Przejdź do zawartości

Mdina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Mdina
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Malta

Kod ISO 3166-2

MT-29[1]

Burmistrz

Peter Dei Conti Sant Manduca

Powierzchnia

0,9 km²[2]

Populacja (2024)
• liczba ludności


201[3]

• gęstość

227,1 os./km²[3]

Kod pocztowy

MDN

Położenie na mapie Malty
Położenie na mapie
35°53′09″N 14°24′11″E/35,885833 14,403056
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Mdina (fen. Melitta, stgr. Μελίτη) – jedna z jednostek administracyjnych na Malcie. Mieszka tutaj 201 osób[3]. Była stolicą Malty, położona jest w centralnej części wyspy Malta. Jest to średniowieczne miasto z wąskimi uliczkami, położone na wzgórzu, skąd roztacza się widok na wyspę.

Toponimia

[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta pochodzi od arab. ‏مدينة‎, które oznacza „miasto” lub „miejscowość”[4][5][6]. Nazwa Melite lub Melita, związana z dawną starożytną osadą znajdującą się w tym samym miejscu, przetrwała jako nazwa wyspy (Malta)[6].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Starożytność

[edytuj | edytuj kod]
 Zobacz też: Melite.

Płaskowyż, na którym zbudowana jest Mdina, był zamieszkany od czasów prehistorycznych, a w epoce brązu stanowił miejsce schronienia, ponieważ był naturalnie łatwy do obrony[7], Fenicjanie założyli w tym miejscu kolonię, znaną jako Ann od ich nazwy wyspy[8][9][10], około VIII wieku p.n.e.[11] Republika Rzymska zdobyła Maltę w 218 p.n.e., we wczesnym okresie II wojny punickiej. Rzymianie wykorzystywali Mdinę jako swoje centrum administracyjne, lecz przemianowali ją na Melita od greckiej i łacińskiej nazwy wyspy, prawdopodobnie zaczerpniętej od głównego portu punickiego w Wielkim Porcie[10]. Miasto punicko-rzymskie było około trzykrotnie większe od współczesnej Mdiny, rozciągając się na dużą część dzisiejszego Rabatu[12].

Według Dziejów Apostolskich apostoł Paweł rozbił się statkiem u wybrzeży Malty w 60 roku n.e. Zamieszkał wówczas w grocie w Melicie, dziś na terenie dzisiejszego Rabatu, został powitany przez jej namiestnika Publiusza i cudownie uzdrowił chorego ojca namiestnika[13]. Legenda chrześcijańska głosi, że wówczas ludność Malty nawróciła się na chrześcijaństwo, Publiusz został biskupem Malty, a następnie biskupem Aten, zanim poniósł męczeńską śmierć w 112 roku[14][15][16].

Bardzo niewiele pozostałości po mieście punicko-rzymskim zachowało się do dziś. Najważniejsze są ruiny Domus Romana, w której odkryto kilka dobrze zachowanych mozaik, posągów i innych artefaktów. Wykopano także pozostałości podium Świątyni Apollina, fragmenty murów miejskich oraz inne stanowiska[17].

Średniowiecze

[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego w obrębie miasta wzniesiono obwarowania, redukując jego obszar. Zrobiono to, aby obwód miasta był łatwiejszy do obrony, a podobne zmniejszenia wielkości miast były powszechne w regionie Morza Śródziemnego we wczesnym średniowieczu. Chociaż tradycyjnie zakładano, że obwarowania zostały zbudowane przez Arabów, sugerowano również, że w rzeczywistości wzniesione zostały około VIII wieku przez Cesarstwo Bizantyjskie, gdy zagrożenie ze strony Arabów wzrosło[7].

W 870 roku bizantyńska Melite, którą rządził namiestnik Amros (prawdopodobnie Ambrosios), została oblężona przez Aghlabidów dowodzonych przez Halafa al-Hādima. Zginął on w trakcie walk, a z Sycylii wysłano Sawādę Ibn Muḥammada, aby kontynuował oblężenie po jego śmierci. Czas trwania oblężenia nie jest znany, ale prawdopodobnie trwało ono kilka tygodni lub miesięcy. Po zdobyciu Melite przez najeźdźców mieszkańcy zostali wymordowani, miasto zniszczone, a jego kościoły splądrowane. Marmur z kościołów Melite został wykorzystany do budowy zamku w Susie[18][19].

