Mitra (mitologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: inne znaczenia.
Mitra
bóg W mitologii perskiej: słońca i światłości, opiekun przysiąg i układów, patron wojowników i władców;
W Indiach ; ten, który zaprowadzał zgodę między ludźmi, czuwa nad przestrzeganiem umów, wiązany ze Słońcem, uosabia łagodny, opiekuńczy aspekt władzy królewskiej
Ilustracja
Płaskorzeźba, przedstawiająca Mitrę, Szapura II i Ormuzda; pod stopami stojących leży martwy Julian Apostata
Występowanie mitologia perska
Atrybuty pełne uzbrojenie, rydwan zaprzężony w białe konie
Teren kultu starożytna Persja
starożytny Rzym
Indie

Mitra (awest. Miθrō ميترا – „pakt”, „przymierze”, sankr. Mitráḥ) – bóstwo solarne w mitologii indoirańskiej, którego kult narodził się w II tysiącleciu p.n.e. Atrybuty i przymioty Mitry zostały opisane w Aweście, która tytułuje go Panem Zobowiązań i opisuje jako ducha umów, personifikując w jego osobie Lojalność. Jako władca ładu Mitra panował nad zmianami kosmicznymi, strzegł porządku społecznego, chronił majestat królewski i występował jako sędzia w zaświatach. Szczególnymi względami Mitra był obdarzany przez wyznawców w okresie równonocy jesiennej, a miesiącem, poświęconym bóstwu, był październik – mehr. Mitra był przedstawiany jako wojownik w pełnym uzbrojeniu na zaprzęgniętym w białe konie rydwanie. Według mitologii indyjskiej Mitra należy do Aditjów i wraz z Waruną – o czym wspominają hymny Rygwedy – sprawował pieczę nad rytą, porządkiem społecznym, umowami i przyjaźnią. Od początku naszej ery kult Mitry rozpowszechnił się w cesarstwie rzymskim, gdzie przedstawiano go jako zabójcę byka[1].

Etymologia[edytuj]

Zarówno wedyjskie Mitra jak i awestyńskie Mithra wywodzą się ze słowa mitra, oznaczającego przysięgę, pakt, ugodę, przyjaźń. W sanskrycie oraz współczesnych językach indoaryjskich – przyjaciel.

Mithra w Persji[edytuj]

W mitologii perskiej Mithra był bogiem słońca i światłości, opiekunem przysiąg i układów, patronem wojowników i władców, bogiem-słońcem zrodzonym ze skały. Przypisuje się Mithrze wiele niezwykłych czynów (m.in. ujarzmienie prabyka). Kult Mithry umocnił się w Persji, gdy religią państwową był zaratusztrianizm, według którego Mithra jest jednym z jazatów[2]. W mitraizmie, będącym kombinacją zaratusztrianizmu i kultów hellenistycznych, Mithra został zrównany z Ahura-Mazdą, stając się głównym przedmiotem kultu.

Mitra w Indiach[edytuj]

Początkowo Mitra wraz z Waruną i Arjamanem stanowił trójcę bóstw nieba[3]. Indyjski Mitra jest przedstawiony w Wedach jako ten, który zaprowadzał zgodę między ludźmi. Czuwa nad przestrzeganiem umów. Wiąże się go także ze Słońcem. Uosabia łagodny, opiekuńczy aspekt władzy królewskiej. Wraz z Waruną odzwierciedla stałość i niewzruszoność zasad rządzących wszechświatem. Jest tym, który przywraca ład.

Mitra w Grecji i Rzymie[edytuj]

Mitra zabijający byka, relief z II wieku, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu

W okresie hellenistycznym bóg pojawił się w Grecji, gdzie jego kult nabrał cech ezoterycznych. Był identyfikowany z greckim Apollem lub Heliosem.

W I wieku kult Mitry (mitraizm) zaczął szerzyć się w Rzymie (mitreum). Jego ślady można odnaleźć m.in. w podziemiach znajdujących się pod obecną bazyliką św. Klemensa (San Clemente). W III i IV wieku mitraizm został włączony do państwowego kanonu religijnego w Rzymie. Mitrę przedstawiano jako młodzieńca w tunice i czapce frygijskiej na głowie, zabijającego byka.

Przypisy

  1. Religie świata. Encyklopedia, red. J. Rawicz i in., Kraków [s.a.], s. 530.
  2. M. Składankowa, Mitologia Iranu, s. 369.
  3. M. Jakimowicz-Shah, A. Jakimowicz, Mitologia indyjska, s. 24.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]