Norske Folkeeventyr

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Norske Folkeeventyr – zbiór norweskich podań ludowych opublikowany po raz pierwszy w 1841 roku. Podania zostały spisane przez Petera Christena Asbjørnsena oraz Jørgena Moe'a z opowieści nieznanych twórców, istniejących w przekazach ustnych ludności mieszkającej na terenie Norwegii. Opowieści podzielone są na wiele kategorii i rodzajów, lecz podzielają pewne wspólne wzorce - nie są one przywiązane do czasu (nie ma w nich takich zwrotów jak dawno dawno temu) ani miejsca (Za siedmioma górami, za siedmioma lasami).

Asbjørnsen i Moe[edytuj | edytuj kod]

Zainspirowani pracą braci Grimm, Peter Christen Asbjørnsen oraz Jørgen Moe jeździli po kraju zbierając i zapisując prozę ludową, którą później ujednolicali i opowiadali na nowo w wydawanych przez nich wspólnie serii broszur. Baśnie po raz pierwszy zostały wydane jesienią 1841, ale w związku z brakiem porozumienia między twórcami przestały być wydawane w roku 1844. Druga edycja - z roku 1851 - była pierwszą skończoną i kompletną kolekcją baśni. Zawierała ona również komentarze autorstwa Moe'a.

Asbjørnsen opublikował również niezależnie dwutomową serię Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn w latach 1845-48. Pomimo użycia w tytule słowa "baśń" (Eventyr) nie zawiera ich; znaleźć tam można jedynie bajki i legendy.

Później zostało wydane Norske Folke-Eventyr. Ny Samling (1871) i Norske Folke-Eventyr. Ny Samling. Anden Udgave (1876). Poza tym, Asbjørnsen stworzył pierwszą ilustrowaną wersję nazwaną Norske Folke- og Huldre-Eventyr i Udvalg (1879) dzięki współpracy z artystami.

Norweskie baśnie i legendy[edytuj | edytuj kod]

Norske Folkeeventyr[edytuj | edytuj kod]

Alfabetyczny spis baśni opublikowanych przez Asbjørnsena i Moe'a w wydaniu Norske Folkeeventyr z lat 1841-1844:

  • Askeladden som fikk prinsessen til å løgste seg (Jak Askeladden oszukał królewnę[1])
  • Askeladden som kappåt med trollet (Jak Askeladden z trollem jedli na wyścigi[2])
  • Askeladden som stjal sølvendene til trollet
  • Bjørnen og reven:
    • 1: Hvorfor bjørnen er stubbrumpet;
    • 2: Reven snyter bjørnen for julekosten
  • Bonde Værskjegg
  • Buskebrura
  • De syv folene
  • De tolv villender
  • De tre bukkene Bruse som skulle gå til seters og gjøre seg fete
  • De tre mostrene
  • De tre prinsesser i Hvittenland
  • Den rettferdige firskilling (Uczciwy grosik[1])
  • Det blå båndet
  • Det har ingen nød med den som alle kvinnfolk er glad i
  • Dukken i gresset
  • En frierhistorie (Zaloty[3])
  • Enkesønnen
  • Fanden og futen
  • Fugl Dam
  • Giske
  • Gjertrudsfuglen
  • Grimsborken
  • Gudbrand i Lia (Gudbrand ze wzgórza[3])
  • Gutten og fanden
  • Gutten som gikk til nordenvinden og krevde igjen melet (O chłopcu który poszedł do północnego wiatru odebrać mąkę[1])
  • Han far sjøl i stua
  • Hanen, gauken og århanen
  • Hanen og høna
  • Hanen og høna i nøtteskogen
  • Herremannsbruden (Narzeczona bogacza[3])
  • Herreper (pan Per[3])
  • Hver synes best om sine barn
  • Høna som skulle til Dovre forat ikke allverden skulle forgå
  • Høna tripper i berget
  • Håken Borkenskjegg
  • Jomfru Maria som gudmor
  • Jomfruen på glassberget (Królewna na szklanej górze[1])
  • Kari Trestakk (Kari Trestakk[2])
  • Kjetta på Dovre (Niedźwiedź z Dovre[3])
  • Kvernen som står og maler på havsens bunn (O młynku, który miele na dnie morza[3])
  • Lillekort
  • Lurvehette
  • Manndatteren og kjerringdatteren
  • Mannen som skulle stelle hjemme
  • Mestermø
  • Mestertyven
  • Per, Pål og Espen Askeladd
  • Pål Andrestua
  • Reven som gjeter
  • Rike Per Kremmer (Bogaty Per Kramarz[1])
  • Risen som ikke hadde noe hjerte på seg
  • Sju år gammal graut (Siedmioletnia kasza[3])
  • Smeden som de ikke torde slippe inn i helvete
  • Smørbukk
  • Somme kjerringer er slike
  • Soria Moria slott (Zamek Soria Moria[2])
  • Spurningen
  • Stabbursnøkkelen i rokkehodet (Klucz od lamusa w kądzieli[3])
  • Store-Per og Vesle-Per
  • Tommeliten
  • Tro og Utro
  • Tsju pus, vil du ned av bordet! (Zmiataj, kocie, ze stołu![3])
  • Vel gjort og ille lønnet
  • Vesle Åse Gåsepike
  • Østenfor sol og vestenfor måne (Na wschód od słońca i na zachód od księżyca[1])