Według Al-Himyarī Malta pozostawała prawie niezamieszkana aż do ponownego zasiedlenia w 1048 lub 1049 roku przez muzułmanów z Sycylii i ich niewolników, którzy na miejscu Melite zbudowali osadę nazwaną Madina[20]. Dowody archeologiczne sugerują, że na początku XI wieku miasto było już dobrze rozwiniętą osadą muzułmańską, więc lata 1048–1049 mogą oznaczać datę jego oficjalnego założenia i wzniesienia murów miejskich[21]. Układ nowego miasta był całkowicie odmienny od starożytnego Melite[22]. Niektóre elementy układu współczesnej Mdiny, takie jak wąskie i przypominające labirynt uliczki, mogą nadal odzwierciedlać dziedzictwo tego okresu i wykazywać podobieństwo do historycznych medyn w Afryce Północnej[5].

Bizantyńczycy oblegali Medinę w latach 1053–1054, lecz zostali odparci przez jej obrońców[18]. Miasto poddało się pokojowo Rogerowi I Sycylijskiemu po krótkim oblężeniu w 1091 roku[23].

W XII wieku fortyfikacje miasta zostały przebudowane i rozbudowane[5]. W tym czasie obszar miasta został już zredukowany do wielkości zbliżonej do obecnej. Teren na południe od miasta, który wcześniej wchodził w skład rzymskiej Melite, a teraz znajdował się poza murami, został przekształcony w przedmieście, czyli dzisiejszy Rabat[5].

Ludność Malty w XV wieku wynosiła około 10 tys. osób, a życie miejskie ograniczało się do Mdiny, Birgu oraz Cytadeli na Gozo. Mdina była stosunkowo mała i częściowo niezamieszkana, a do 1419 roku została już przewyższona pod względem wielkości przez swoje przedmieście, Rabat[24]. Pod panowaniem Aragończyków władza lokalna spoczywała na Università, wspólnotowym organie z siedzibą w Mdinie, który pobierał podatki i zarządzał ograniczonymi zasobami wysp. W różnych momentach XV wieku rada miejska skarżyła się swoim aragońskim zwierzchnikom, że wyspy są zdane na łaskę morza i Saracenów[25].

Miasto wytrzymało oblężenie najeźdźców Hafsydów w 1429 roku[26].

Działalność klasztorna

[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w 1530 roku Zakon Świętego Jana przejął władzę nad Maltą, miejscowa szlachta uroczyście przekazała klucze do miasta wielkiemu mistrzowi Philippe’owi Villiers de L’Isle-Adam, jednak zakon osiedlił się w Birgu i Mdina utraciła status stolicy[27]. W latach 40. XVI wieku rozpoczęto modernizację fortyfikacji za rządów Juana de Homedes y Coscon[7], a w 1551 roku miasto wytrzymało krótkie oblężenie osmańskie[28].

Mdina ucierpiała poważnie podczas trzęsienia ziemi na Sycylii w 1693 roku; choć nie odnotowano ofiar śmiertelnych, XIII-wieczna katedra św. Pawła została częściowo zniszczona i odbudowana w stylu barokowym przez Lorenzo Gafę w latach 1697–1703[29].

3 listopada 1722 roku nowo wybrany wielki mistrz António Manoel de Vilhena wydał rozkaz restauracji i renowacji Mdiny[30]. Zadanie to powierzono francuskiemu architektowi i inżynierowi wojskowemu Charlesowi François de Mondion, który wprowadził do wciąż w dużej mierze średniowiecznego miasta silne elementy baroku francuskiego. Wówczas znaczna część fortyfikacji oraz wejście do miasta zostały całkowicie przebudowane. Pozostałości Castellu di la Chitati zostały zburzone, aby zrobić miejsce dla Palazzo Vilhena, a główną bramę miejską zamurowano i w pobliżu wzniesiono nową Mdina Gate. Wybudowano także kilka budynków publicznych, w tym Banca Giuratale oraz Corte Capitanale. Ostatnim większym dodatkiem do fortyfikacji Mdiny był Bastion Despuig, ukończony w 1746 roku[31].

Okupacja francuska i rządy brytyjskie

[edytuj | edytuj kod]

10 czerwca 1798 roku Mdina została zajęta przez wojska francuskie bez większego oporu podczas francuskiej inwazji na Maltę[32]. W mieście pozostał francuski garnizon, jednak 2 września tego samego roku wybuchło powstanie maltańskie. Następnego dnia powstańcy weszli do miasta przez poternę i dokonali masakry garnizonu liczącego 65 żołnierzy[33]. Wydarzenia te zapoczątkowały dwuletnie powstanie i blokadę, a Maltańczycy utworzyli Zgromadzenie Narodowe, które obradowało w Banca Giuratale w Mdinie[34]. Powstańcy odnieśli sukces i w 1800 roku Francuzi poddali się, a Malta stała się brytyjskim protektoratem[28].

