Piórolotkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piórolotkowate
Pterophoridae
Zeller, 1841
Piórolotek zwyczajny
Piórolotek zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd motyle
Podrząd Glossata
Infrarząd motyle różnoskrzydłe
Nadrodzina Pterophoroidea
Rodzina piórolotkowate
Gillmeria ochrodactyla podczas kopulacji
Agdistis adactyla – piórolotek o skrzydłach niepodzielonych

Piórolotkowate, piórolotki (Pterophoridae) – rodzina motyli z podrzędu Glossata. Obejmuje ponad 1300 opisanych gatunków. Kosmopolityczna. Imagines mają małe głowy, smukłe odwłoki, cienkie i długie odnóża oraz (z wyjątkiem Agdistinae) skrzydła podzielone wcięciami na 2–3 piórka. Aktywne są wieczorem i nocą, niekiedy też o świcie. Gąsienice żerują wewnątrz lub na zewnątrz różnych części roślin.

Taksonomia[edytuj]

Według stanu na 2011 rok rodzina ta obejmuje 90 rodzajów i 1318 gatunków[1]. Klasyfikuje się je w monotypowej nadrodzinie Pterophoroidea[1][2]. Jej relacje z innymi rodzinami są niejasne – jako najbliżej spokrewnione wskazuje się Tineodidae, Oxychirotidae lub rozstrzępiakowate (Aluctidae)[2].

Tradycyjnie dzieli się je na 3 podrodziny: Agdisitinae, Platyptiliinae i Pterophorinae[2][3]. Glies proponuje podział na 4 podrodziny i 6 plemion[4]:

Opis[edytuj]

Owady dorosłe[edytuj]

Motyle te mają niewielką głowę pozbawioną przyoczek, wyposażoną w bezłuską ssawkę, dobrze rozwinięte głaszczki wargowe i orzęsione, nitkowate czułki o wyraźnie grubszych dwóch pierwszych członach[2][3]. Na potylicy trzykrotnie rozwidlone łuski formują krezę potyliczną, z którą sąsiaduje kołnierz szerokich łusek wyrastających z przedtułowia. Skrzydła o rozpiętości od 8 do 60 mm (do 32 mm u gatunków Polskich), długie, wąskie i, z wyjątkiem podrodziny Agdisitinae, podzielone wcięciami na piórka[3]. Przednie skrzydła podzielone są dwa, rzadziej trzy piórka, a tylne na zawsze na trzy[2]. Głębokość wcięć jest różna: na przednim skrzydle sięgać może 3/4 długości, a ostatnie wcięcie tylnego tylko 1/8 długości skrzydła. Podział skrzydeł na piórka daje owadowi możliwość znacznego zredukowania ich powierzchni po złożeniu, dzięki czemu stawiają one mniejszy opór wiatrom, chroniąc przed zdmuchnięciem z rośliny. Odnóża są bardzo długie i cienkie, często z parą ostróg na goleniach, a pierwsza para zawsze z epifizą na nich. Odwłok jest długi i smukły, a narządy rozrodcze samic i samców mają różnorodną budowę[3].

Stadia rozwojowe[edytuj]

Jaja piórolotków są spłaszczone, owalne lub eliptyczne, zwykle o gładkiej powierzchni[2][3].

Gąsienice mają ciała obłe lub grzbietobrzusznie spłaszczone, pokryte różniej budowy szczecinkami, zwykle zarówno pierwotnymi jak i wtórnymi. Po każdej stronie ciała biegnie 6 rzędów oszczecinionych brodawek (verrucae)[3]. Głowa wyposażona w wyłącznie pierwotne szczecinki i 6 par przyoczek bocznych, u dojrzałych gąsienic prawie prognatyczna[2]. Żuwaczki z 5, rzadziej 6, a bardzo rzadko z 8 ząbkami[5]. Przetchlinki na tułowiu i odwłoku okrągłe, niekiedy wyraźnie wystające[2][5]. Występuje 5 par posuwek, każda z półkolistym wieńcem haczyków na zewnętrznym brzegu podeszwy[3].

Poczwarki motyli z tej rodziny są długie i smukłe, obłe lub spłaszczone[3][2][5]. Tylny koniec ciała mają zwężony i zakończony kolcowatym kremastrem z licznymi haczykowatymi szczecinkami[3][5]. Głowa ich jest zwykle płasko ścięta[3]. Często poczwarki są silnie oszczecinione. Wiele gatunków ma rzędy kolców na wierzchu odwłoka[5].

