Piegża

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piegża
Curruca curruca[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pokrzewki
Rodzaj Curruca
Gatunek piegża
Synonimy
  • Motacilla Curruca Linnaeus, 1758[2]
  • Sylvia curruca (Linnaeus, 1758)
Podgatunki
  • C. c. curruca (Linnaeus, 1758)
  • C. c. caucasica (Ognev & Banjkowski, 1910)
  • C. c. halimodendri (Sushkin, 1904)
  • C. c. blythi Ticehurst & Whistler, 1933
  • C. c. telengitica (Sushkin, 1925)
  • C. c. jaxartica (Snigirewski, 1929)
  • C. c. minula (Hume, 1873)
  • C. c. margelanica (Stolzmann, 1898)
  • C. c. althaea (Hume, 1878)
  • C. c. monticola (Portenko, 1955)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Piegża[4], piegża zwyczajna, gajówka piegża, pokrzewka piegża (Curruca curruca) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny pokrzewek (Sylviidae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Systematyka tego gatunku jest kwestią sporną i ulegającą zmianom wraz z publikacjami kolejnych wyników badań. Niektórzy badacze zaliczają go do rodzaju Sylvia[5][2]. Ponadto różni autorzy wymieniają różną liczbę podgatunków[5][4][2]:

  • Curruca curruca currucapiegża zwyczajnaEuropa do zachodniej Syberii
  • Curruca curruca caucasica – środkowa Turcja do północnego Iranu; bywa włączana do podgatunku nominatywnego C. c. curruca
  • Curruca curruca halimodendri – północny Kazachstan do środkowej Syberii i Mongolii
  • Curruca curruca blythi – północno-środkowa Syberia i północny Kazachstan po północną Mongolię i północno-wschodnie Chiny
  • Curruca curruca telengitica – północno-zachodnie Chiny, południowo-środkowa Rosja i Mongolia; bywa włączana do halimodendri lub margelanica
  • Curruca curruca jaxartica – południowy Kazachstan; bywa włączana do halimodendri lub minula
  • Curruca curruca minulapiegża mała – południowo-wschodni Kazachstan do zachodnich Chin; czasem podnoszona do rangi gatunku
  • Curruca curruca margelanica – północne Chiny; bywa włączana do minula
  • Curruca curruca althaeapiegża zakaspijskaIran, południowy Turkmenistan i północny Pakistan; czasem podnoszona do rangi gatunku
  • Curruca curruca monticola – góry środkowej Azji; bywa włączana do althaea

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje Europę bez jej części zachodnich i południowych (tzn. zachodniej Francji i Półwyspu Iberyjskiego, dużej części Apeninów, północnej Skandynawii i północnych krańców Wielkiej Brytanii) oraz poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego, oraz zachodnią i środkową Azję (zasięg sięga Mongolii i wschodniej Syberii). Przeloty w kwietniu - maju i sierpniu - wrześniu. Wędruje na duże odległości zimując w środkowej Afryce na południe od Sahary, na Półwyspie Arabskim i na subkontynencie indyjskim.

W Polsce nieliczny (lokalnie średnio liczny) ptak lęgowy[6], widywany od kwietnia do października. Piegże spotyka się w całym kraju, w górach dochodzi do wysokości 1500 m n.p.m. W Europie Środkowej to pospolity ptak lęgowy – połowa jej populacji występuje w Niemczech.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Piegża w jednym z hinduskich parków narodowych
Piegże nie są tak płochliwe jak inne pokrzewki

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Niewielka pokrzewka o smukłej sylwetce, bardzo podobna do cierniówki, choć mniejsza i z krótszym ogonem oraz bez rdzawoczerwonego odcienia na skrzydle. Ponadto piegża ma nogi ciemne, a cierniówka – jasne, płowożółte[7]. Obie płci ubarwione niemal jednakowo, u samców jedynie nieco bardziej intensywne barwy, ale trudno to rozróżnić w terenie. Wierzch ciała i skrzydła intensywnie brązowoszare, spód brudnobiały z różowym nalotem. Drugorzędowe lotki mają jasne obrzeżenia, które tworzą jaśniejsze pole na skrzydle. Ogon szarobrązowy z białymi brzegami. Głowa popielata z ciemnoszarymi policzkami i pokrywami usznymi (tworzy to słabo skontrastowaną maskę), przez oko przechodzi ciemnoszara smuga, podgardle prawie białe. Nogi są niebieskawe lub ołowiowoszare.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

To jedna z najmniejszych pokrzewek. Jest mniejsza od wróbla.