W latach 1883–1931 Mdina była połączona z Vallettą Koleją Maltańską[35].

Współczesność

[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Mdina jest jedną z głównych atrakcji turystycznych Malty, odwiedzaną przez około 1,7 miliona turystów rocznie[36].

W latach 2008–2016 przeprowadzono szeroko zakrojoną renowację murów miejskich[37].

Ulice w Mdinie[38]

[edytuj | edytuj kod]
  • Misraħ il-Kunsill (Plac Rady)
  • Pjazza San Pawl (Plac św. Pawła)
  • Pjazza San Publiju (Plac św. Publiusza)
  • Pjazza tal-Arċisqof (Plac Arcybiskupa)
  • Pjazza tas-Sur (Plac Bastionowy)
  • Pjazzetta Beata Marija Adeodata Pisani (Placyk * Bł. Marii Adeodata Pisani)
  • Triq Inguanez (ulica Inguanez)
  • Triq Mesquita (ulica Mesquita)
  • Triq is-Sur (ulica Bastionowa)
  • Triq San Pawl (ulica św. Pawła)
  • Triq Santu Rokku (ulica św. Rocha)
  • Triq l-Imħażen (ulica Magazynowa)
  • Triq Villegaignon (ulica Villegaignon) (ulica główna).

Galeria

[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Mdiną

[edytuj | edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Mdiną.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ ISO 3166-2 Newsletter – Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna, 2007.
  2. ↑ Localities of Malta – statoids.com.
  3. ↑ a b c World Population Day: 11 July 2025 – NSO Malta. – NSO Malta, 2025.
  4. ↑ Mdina, [w:] John Everett-Heath, The Concise Dictionary of World Place-Names, t. 6, Oxford University Press, 2020, ISBN 978-0-19-190563-6 [dostęp 2025-07-25], Cytat: The present name is derived from the Arabic madīnah ‘town’ or ‘city’. (ang.).
  5. ↑ a b c d George A. Said-Zammit, The Development of Domestic Space in the Maltese Islands from the Late Middle Ages to the Second Half of the Twentieth Century, Archaeopress Publishing Ltd, 15 sierpnia 2016, s. 28–29, ISBN 978-1-78491-392-2 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
  6. ↑ a b George Azzopardi, The Roman Municipia of Malta and Gozo: The Epigraphic Evidence, Archaeopress Publishing Ltd, 28 grudnia 2023, s. 13, ISBN 978-1-80327-615-1 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
  7. ↑ a b c The 'Castellu di la Chitati’ the medieval castle of the walled town of Mdina [online], www.militaryarchitecture.com [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2015-11-15].
  8. ↑ William Culican, Phoenicia and Phoenician Colonization, 1992, s. 461–546 [dostęp 2025-07-28] (ang.).
  9. ↑ Paolo Filigheddu, Die Ortsnamen des Mittelmeerraums in der Phönizischen und Punischen Überlieferung, „Ugarit-Forschungen: Internationales Jahrbuch für die Altertumskunde Syrien-Palästinas”, 36, 2007, s. 149–266 [dostęp 2025-07-28] (niem.).
  10. ↑ a b John Vella, Greek Words in Maltese Harbour Toponymy, „Athens Journal of Mediterranean Studies”, 9, 2023, s. 25–52 [dostęp 2025-07-28] (ang.).
  11. ↑ Cassar Carmel, A Concise History of Malta, 2000, s. 53–54, ISBN 1-870579-52-6 (ang.).
  12. ↑ Claudia Sagona, The Archaeology of Malta, Cambridge University Press, 25 sierpnia 2015, s. 273, ISBN 978-1-107-00669-0 [dostęp 2025-07-28] (ang.).
  13. ↑ Dz 28,1-10 w przekładach Biblii.
  14. ↑ Fr Andrew Phillips, Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome [online], www.orthodoxengland.org.uk [dostęp 2025-07-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-26].
  15. ↑ Orthodox Europe :: Orthodox Malta [online], www.orthodoxengland.org.uk [dostęp 2025-07-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-07].
  16. ↑ Henry Duff Traill, The Picturesque Mediterranean [online], s. 53–54 [dostęp 2025-07-28] (ang.).
  17. ↑ New find at Mdina most important so far in old capital [online], www.maltamigration.com [dostęp 2025-07-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-13].
  18. ↑ a b Malta 870–1054 Al-Himyari’s Account and its Linguistic Implications [online], melitensiawth.com [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04].
