Megalityczne świątynie Malty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Megalityczne świątynie Maltya
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ġgantija north wall.jpg
Kraj  Malta
Typ kulturowe
Spełniane kryterium IV
Numer ref. 132
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1980
na 4. sesji
Dokonane zmiany 1992
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Malty
Mapa lokalizacyjna Malty
Ġgantija
Ġgantija
Położenie na mapie Morza Śródziemnego
Mapa lokalizacyjna Morza Śródziemnego
Ġgantija
Ġgantija
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Ġgantija
Ġgantija
Ziemia 36°02′50,1″N 14°16′08,7″E/36,047250 14,269083

Megalityczne świątynie Maltymegalityczne budowle położone na wyspach Malta i Gozo w Republice Malty.

Budowle wzniesione zostały w okresie 3500–2500 p.n.e. i zaliczają się do najstarszych budowli kamiennych na świecie[1][2]. Najpierw wznoszono sarkofagi i wolnostojące bloki skalne – okresy Skorba (ok. 4500–4100 p.n.e.) i Zebbug (ok. 4100–3800 p.n.e.), następnie budowano świątynie i kompleksy cmentarzy – okres Ġgantija (ok. 3600–3000 p.n.e.), później świątynie rozbudowywano – okres Tarxien (ok. 3000–2500 p.n.e.), opuszczono je w okresie Cmentarza Tarxien 2500–1500 p.n.e.[3][3][2]

Wiele budowli zostało wzniesionych na planie przypominającym trójlistną koniczynę z 3-6 apsydami[1][3]. Prawie wszystkie z budowli mają wklęsłe fasady, większość zbudowana jest z wielkich, obrobionych bloków skalnych[1]. Wiele z budowli pokrywają reliefy[1].

Niewiele wiadomo na temat ich budowniczych[3]. Sposób ich budowy oraz przeznaczenie nie są do końca znane[1]. Najprawdopodobniej budowle te były świątyniami – o czym mają świadczyć obecność zdobionych ołtarzy oraz brak śladów pochówków[1].

Najstarszym i najlepiej zachowanym kompleksem jest Ġgantija a najbardziej wyszukanym architektonicznie – Tarxien[3].

W 1980 roku kompleks Ġgantija został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wpis ten rozszerzono w 1992 roku o kolejne pięć obiektów tego typu w Republice Malty[4].

Megalityczne świątynie na liście światowego dziedzictwa UNESCO[edytuj]

Nazwa i opis Zdjęcie
Ġgantija (kod 132-001)[5][6] – kompleks dwóch świątyń w Ġgantiji, liczący ok. 5800 lat, najstarszy i najlepiej zachowany[3]; mniejsza ze świątyń – Świątynia Północna powstała około 150 lat później niż większa – Świątynia Południowa. Do naszych czasów zachowały się zewnętrzne mury, miejscami sięgające 6 metrów. Gozo - Templi megalitici di Gigantiga.jpg
Ħaġar Qim (kod 132-002)[5][7] – pozostałości megalitycznych świątyń, datowanych na IV i III tysiąclecie p.n.e. IMG 1524 Ħaġar Qim September 2005.jpg
Mnajdra (kod 132-003)[5][8] – kompleks trzech prehistorycznych świątyń megalitycznych na południowym wybrzeżu Malty. Wznoszono je w okresie od III do połowy II tysiąclecia p.n.e. Do budowy użyto dwóch rodzajów materiału, znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie, wapienia koralowego i globigerynowego. Sudika Mnajdra porthole.jpg
Ta' Ħaġrat (kod 132-004)[5][9] – pozostałości megalitycznych świątyń, datowanych na IV i III tysiąclecie p.n.e. Kompleks składa się z dwóch budowli. Wokół posiadającego kamienną podłogę prostokątnego dziedzińca znajdują się wejścia do trzech apsyd. Plan budowli przypomina liść koniczyny. Ta' Ħaġrat 20100302-1.JPG
Skorba (kod 132-005)[5][10] – ruiny świątyń megalitycznych w północnej części miejscowości Żebbiegħ. Jako pierwszą wzniesiono lepiej zachowaną Świątynię Zachodnią (ok. 3500–3200 p.n.e), a następnie (ok. 3200–2500 p.n.e.) dobudowano Świątynię Wschodnią. Skorba Temples 20100302-01.JPG
Tarxien (kod 132-006)[5][11] – kompleks budowli megalitycznych z okresu neolitu i epoki brązu, budowa najstarszej świątyni datowana jest na ok. 3 500 p.n.e. Obiekty wzniesiono z obrobionych bloków skalnych i ozdobiono rytymi i malowanymi dekoracjami. Kompleks dzieli się na pięć części. Malta-Tarxien entrance.jpg

Megalityczne świątynie spoza listy światowego dziedzictwa UNESCO[edytuj]

Nazwa i opis Zdjęcie
Borġ in-Nadur[12] Borg in Nadur.jpg
Świątynia w Buġibbie[13] Malta - St. Paul's Bay - Dawret il-Gzejjer - Dolmen Hotel - Bugibba Temple 15 ies.jpg
Tal-Qadi[14] Malta - Naxxar - Triq l-Imdawra - Tal-Qadi Temple 09 ies.jpg
Tas-Silġ[15] Malta - Marsaxlokk - Triq Xrobb l-Ghagin - Tas-Silg 08 ies.jpg
Xemxija[1] Malta - St. Paul's Bay - Xemxija Heritage Trail - Xemxija Temple 2 01 ies.jpg
Xrobb l-Għaġin[16] Malta - Marsaxlokk - Triq Xrobb l-Ghagin - Xrobb l-Ghagin - Temple 04 ies.jpg
Kordin Temples Kordin II Temple Malta.png
Santa Verna

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g Ian Shaw, Robert Jameson: A Dictionary of Archaeology. John Wiley & Sons, 2008, s. 374. ISBN 9780470751961. [dostęp 2015-09-05].
  2. a b Emma Blake, A. Bernard Knapp: The Archaeology of Mediterranean Prehistory. John Wiley & Sons, 2008, s. 158–161. ISBN 9781405137249. [dostęp 2015-09-05].
  3. a b c d e f James F. Osborne: Approaching Monumentality in Archaeology. SUNY Press, 2014, s. 160-163. ISBN 9781438453255. [dostęp 2015-09-05].
  4. UNESCO: Megalithic Temples of Malta (ang.). [dostęp 2015-09-06].
  5. a b c d e f UNESCO: Megalithic Temples of Malta (ang.). [dostęp 2015-09-06].
  6. Ġgantija Temples (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  7. Ħaġar Qim (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  8. Mnajdra (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  9. Ta' Ħaġrat Temples (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  10. Skorba Temples (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  11. Tarxien Temple (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  12. David H. Trump: Malta: Prehistory and Temples. Misdea Book Ltd, 2004, s. 140-141. ISBN 99909-93-94-7.
  13. Bugibba Temple (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  14. Tal-Qadi Temple (ang.). National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands. [dostęp 2015-06-13].
  15. University of Malta: Tas-Silg Excavation Project (ang.). [dostęp 2015-09-06].
  16. Archaeology on the Net Web Ring: Daniel Cilia: Destroyed Megalithic Sites (ang.). [dostęp 2015-09-06].