Norske Folkeeventyr Ny Samling (1871)[edytuj | edytuj kod]

Spis baśni opublikowanych w Norske Folkeeventyr Ny Samling z 1871 roku[4]

Nr baśni[a] Tytuł norweski Typ baśni wg AT Oficjalny polski tytuł
(Jeśli istnieje)
Źródło tytułu
61 Væren og grisen som skulle til skogs og bo for seg selv AT 130
62 Venner i liv og død AT 470
63 Gutten som skulle tjene tre år uten lønn AT 560 O chłopcu który przez trzy lata miał służyć bez zapłaty [3]
64 Kjerringa mot strømmen AT 1365AB
65 Den syvende far i huset AT 726 Siódmy ojcem w domu [1]
66 Tre sitroner AT 408
67 Kjæresten i skogen AT 955
68 Ikke kjørende og ikke ridende AT 875
69 Skipperen og Gamle-Erik AT 1179
70 Gutten som gjorde seg til løve, falk og maur AT 302 O chłopcu który przemieniał się w lwa, sokoła i mrówkę [3]
71 Tobakksgutten AT 611
72 Gullslåttet som hang i luften AT 531
73 Haren som hadde vært gift AT 96
74 Bjørnen og reven:
74.1 Slipp granrot og ta i revefot AT 5
74.2 De vedder om flesk og humlebol AT 7
74.3 De skulle ha åker i sameie AT 1030
74.4 Mikkel vil smake hestekjøtt AT 47A
75 Bamse Brakar AT 116
76 Rødrev og Askeladden AT 300
77 Gutten som ville fri til datter til mor i kroken AT 402
78 Dumme menn og troll til kjerringer AT 1406 Głupie chłopy i przewrotne baby [1]
79 Askeladden og de gode hjelperne AT 513 Askeladden i jego pomocnicy [2]
80 Gutten som ville bli handelskar AT 1538
81 Hårslå, som aldri ville hjem gå AT 2015
82 Kullbrenneren AT 1641
83 Gullfuglen AT 550
84 Den grønne ridder AT 432
85 Tyrihans som fikk kongsdatteren til å le AT 571
86 Presten og klokkeren AT 922
87 Gale-Mattis AT 1696
88 Klokkeren i bygda vår AT 1537
89 Småguttene som traff trollene på Hedalsskogen AT 303 O chłopcach, którzy spotkali trolle w lesie Hedalsskogen [1]
90 Kvitebjørn kong Valemon AT 425 Król Valemon zaklęty w białego niedźwiedzia [2]
91 Skrinet med det rare i AT 2250
92 Hjemmusa og fjellmusa AT 112
93 God dag, mann! -- Økseskaft AT 1968J „Dzień dobry” - „Trzonek do siekiery” [3]
94 Hanen og reven AT 61
95 Verden lønner ikke annerledes AT 155 Tak nagradza świat [3]
96 Mumle Gåsegg AT 650A
97 Veslefrikk med fela AT 592 Mały Frikk i jego skrzypki [3]
98 Gjete kongens harer AT 570 Pasterz królewskich zajęcy [1]
99 Krambugutten med gammelostlasten AT 506
100 Følgesvennen AT 507A
101 Peik AT 1542
102 Kjetta som var så fæl til å ete AT 2027
103 Hanen som falt i bryggekaret AT 2022
104 Pannekaken AT 2025
105 Gutten med øldunken AT 332
  1. Numeracja podana za książką Norske Folkeeventyr Ny Samling

Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn[edytuj | edytuj kod]

