Mag (kapłan perski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mag (staroperski/medyjski magi maγu lub maguš, elam. magu-pati, sanskr. maga, gr. μάγος, per. مغ; łac. magus, pahlawi magu-pati, magupat mag-nauczyciel.

Nazywano tak zarówno kapłanów i mędrców elamickich, chaldejskich, medyjskich i babilońskich zajmujących się astrologią, magią i alchemią, a także kapłanów zaratusztriańskich pełniących rożne funkcje religijne: strażników ognia świątynnego, nauczycieli, układaczy hymnów świątynnych i arcykapłanów. W okresie hellenistycznym zaczęto tak tytułować samego Zaratusztrę (Zoroastra).

Źrodła medyjskie i perskie[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze znane użycie słowa mag, maguš[1] znajduje się w trójjęzycznej inskrypcji Dariusza I Wielkiego, znanej jako Inskrypcja z Behistun[2] (520-518 p.n.e.). Drugi przykład pojawia się w tekstach Awesty, świętej księgi zaratusztrianizmu. Znajduje się w części Młodszej Awesty, termin pojawia się Hapax legomenon: moghu.tbiš, co oznacza „wrogi wobec moghu ”, gdzie moghu nie (jak wcześniej sądzono) nie znaczy „mag”, ale raczej „członek plemienia[3]” Stąd przypuszczalnie wzięło się określanie ludu Medów jako magów. Herodot wspomina o medyjskich mędrcach zarówno w odniesieniu do ludu jaki i w stosunku do kasty kapłanów Medów i Persów, u których funkcja ta była dziedziczna. Magowie odgrywali znaczącą rolę na dworze króla Medów Astyagesa, który zatrudniał ich jako „doradców i tłumaczy snów. (przepowiedzieli mu, że straci koronę pokonany przez Cyrusa, założyciela Imperium Achemenidów). Dziedziczni kapłani zaratusztriańscy używali także na określenie swojej funkcji i klasy społecznej nazwy awestyjskiej atravan.

Źródła hellenistyczne[edytuj | edytuj kod]

Według Roberta Charlesa Zaehnera[4] w późniejszych relacjach historyków greckich „słyszymy o Magach nie tylko w Persji, Baktrii, Chorezmie, Arianie, Medii i wśród Saków, ale także w krajach nie irańskich, magach z krajów takich jak Samaria, Etiopia i Egipt. Zaehner twierdzi, że ich wpływy były również szeroko rozpowszechnione w Azji Mniejszej.

W znaczeniu zajmujący się magią słowo mag upowszechnione zostało w całej wschodniej części regionu Morza Śródziemnego i Azji Zachodniej konkurując ze swoim pierwotnym znaczeniem w okresie hellenistycznym. To pojęcie zostało utworzone ze stopienia się μάγος ze starszym greckim słowem goēs (γόης), określającym praktykującego magię, w tym astronomię, astrologię, alchemię i inne formy ezoterycznej wiedzy, umiejętności[5]. Skojarzenie to było wynikiem hellenistycznej fascynacji dziełami pseudoepigraficzymi pisarzy greckich takich jak Pseudo – Zoroaster[5], Pseudo – Hystaspes[5] , Pseudo – Ostanes[6]http://www.iranicaonline.org/articles/ostanes, którzy byli postrzegani przez Greków jako chaldejscy założyciele stowarzyszenia mędrców, nauczycieli i wynalazców astrologii, jak i magii. Agatiasz[7] pisał o nim jako o nauczycielu: „Zoroaster był ich nauczycielem i wprowadził rytuały magów; zastąpił ich pierwotny kult wielkimi i skomplikowanymi doktrynami ”(tłum. de Jong). Tematyka tych tekstów, których autentyczność rzadko była kwestionowana, obejmowała zarówno traktaty o naturze, jak i traktaty o nekromancji. Ale większość tych tekstów dotyczyła spekulacji astronomicznych i magicznej wiedzy. Jednym z czynników związanych z astrologią było imię Zoroastra, a raczej to, co zrobili z niego Grecy. Jego imię początkowo utożsamiano z czczeniem gwiazd (astrothytes[8] „gwiezdny ofiarnik”), a z Zo-, interpretowano jako żywa gwiazda. Ta grecka konfabulacja wpłynęła także, na współczesne znaczenie słów „magia” i „magik”.

Przedstawienie Trzech Mędrców na VII-wiecznej mozaice z bazyliki Sant’Apollinare Nuovo w Ravennie, Włochy.

