Semantyka (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy językoznawstwa. Zobacz też: inne rozumienia słowa „semantyka”.
Językoznawstwo
Lingwistyka ogólna
Gramatyka
Fonetyka
Fonologia
Morfologia
Słownictwo (leksyka)
Semiotyka
Składnia (syntaktyka)
Semantyka
Semantyka leksykalna
Semantyka statystyczna
Semantyka strukturalna
Semantyka prototypu
Pragmatyka
Lingwistyka stosowana
Psycholingwistyka
Socjolingwistyka
Etnolingwistyka
Antropolingwistyka
Neurolingwistyka
Lingwistyka generatywna
Lingwistyka kognitywna
Lingwistyka komputerowa
Lingwistyka matematyczna
Lingwistyka synchroniczna
Lingwistyka diachroniczna
Lingwistyka historyczno-porównawcza
Metoda porównawcza
Etymologia
Stylistyka
Lingwistyka korpusowa
Kultura języka (normatywistyka)
Historia językoznawstwa
Deskryptywizm (opisowość)
Normatywizm (preskryptywizm)

Semantyka językoznawcza (gr. σημαντικός, sēmantikós – „ważny”, „znaczący”) – dział językoznawstwa ogólnego, część semiotyki (ogólnej dyscypliny zajmującej się systemami znakowymi) badający problem znaczenia w języku, a także relacji formy znaku do treści oznaczanej, w ujęciu synchronicznym i diachronicznym. Semantyka bada ponadto relacje między znaczeniem podstawowym wyrazu a jego znaczeniem w konkretnym wypowiedzeniu. Semantyka zajmuje miejsce pośrednie pomiędzy syntaktyką a pragmatyką. Badania nad semantyką poruszają problemy wykorzystania abstrakcyjnego systemu znaków (zdań, słów, symboli, gestów), jakim jest język, do opisywania przedmiotów, jak również abstrakcyjnych idei. Natura tych powiązań stanowiła przedmiot badań filozofów od starożytności, krążąc wokół definicji znaczenia znaku. Wielu językoznawców odstępuje od definiowania samego pojęcia znaczenie, pozostawiając to filozofom.

Kierunki semantyki językoznawczej[edytuj | edytuj kod]

Semantyka referencyjna[edytuj | edytuj kod]

Zajmuje się regułami odnoszenia się wyrażeń do opisywanych obiektów, referencją oraz denotacją wyrażenia. Językoznawcy tego nurtu stawiają sobie za cel opracowanie pewnych zasad reprezentacji semantycznej wypowiedzeń badanego języka naturalnego jako sformułowań specjalnie do tego celu stworzonego języka formalnego. Do tego nurtu należy semantyka (gramatyka) Montague, szukająca ścisłej korelacji pomiędzy warstwą semantyczną i syntaktyczną.

Semantyka translacyjna[edytuj | edytuj kod]

Kierunek często przeciwstawiany semantyce referencyjnej. Stawia sobie za cel opisywanie powiązań pomiędzy znaczeniami, opisywanie specjalnych relacji takich jak synonimia, sprzeczność czy wynikanie. Lepiej od semantyki referencyjnej opisuje znaczenia pojedynczych wyrazów, tradycyjnie stanowiących centrum zainteresowania semantyki językoznawczej.

Semantyka interpretatywna i generatywna (Noam Chomsky)[edytuj | edytuj kod]

Semantyka interpretatywna stanowi część nauczania szkoły generatywno-transformacyjnej N. Chomsky'ego. Przyporządkowuje elementy semantyczne elementom syntaktycznym. Semantyka generatywna zakłada nadrzędność struktury semantycznej wypowiedzi (zdania) i z niej wyprowadza strukturę syntaktyczną, stosując transformacje i reguły słownikowe.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zbigniew Gołąb, Adam Heinz, Kazimierz Polański, Słownik terminologii językoznawczej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1970, str. 510
  • Kazimierz Polański i in., Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Ossolineum, Wrocław, str. 521
  • Renata Grzegorczykowa, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 13