Olejek jodłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Olejek jodłowyolejek eteryczny pozyskiwany ze szpilek i z szyszek jodły pospolitej (roślina – łac. Abies alba Mill., Abies pectinata DC.; olejek ze szpilek – łac. Oleum Abietis, Oleum Abietis Pectinatae; olejek z szyszek – Oleum Templinum) oraz z jodły syberyjskiej (roślina – łac. Abies sibirica Ledeb, Abies pichta Forb.; olejek – olejek pichtowy[1], Oleum Pini sibiricum, nazwa nieścisła)[2].

Pozyskiwanie olejku jodłowego[edytuj]

Olejek ze szpilek jodły pospolitej[edytuj]

Jodła pospolita jest powszechna w Europie, a zwłaszcza w podgórskich okolicach Polski, Szwajcarii, Austrii i Niemiec. Różni się od świerku pospolitego dwustronnym ułożeniem szpilek i ich kształtem – mają płaski przekrój i wcięty szczyt. Charakterystyczne są też dwa podłużne białe paski na dolnej stronie szpilki. Olejek destyluje się z samych szpilek, albo z cetyny (szpilki i szczyty gałązek). Najlepszą jakość ma surowiec zbierany wiosną i w lecie[2].

Szpilki lub cetynę rozdrabnia się krajalnicą, a następnie poddaje się destylacji z parą wodną. Uzyskuje się, według różnych źródeł, od 0,2–0,3% (Gildemeister i Hoffmann) do 0,7–0,8% olejku (Laboratorium Chem.–Farm. „Wirginia” w Warszawie, zbiór prowadzony jest w październiku, destylacja następuje po 3 dniach od zerwania po pocięciu na odcinki ok. 10 mm)[2].

Składniki nielotne z parą wodną są ekstrahowane z pozostałości po destylacji wodą. Ekstrakt jest zatężany w osobnym aparacie. Uzyskuje się półstałą masę o zapachu jodłowym, rozpuszczalną w wodzie, która jest stosowana jako surowiec do produkcji preparatów do kąpieli. Pozostałość po destylacji i ekstrakcji stosuje się, po wysuszeniu, jako materiał opałowy[2].

Olejek z szyszek jodły pospolitej[edytuj]

Olejek znajduje się w nasionach dojrzałych szyszek jodły pospolitej. Szyszki, co najmniej jednoroczne, zbiera się w sierpniu i we wrześniu.

Prowadząc destylację przez ogrzewanie wody z rozdrobnionymi szyszkami bezpośrednim ogniem uzyskiwano w Szwajcarii 0,65% olejku. W Tyrolu, stosując parę wodną, uzyskiwano wydajność ok. 1%. W przypadku destylacji wyodrębnionych z szyszek nie rozdrobnionych nasion osiągano, wydajność 2,3% olejku (czas destylacji: 5–6 godzin). Stosowanie nasion rozgniatanych, mechanicznie lub drewnianymi młotami, umożliwia osiągnięcie wydajności 12-13%[2].

Olejek jodłowy syberyjski[edytuj]

Olejek otrzymywany z jodły syberyjskiej Albies sibirica jest nazywany syberyjskim olejkiem świerkowym – łac. Oleum Pini sibiricum. Handlowa nazwa jest niepoprawna – igły świerku Picea obovata Ledeb. nie zawierają podobnego olejku. Surowcem są igły i czubki młodych gałązek jodły, rosnącej na Syberii i w europejskich części Rosji (obwód kirowski). Najlepszą jakość ma surowiec zebrany na wiosnę i w lecie. Olejek oddestylowuje się stosując bezpośrednio ogrzewane kotły z wodą lub aparaty destylacyjne, w których gałązki są układane na drewnianych ramach i poddawane działaniu pary wodnej. Przeciętna wydajność olejku wynosi, według różnych źródeł, od 0,66% do 0,83–1,25% (według Maisita)[2].