  19. ↑ Malta Fiż-Żmien Nofsani [online], www.um.edu.mt [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-01].
  20. ↑ Malta, [w:] Carmel Cassar, Encyclopaedia of Islam, Three, 2022, ISBN 978-90-04-16165-8, Cytat: The Arabs established themselves in the old Roman town of Melita, which they renamed Mdina (Madīna). According to the Arab chronicler and geographer al-Ḥimyarī (d. c.727/1326–7), Malta remained practically uninhabited after the Muslim conquest, until it was colonised by Muslims from Sicily in 440–1/1048–9. Joseph Brincat interprets al-Ḥimyarī’s account of the 441/1049 Arab colonisation to suggest, among other things, that the island remained essentially uninhabited for 180 years (Brincat, 9–14), somewhat confirming Ibn Ḥawqal’s assertion that Malta was populated only by wild donkeys and numerous sheep, and that it „produces honey” (Ibn Hawqal, 1:198). (ang.).
  21. ↑ Brian Blouet, The Story of Malta, 2007, s. 41, ISBN 978-99909-3-081-8 (ang.).
  22. ↑ New find at Mdina most important so far in old capital [online], www.maltamigration.com [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-13].
  23. ↑ De Triremibus: Festschrift in honour of Joseph Muscat [online], melitensiawth.com, s. 273 [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2014-07-17].
  24. ↑ Anthony Luttrell, Medieval Malta: studies on Malta before the Knights, Rzym: The British School at Rome, 1975, s. 55 [dostęp 2025-07-25].
  25. ↑ Theresa Vann, The Militia of Malta, „The Journal of Medieval Military History”, 2, 2004, s. 137–142.
  26. ↑ Mark Cauchi, 575th anniversary of the 1429 Siege of Malta, „Times of Malta”, 12 września 2004 [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] (ang.).
  27. ↑ Victor Paul Borg, The rough guide to Malta and Gozo, Rough Guides, 2001, s. 124, ISBN 978-1-85828-680-8 [dostęp 2025-07-25].
  28. ↑ a b The Mdina siege of 1429 was ‘greater than the Great Siege’ of 1565 – The Malta Independent [online], www.independent.com.mt [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2015-08-15].
  29. ↑ Gerald Montanaro Gauci, Mdina cathedral destroyed in the 1693 earthquake, „Times of Malta” [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2015-12-13] (ang.).
  30. ↑ Denis De Lucca, Mdina: Baroque town planning in 18th century Mdina, „Heritage: An Encyclopedia of Maltese Culture and Civilization”, 1, Midsea Books Ltd, 1979, s. 21–25 [dostęp 2025-07-25] (pol.).
  31. ↑ Despuig Bastion – Mdina [online], www.culturalheritage.gov.mt [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-13].
  32. ↑ Dennis Castillo, The Maltese Cross: A Strategic History of Malta, Bloomsbury Academic, 2006, s. 103, ISBN 978-0-313-32329-4 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
  33. ↑ Stefan Goodwin, Malta, Mediterranean Bridge, Bloomsbury Academic, 30 czerwca 2002, s. 48, ISBN 978-0-89789-820-1 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
  34. ↑ Malta under the French: The Blockade [online], www.kagoon.com [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2015-10-27].
  35. ↑ Mdina bastions restoration works completed, „MaltaToday.com.mt” [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-24] (ang.).
  36. ↑ George Cassar, Sustainable Tourism Management – A Collection of Studies from Malta, Lebanon and Jordan, 2015, s. 27, ISBN 978-99957-886-2-9 [dostęp 2025-07-25] (ang.).
  37. ↑ Mdina bastions restoration works completed, „MaltaToday.com.mt” [dostęp 2025-07-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-24] (ang.).
  38. ↑ MapServer [online], pamapserver.pa.org.mt [dostęp 2025-07-28].
Podział administracyjny Malty
wyspa Malta
Rady lokalne
wyspa Malta
Komitety administracyjne
wyspa Gozo
Rady lokalne
wyspa Gozo
Komitety administracyjne

Herb Malty

Obiekty z listy Światowego Dziedzictwa UNESCO na Malcie

Kulturowe
Na liście wstępnej
Niematerialne

Malta

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mdina&oldid=77810835”