W tradycji chrześcijańskiej[edytuj | edytuj kod]

Słowo mágos i jego odmiany pojawiają się zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie. Zwykle to słowo tłumaczy się jako „magik” lub „czarownik” w znaczeniu iluzjonisty lub wróża, i tak tłumaczy się je we wszystkich jego wystąpieniach (np. Dz 13: 6) z wyjątkiem Ewangelii Mateusza, gdzie, w zależności od tłumaczenia, jest tłumaczone jako „mędrzec” (KJV, RSV) lub nieprzetłumaczone ( mágoi ) jako Trzej Królowie, zazwyczaj z notą wyjaśniającą (NIV). Jednak wcześni ojcowie kościoła, tacy jak św. Justyn, Orygenes , św. Augustyn i św. Hieronim, przetłumaczyli to słowo w jego zwykłym znaczeniu, czyli jako „magowie”[9]. Ewangelia Mateusza stwierdza, że mędrcy odwiedzili małego Jezusa, aby złożyć mu hołd wkrótce po jego narodzinach (2: 1–2: 12). (Źródła i tradycja zaratusztriańska nie odnotowują tego wydarzenia.) Pod koniec I wieku powstały liczne apokryficzne historie związane z magami/mędrcami wspomnianymi w Ewangelii. W średniowieczu stało się to źródłem kolejnych legend.

Oprócz bardziej znanej historii Szymona Maga, zawartej w rozdziale 8, Księga Dziejów Apostolskich ( 13: 6–11 ) opisany jest tamże inny mag, który działał jako doradca Sergiusza Pawła, rzymskiego prokonsula w Pafos na wyspie Cypr. Był Żydem o imieniu Bar-Jesus (syn Jezusa) lub alternatywnie Elymas. (Inny cypryjski mag o imieniu Atomos jest wspominany przez Józefa Flawiusza, jako pracownik na dworze Feliksa w Cezarei).

Jedno z niekanonicznych źródeł chrześcijańskich, Syryjska Ewangelia Dzieciństwa (Ewangelia Dzieciństwa Arabska), zawiera w trzecim rozdziale historię mędrców Wschodu, która jest bardzo podobna do tej z Ewangelii Mateusza. Jednak w przeciwieństwie do Mateusza, ta relacja cytuje Zaratusztrę (Zoroastra) jako źródło proroctwa, które motywowało mędrców do poszukiwania małego Jezusa jako Zbawiciela (aw. Soszjant).

Inni kapłani zaratusztriańscy[edytuj | edytuj kod]

Zaotar — kapłan zaratusztriański (perski) w czasach proroka Zaratusztry. Jest to słowo z języka awestyjskiego: Zaratusztra nazywa siebie w Gathach słowem zaotar czyli w pełni wykwalifikowany kapłan. Zaotar znaczy dosłownie ten który jest w stanie poprowadzić (powodować) wołem. Przykład z instrukcji prowadzenia rytuału Jasny: „Jatha Ahu Vairjo”. Po tej modlitwie zaotar powinien odpowiedzieć „Atha ratusz aszatczit hacza”, wierzący Aszawan powinien odpowiedzieć trzykrotnym odmówieniem modlitwy „Aszem Vohu”.

Inne słowa oznaczające kapłanów zaratusztriańskich:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Old Persian Texts, www.avesta.org [dostęp 2019-08-04].
  2. Old Persian Texts, www.avesta.org [dostęp 2019-08-04].
  3. Mary Boyce, A History of Zoroastrianism, Zoroastrianism under the Achaemenians, BRILL, 1982, DOI10.1163/9789004293908, ISBN 978-90-04-29390-8 [dostęp 2019-08-04].
  4. Robert Charles Zaehner, The teachings of the magi: a compendium of Zoroastrian beliefs, Oxford University Press, wrzesień 1976, s.163 [dostęp 2019-08-04] (ang.).
  5. a b c Zoroaster v. as perceived by the Greeks – Encyclopaedia Iranica, www.iranicaonline.org [dostęp 2019-08-04].
  6. Mary Boyce, Frantz Grenet, Thus spake not Zarathuštra: Zoroastrian pseudepigrapha of the Greco-Roman world, Brill, 1991, DOI10.1163/9789004293915_013, ISBN 978-90-04-29391-5 [dostęp 2019-08-04].
  7. Agatiasz Scholastyk - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-08-04] (pol.).
  8. Pasquale Borrelli (of the Accademia delle Scienze di Napoli.), Intorno a' principii dell'arte etimologica. Discorso, 1834, s.120 [dostęp 2019-08-04] (wł.).
  9. Catholic University of America., New Catholic encyclopedia, ISBN 0-07-010235-X, OCLC 367202 [dostęp 2019-08-04].