Biologia i ekologia[edytuj]

Piórolotki są stenotopami. Dorosłe są mało aktywne. Latają wieczorem, nocą, czasem o świcie, przemieszczając się na krótkie dystanse, lotem wahadłowym. Dzień spędzają na roślinach żywicielskich gąsienic i w ich pobliżu[3], przybierając pozycję z ciałem wyniesionym na dwóch pierwszych parach nóg, ostatnią parą ułożoną bardziej równolegle do ciała i tylnymi skrzydłami złożonymi pod przednimi[2].

Gąsienice żerują wewnątrz tkanek roślinnych, na zewnątrz nich lub w strefie pośredniej. U wielu gatunków zmieniają strefę żerowania w trakcie rozwoju[3]. Pokarmem mogą być liście, pąki kwiatowe, kwiaty, owoce i łodygi[2][5]. Gąsienice wykazują znaczną specjalizację pokarmową, np. larwy piórolotka bagniczka żerują na rosiczce okrągłolistnej, w tym jej włoskach gruczołowych[3].

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Rodzina kosmopolityczna[2]. W Polsce występują 53 gatunki[6] (zobacz: piórolotkowate Polski).

Przypisy

  1. a b Erik J. vanE. J. Nieukerken Erik J. vanE. J., LauriL. Kaila LauriL., Ian J.I. J. Kitching Ian J.I. J., Niels P.N. P. Kristensen Niels P.N. P., David C.D. C. Lees David C.D. C., JoëlJ. Minet JoëlJ., CharlesCh. Mitter CharlesCh., MarkoM. Mutanen MarkoM., Jerome C.J. C. Regier Jerome C.J. C., Thomas J.T. J. Simonsen Thomas J.T. J., NiklasN. Wahlberg NiklasN., Shen-HornS. Yen Shen-HornS., RezaR. Zahiri RezaR., DavidD. Adamski DavidD., JoaquinJ. Baixeras JoaquinJ., DanielD. Bartsch DanielD., Bengt Å.B. Å. Bengtsson Bengt Å.B. Å., John W.J. W. Brown John W.J. W., Sibyl RaeS. R. Bucheli Sibyl RaeS. R., Donald R.D. R. Davis Donald R.D. R., Jurate DeJ. D. Prins Jurate DeJ. D., Willy DeW. D. Prins Willy DeW. D., Marc E.M. E. Epstein Marc E.M. E., PatriciaP. Gentili-Poole PatriciaP., CeesC. Gielis CeesC., PeterP. Hättenschwiler PeterP., AxelA. Hausmann AxelA., Jeremy D.J. D. Holloway Jeremy D.J. D., AxelA. Kallies AxelA., OleO. Karsholt OleO., Akito Y.A. Y. Kawahara Akito Y.A. Y., Sjaak (J.C.)S. (J. ) Koster Sjaak (J.C.)S. (J. ), Mikhail V.M. V. Kozlov Mikhail V.M. V., J. DonaldJ. D. Lafontaine J. DonaldJ. D., GerardoG. Lamas GerardoG., Jean-FrançoisJ. Landry Jean-FrançoisJ., SangmiS. Lee SangmiS., MatthiasM. Nuss MatthiasM., Kyu-TekK. Park Kyu-TekK., CarlaC. Penz CarlaC., JadrankaJ. Rota JadrankaJ., AlexanderA. Schintlmeister AlexanderA., B. ChristianB. Ch. Schmidt B. ChristianB. Ch., Jae-CheonJ. Sohn Jae-CheonJ., M. AlmaM. A. Solis M. AlmaM. A., Gerhard M.G. M. Tarmann Gerhard M.G. M., Andrew D.A. D. Warren Andrew D.A. D., SusanS. Weller SusanS., Roman V.R. V. Yakovlev Roman V.R. V., Vadim V.V. V. Zolotuhin Vadim V.V. V., AndreasA. Zwick AndreasA. i inni, Order Lepidoptera Linnaeus, 1758, [w:] Animal biodiversity: An outline of higher-level classification and survey of taxonomic richness, „Zootaxa” [dostęp 2016-11-20].
  2. a b c d e f g h i j k l Ian Francis Bell Common: Moths of Australia. 1990, s. 329-333.
  3. a b c d e f g h i j k l m Jarosław Buszko: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 43-44. Przeglądki – Thyrididae, Piórolotki – Pterophoridae. Warszawa, Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1979.
  4. C. Glies. Division of the Pterophoridae into tribes. „Quadrifina”. 3, s. 57-60, 2000. 
  5. a b c d e f Koji Yano. Taxonomic and biological studies of Pterophoridae of Japan (Lepidoptera). „Pacific Insects”. 5 (1), s. 65-209, 1963. 
  6. rodzina: Pterophoridae Zeller, 1841 — piórolotkowate. W: Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2016-11-20].