Palec cynkowy

Palec cynkowy – białkowy motyw strukturalny(inne języki) wiążący DNA i biorący bezpośredni udział w związaniu cząsteczki kwasu nukleinowego przez białko^[1]. Składa się z dwóch antyrównoległych β-kartek i α-helisy. Obecność jonu cynku (Zn²⁺) jest kluczowa dla stabilności domeny – w przypadku jego braku nie dochodzi do powstania wystarczająco dużej domeny posiadającej hydrofobowy rdzeń i przez to funkcjonalnej.

Pozostałe dwa motywy wiążące DNA to helisa-skręt-helisa i suwak leucynowy^[1].

Typy

Najlepiej poznaną klasą domen typu palca cynkowego jest klasa C₂H₂, w której atom Zn otoczony jest przez dwie reszty cysteinowe β-kartki i dwie reszty histydynowe α-helisy. Dwie pozostałe, mniej poznane klasy to C₄ i C₆.

Budowa

Struktura każdej domeny jest wysoce konserwatywna ewolucyjnie; wymagana jest obecność około 30 reszt aminokwasowych, tworzących strukturę typu ββα stabilizowaną przez jon Zn. α-Helisa znajduje się na C-końcu domeny, a β-kartka na końcu N. Konsensusowa sekwencja aminokwasowa pojedynczej domeny to: Cys-X2-4-Cys-X3-Phe-X5-Leu-X2-His-X3-His.

Białka zawierające motyw palca cynkowego

Wiele czynników transkrypcyjnych (np. Zif268), białek regulatorowych i innych typów białek wiążących DNA zawiera domeny typu palca cynkowego. Jednym z pierwszych białek, w których stwierdzono obecność tego motywu był czynnik transkrypcyjny TFIIIA. Białka te wiążą się w większym rowku podwójnej helisy; przyległe palce cynkowe wchodzą w interakcję z 5 pz wzdłuż tej samej płaszczyzny podwójnej helisy.

Mutacja punktowa w genie kodującym białko receptora kalcytriolu zaburzająca strukturę jednego z dwóch palców cynkowych tego białka skutkuje translacją niefunkcjonalnego receptora i, w konsekwencji, opornością na działanie kalcytriolu i wystąpieniem objawów krzywicy.

Przypisy

↑ ^a ^b W wiązaniu się białek regulatorowych z dna pośredniczy wiele motywów strukturalnych, [w:] Robert KincaidR.K. Murray Robert KincaidR.K., Daryl K.D.K. Granner Daryl K.D.K., Victor W.V.W. Rodwell Victor W.V.W., Biochemia Harpera ilustrowana, wyd. 6, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 473–477, ISBN 978-83-200-3573-5 .

Bibliografia

Nicholas M.N.M. Luscombe Nicholas M.N.M., Susan E.S.E. Austin Susan E.S.E., Helen M.H.M. Berman Helen M.H.M., Janet M.J.M. Thornton Janet M.J.M., An overview of the structures of protein-DNA complexes, „Genome Biology”, 1 (1), 2000, art. nr reviews001.1, s. 4–5, DOI: 10.1186/gb-2000-1-1-reviews001, PMID: 11104519, PMCID: PMC138832 [dostęp 2026-02-04] (ang.).

[Harper-1] W wiązaniu się białek regulatorowych z dna pośredniczy wiele motywów strukturalnych, [w:] Robert KincaidR.K. Murray Robert KincaidR.K., Daryl K.D.K. Granner Daryl K.D.K., Victor W.V.W. Rodwell Victor W.V.W., Biochemia Harpera ilustrowana, wyd. 6, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 473–477, ISBN 978-83-200-3573-5 .

[1]