zdecydowanie nie zgadzam się

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Robert Horne, John Weinman, Maittew Hankins, The beliefs about medicines questionnaire: The development and evaluation of a new method for assessing the cognitive representation of medication, „Psychology & Health”, 14 (1), 1999, s. 1–24, DOI10.1080/08870449908407311, ISSN 0887-0446 [dostęp 2020-04-14].1 stycznia
  2. a b c d e f g Michał Seweryn Karbownik i inni, Adaptation and validation of the Polish version of the Beliefs about Medicines Questionnaire among cardiovascular patients and medical students, „PLOS ONE”, 15 (4), 2020, e0230131, DOI10.1371/journal.pone.0230131, ISSN 1932-6203 [dostęp 2020-04-14] (ang.).c?
  3. a b Rob Horne i inni, Understanding patients’ adherence-related beliefs about medicines prescribed for long-term conditions: a meta-analytic review of the Necessity-Concerns Framework, „PLoS One”, 8 (12), 2013, e80633, DOI10.1371/journal.pone.0080633, ISSN 1932-6203, PMID24312488, PMCIDPMC3846635 [dostęp 2020-04-14].c?
  4. a b E. Fall i inni, Validation of the French version of the Beliefs about Medicines Questionnaire (BMQ) among diabetes and HIV patients, „European Review of Applied Psychology”, 64 (6), 2014, s. 335–343, DOI10.1016/j.erap.2014.08.005, ISSN 1162-9088 [dostęp 2020-04-14] (ang.).
  5. Cornelia Mahler i inni, Patients’ beliefs about medicines in a primary care setting in Germany, „Journal of Evaluation in Clinical Practice”, 18 (2), 2012, s. 409–413, DOI10.1111/j.1365-2753.2010.01589.x, ISSN 1365-2753, PMID21087373 [dostęp 2020-04-14].
  6. Anne Gerd Granas, Lotte Stig Nørgaard, Sofia Kälvemark Sporrong, Lost in translation?: Comparing three Scandinavian translations of the Beliefs about Medicines Questionnaire, „Patient Education and Counseling”, 96 (2), 2014, s. 216–221, DOI10.1016/j.pec.2014.05.010, ISSN 1873-5134, PMID24908591 [dostęp 2020-04-14].
  7. Petra Matoulkova i inni, Chronically Ill Czech Patients’ Beliefs About Medicines: The Psychometric Properties and Factor Structure of the BMQ-CZ, „Therapeutic Innovation & Regulatory Science”, 47 (3), 2013, s. 341–348, DOI10.1177/2168479013481968, ISSN 2168-4790 [dostęp 2020-04-14] (ang.).
  8. a b Ingrid Gatt i inni, Psychometric properties of the Belief about Medicines Questionnaire (BMQ) in the Maltese language, „Pharmacy Practice (Granada)”, 15 (1), 2017, DOI10.18549/pharmpract.2017.01.886, ISSN 1885-642X [dostęp 2020-04-14].
  9. Muhammet Cinar i inni, Reliability and validity of the Turkish translation of the beliefs about medicines questionnaire (BMQ-T) in patients with Behçet’s disease, „Clinical and Experimental Rheumatology”, 34 (6 Suppl 102), 2016, S46–S51, ISSN 0392-856X, PMID27191774 [dostęp 2020-04-14].