Litwacy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Litwacy – potoczne określenie Żydów przybywających do Królestwa Polskiego z rosyjskiej strefy osiedlenia, głównie z zachodnich guberni – obecnych terenów Litwy i północnej Białorusi. Główne fale emigracyjne odbyły się w latach 1881–1882 i 1905–1907.

Historia[edytuj]

Pierwsi litwacy, ok. 70 tysięcy rodzin[1], przybyli do Królestwa Polskiego na początku lat 90. XIX wieku, w ramach represji po zamachu na cara Aleksandra II Romanowa. Żydzi ze strefy osiedlenia byli lepiej zasymilowani niż Żydzi z Królestwa Polskiego, w większości przejęli kulturę rosyjską i na co dzień posługiwali się językiem rosyjskim. Zostali niechętnie przyjęci przez Polaków, którzy widzieli w nich narzędzie rusyfikacji, a także przez Żydów ortodoksyjnych, którzy nazywali ich szajgecami (młodzieńcami)[2].

Wśród szerokich mas żydowskich propagowali separatyzm, a zwalczali asymilację narodową i kulturową, co spowodowało jej czasowe ustanie. Pod koniec XIX wieku byli już dominującą siłą wśród Żydów w Polsce. Drugi wielki napływ tej ludności przypadł na lata 1905–1907 i był związany z wydarzeniami rewolucji 1905 roku. Osiedlali się najchętniej w okolicach dużych ośrodków przemysłowych, szczególnie Warszawy i Łodzi[3][4].

Większość litwaków zginęła podczas Holokaustu na Litwie.

Etymologia[edytuj]

Pierwotnie „Litwak” oznaczało tyle co „człowiek pochodzący z Litwy, Litwin”, ale to słowo wyszło z użycia przed XIX stuleciem: już słownik Lindego odnotowuje je jako przestarzałe. W późniejszym okresie weszło ono ponownie do obiegu w węższym, powyżej opisanym znaczeniu. W obydwu wypadkach stosuje się też różną pisownię: „Litwak” (Litwin, oznaczenie narodowości) w znaczeniu starszym oraz „litwak” (Żyd z Litwy, oznaczenie miejsca pochodzenia, jak "kresowiak") – w nowszym[5].

Przypisy

  1. Śpiewak P., Żydokomuna, s. 47.
  2. Śpiewak P., Żydokomuna, s. 47-48.
  3. Andrzej Leszek Szcześniak: Wasze ulice, nasze kamienice. www.naszawitryna.pl. [dostęp 2011-05-02].
  4. Józef Konczyński: Żydzi w Polsce w ostatniem dziesięcioleciu. Warszawa: 1936, s. 5.
  5. Łucja Brzozowska: O Litwakach, litwakach i wilniukach. W: "Magazyn Wileński", 4/2005 [on-line]. Magwil.lt. [dostęp 2012-01-30].