Składniki i właściwości olejków[edytuj]

Olejki jodłowe ze szpilek są bezbarwnymi lub żółtawymi cieczami o orzeźwiającym zapachu leśnym. Podobnie wglądający olejek z szyszek ma zapach przypominający olejek cytrynowy lub pomarańczowy, ze względu na większą zawartość limonenu.

Porównanie właściwości olejków jodłowych[2]
Właściwość Olejek jodłowy ze szpilek Olejek jodłowy z szyszek Syberyjski olejek jodłowy
główne składniki santen, L-alfa-pinen, L-limonen, octan L-bornylu, aldehyd laurynowy L-limonen i L-alfa-pinen, borneol, octan L-bornylu octan L-bornylu (30-40%), santen, L-alfa-pinen, beta-pinen, L-kamfen, alfa-felandren, octan terpinylu, bisabolen
gęstość
d15/15
Guenter:
0,867–0,880
Klimek, Bednarkiewicz:
0,8809–0,9005
Gildemeister, Hoffmann:
0,851–0,870
Guenter:
0,855–0,87
Gildemeister, Hoffmann:
0,905–0,925
Guenter:
0,903–0,918
skręcalność
alfa D
Guenter:
−40° do -67°
Klimek, Bednarkiewicz:
−32,38° do -40,5°
Gildemeister, Hoffmann:
−60° do -84°
Guenter:
-59°31' do -78°48'
Gildemeister, Hoffmann:
-37° do -43°
Guenter:
−35°21' do -41°44'
współczynnik załamania światła, n20/D Guenter:
1,4729–1,4749
Klimek, Bednarkiewicz:
1,4786–1,4820
Gildemeister, Hoffmann:
1,472–1,475
Guenter:
1,4718–1,4758
Gildemeister, Hoffmann:
1,469–1,47
Guenter:
1,4685–1,4720
zawartość estrów
jako octan bornylu
Guenter:
do 9%
Klimek, Bednarkiewicz:
8,5–15,0%
Gildemeister, Hoffmann:
do 6%
Guenter:
0,3–3,9%
Gildemeister, Hoffmann:
29–41%
Guenter:
28,5–42%
rozpuszczalność w alkoholu Guenter:
alk. 90°: 4 obj./10 obj.
lekkie zmętnienie
Klimek, Bednarkiewicz:
alk. 90°: 4 obj./5,5 obj.
lekkie zmętnienie
Gildemeister, Hoffmann:
alk. 90°: 1 obj./5–8 obj.
Guenter:
alk. 90°: 1 obj./5–10 obj.
ze zmętnieniem
Gildemeister, Hoffmann:
alk. 80°: 1 obj./10–14 obj.
alk. 90°: 1 obj./0,5–1,0 obj.
wyjątkowo ze zmętnieniem
Guenter:
alk. 90°: 1 obj./0,5–1,0 obj.


Zastosowania[edytuj]

Olejek jodłowy jest stosowany jako składnik mieszanin zapachowych w odświeżaczach powietrza, do perfumowania mydeł toaletowych i soli do kąpieli[2]. Ma działanie wykrztuśne i antyseptyczne. Jest stosowany przy schorzeniach dróg oddechowych do inhalacji i wcierań. Wykazuje również działanie moczopędne i przeciwgośćcowe[3]. Wśród wskazań do stosowania olejku z jodły syberyjskiej (olejku pichtowego) wymienia się ropnie na skórze, grzybicę skóry, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczycę, trądzik, opryszczkę, użądlenia, zaburzenia trawienne, bóle głowy i inne[1].

Olejek jodłowy z szyszek jest ponadto głównym surowcem do produkcji L-limonenu[2].

Przypisy

  1. a b Henryk Różański: Olejek pichtowy (pol.). 2003. [dostęp 2011-04-06].; o autorze: Henryk Różański (pol.). nauka-polska.pl/dhtml/raporty. [dostęp 2011-04-07].
  2. a b c d e f g h i Romuald Klimek: Olejki eteryczne. Warszawa: Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego, 1957, s. 327-330.
  3. Maria Polakowska: Leśne rośliny zielarskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987, s. 105.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.