Opowieści opublikowane przez Asbjørnsena w książce Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn:

  • Berthe Tuppenhaugs fortellinger
  • Ekebergkongen
  • En aften i nabogården
  • En aften ved Andelven
  • En aftenstund i et proprietærkjøkken
  • En gammeldags juleaften
  • En halling med kvannerot
  • En signekjerring
  • En sommernatt på Krokskogen
  • En natt i Nordmarken
  • En tiurleik i Holleia
  • Fra fjellet og seteren
  • Fra Sognefjorden
  • Graverens fortellinger
  • Huldreætt
  • Høyfjellsbilleder:
    • 1: En søndagskveld til seters
    • 2: Rensdyrjakt ved Rondane
  • Jutulen og Johannes Blessom
  • Kvernsagn
  • Lundeætten
  • Makrelldorg
  • Matthias skytters historier
  • Plankekjørerne
  • På høyden av Aleksandria
  • Skarvene fra Utrøst (Kormorany z wyspy Utrøst[1])
  • Tatere
  • Tuftefolket på Sandflesa

Inne[edytuj | edytuj kod]

Opowieści opublikowane w innych pracach, które później również dołączyły do kanonu baśni norweskich:

  • De tre kongsdøtre i berget det blå (Trzy królewny w błękitnej górze[3])(z książki Eventyrbog for Barn, 1883-1887, autorstwa Asbjørnsena i Moltke Moe'a[5])
  • En prestehistorie (z książki Dybwads illustrerte Folkekalender 1881, autorstwa Moltke Moe'a)
  • Prinsessen som ingen kunne målbinde (O księżniczce, która zawsze miała ostatnie słowo[3]) (z książki Eventyrbog for Barn, 1883-1887, autorstwa Asbjørnsena i Moltke Moe'a)
  • En vestlandsk Skovdal (z książki Fra nordiske Digtere. Et Album 1869)
  • Fiskersønnene (z książki Dybwads illustrerte Folkekalender 1881, autorstwa Moltke Moe'a)
  • Grisen og levemåten hans (z książki Barne-Eventyr, 1909. autorstwa Moltke Moe'a)
  • Gullfebla (O kózce złotoróżce[1])(z książki Juletræet for 1850)
  • Jomfru Maria og svalen (z książki Eventyrbog for Barn, 1883-1887, autorstwa Asbjørnsena i Moltke Moe'a)
  • Julebesøket i prestegården (z książki Juletræet for 1851)
  • Prestens mor
  • Reve-enka (z książki Barne-Eventyr, 1909. autorstwa Moltke Moe'a)
  • Vårherre og St. Peder på vandring (z książki Nord und Süd 1858)

Baśnie norweskie wydane w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Część baśni norweskich zostało przetłumaczonych na język polski. Tego zadania podjęły się m.in. Beata Hłasko oraz Adela Skrentni-Olsen.

  • Księżniczka na szklanej górze i inne baśnie norweskie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1986 (ISBN 83-210-0673-6)
  • Król Valemon zaklęty w białego niedźwiedzia i inne baśnie norweskie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987 (ISBN 83-210-0672-8)
  • Zamek Soria Moria: baśnie norweskie, w. Media Rodzina, 2010 (ISBN 978-83-7278-462-9)
  • Uwaga Trolle! Baśnie norweskie, w. Zielona Sowa, 2010 (książka w tłumaczeniu Mileny Skoczko)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • strona projektu Runeberg. [dostęp 30 grudnia 2012]. Tu znajduje się treść wszystkich wyżej wymienionych baśni (w języku norweskim).

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l tytuł w tłumaczeniu Adeli Skrentni-Olsen, podany za książką Zamek Soria Moria: baśnie norweskie, w. Media Rodzina, 2010 (ISBN 978-83-7278-462-9)
  2. a b c d e tytuł w tłumaczeniu Beaty Hłasko, podany za książką Król Valemon zaklęty w białego niedźwiedzia i inne baśnie norweskie, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1987 (ISBN 83-210-0672-8)
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p tytuł w tłumaczeniu Beaty Hłasko, podany za książką Zamek Soria Moria: baśnie norweskie, w. Media Rodzina, 2010 (ISBN 978-83-7278-462-9)
  4. Peter Christen Asbjørnsen: Norske Folkeeventyr Ny Samling. I kommission hos J. Dybwad, 1871. link do wersji elektronicznej
  5. Moltke Moe był synem Jørgena Moe'a; również był folklorystą.