długość ciała
ok. 12–14 cm
rozpiętość skrzydeł
19 cm

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

ok. 11–13 g

Śpiew[edytuj | edytuj kod]

Samiec wykonuje swą pieśń dwuetapowo – to charakterystyczna dla gatunku monotonna rytmiczna piosenka. Zaczyna od bardzo cichego, szczebiotliwego wstępu (słyszanego jedynie z bliska), po czym w części głównej wydaje głośny, twardy trel, który może przypominać nieco klekotanie lub bulgotanie. To zwykle po niej można dowiedzieć się o ich obecności.
Oprócz ostrego kląskania wydają też ostre „tak”.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do innych pokrzewek, piegże są mało płochliwe i słabo reagują na widok człowieka, który zbliża się do ich gniazda.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Piegże są jednymi z najmniejszych pokrzewek

W krajobrazie otwartym większe skupiska krzewów rosnących pod wysokimi drzewami w pobliżu polnych dróg, parki (również śródmiejskie, gdzie może być bardzo liczna), sady, cmentarze, ogrody, zadrzewienia śródpolne, wrzosowiska, nasypy z wrzosami. Unika większych kompleksów leśnych, zwykle widuje się je na ich skraju lub w młodych uprawach leśnych (przeważnie iglastych). Często widywana w pobliżu osad ludzkich, co oznajmia nieskomplikowanym klekotem. W Alpach zasiedla lasy górskie po pas kosodrzewiny.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Piegże wracają na swoje tereny lęgowe wcześniej niż inne pokrzewki, bo przeważnie już w drugiej połowie kwietnia (niektóre w maju). Lęgi trwają od maja do lipca. Obserwacje dowiodły, że samce przylatują o dzień wcześniej niż ich partnerki, po to by zająć terytoria lęgowe.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Ulokowane we wnętrzu zwartego, gęstego krzewu lub żywopłotu, na wysokości 6–120 cm nad ziemią, dobrze osłonięte. Budowane przez oba ptaki w parze (co typowe u pokrzewek) przyjmuje wyraźnie mniejsze rozmiary niż konstrukcje lęgowe innych gatunków pokrzewek. Składa się z suchych łodyg i liści traw. Gniazdo jest jednak bardzo słabej budowy, przejrzyste (ażurowe), toteż zewnętrzne warstwy ptaki często pokrywają pajęczynami. W wyściółce znajdują się niewielkie ilości trawy i włosia.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo z jajami

Przeważnie dwa lęgi w roku, z czego pierwszy około połowy maja, a następny pod koniec czerwca. Składa 4–6 jaj o średnich wymiarach 16,5x12,5 mm, białych bądź z lekkim odcieniem brązowym i nielicznymi dość dużymi brązowymi lub szarobrązowymi plamami – tworzą one mały pierścień wokół tępego bieguna jaja.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Od złożenia ostatniego lub przedostatniego jaja trwa 11–13 dni. W czynności tej biorą udział oboje rodzice. Ptaki często wysiadują jajo kukułki. Pisklęta opuszczają gniazdo po 10–14 dniach. Rozpoznaje się je po pomarańczowo zabarwionym wnętrzu paszczy i dwóch niewyraźnych szarych plamach na języku. Dorosłe ptaki karmią swe młode jeszcze przez pewien czas po wylocie (około 3 tygodnie) w pobliżu gniazda. Odloty na zimowiska przypadają we wrześniu i październiku, kiedy to ptaki kierują się do południowej Europy i północnej Afryki.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Latem prawie wyłącznie drobne owady, ich larwy i poczwarki oraz inne bezkręgowce, jesienią również jagody, preferują najbardziej czarny bez.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8].

Podobnie jak gajówki, tak i środkowoeuropejskie piegże nie wykazują długoterminowych zmian w liczebności populacji. Wynika to z tego, że zimują za strefą Sahelu i nie cierpią na susze tam występujące, co chroni je przed większym wymieraniem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sylvia curruca, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2016-03-17]
  2. a b c Aymí, R. & Gargallo, G.: Lesser Whitethroat (Sylvia curruca). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 16 września 2019].
  3. BirdLife International 2017, Sylvia curruca [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2019-1 [dostęp 2019-07-12] (ang.).
  4. a b P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1820 - pokrzewki - Sylvia warblers (wersja: 2018-11-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-16].
  5. a b F. Gill, D. Donsker (red.): Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-16].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 645. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km², a średnio liczny – 10–100 par na 100 km².
  7. John Gooders: Ptaki Polski i Europy. Wrocław: Larousse, 2003, s. 256. ISBN 83-89181-51-7.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]