Niebiańskie pnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Niebiańskie pnie
Nazwa chińska
Hanyu pinyin tiāngàn / shígàn
Wade-Giles t’ien-kan / shih-kan
Zn. tradycyjne 天干 / 十干
Zn. uproszczone 天干 / 十干

Niebiańskie pnie (lub dziesięć pni) to dziesięciostopniowy system cykliczny używany w chińskiej filozofii, alchemii i astrologii. Razem z ziemskimi gałęziami tworzą one cykl sześćdziesięcioletni, stosowany w chińskich kalendarzach tradycyjnych oraz w astrologii. W filozofii łączą się ściśle z pojęciami yin i yang oraz z teorią pięciu pierwiastków.


  Niebiański
pień
Chińska
nazwa
Japońska
nazwa
Yin Yang Pierwiastek
1 jiǎ kinoe yang drewno
2 kinoto yin
3 bǐng hinoe yang ogień
4 dīng hinoto yin
5 tsuchinoe yang ziemia
6 tsuchinoto yin
7 gēng kanoe yang metal
8 xīn kanoto yin
9 rén mizunoe yang woda
10 guǐ mizunoto yin

W epoce Shang istniał mit o dziesięciu słońcach, z których każde nosiło nazwę jednego z niebiańskich pni i każde ukazywało się podczas jednego z dziesięciu dni starochińskiego tygodnia (旬; xǔn). Królowie Shangów umieszczali niebiańskie pnie w swoich imionach. Niektórzy historycy uważają, że pnie mogły odzwierciedlać dziesięć klanów pod rządami Shangów. Niebiańskie pnie powiązano z teorią yin i yang oraz pięcioma pierwiastkami już po ich upadku.

W dzisiejszym języku chińskim niebiańskie pnie są powszechnie używane tak jak na Zachodzie litery alfabetu podczas różnych wyliczeń:

  • Jako oceny na studiach, przy czym przed Jiǎ (bardzo dobry) występuje jeszcze Yōu (優), czyli celujący.
  • Oznaczenia stron w dokumentach prawnych; w tym charakterze niebiańskie pnie są również popularne w Japonii.
  • Oznaczenia odpowiedzi do wyboru w testach.
  • Nazwy chemiczne, np. metanol: 甲醇 jiǎchún; etanol: 乙醇 yǐchún) itd.
  • Nazwy chorób/wirusów: Hepatitis A: 甲型肝炎 jiǎxíng gānyán; Hepatitis B: 乙型肝炎 yǐxíng gānyán
  • Nazwy lig sportowych: Serie A: 意甲 yìjiǎ
  • Dawniej używano pni także przy nazwach witamin; wyparły je jednak litery A, B, C itd.
  • Oznaczanie postaci w dialogach, np. 甲 pyta, 乙 odpowiada
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło niebiańskie pnie w Wikisłowniku