Monetnica plamista

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pieniążek plamisty)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Monetnica plamista
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Omphalotaceae
Rodzaj monetnica
Gatunek monetnica plamista
Nazwa systematyczna
Rhodocollybia maculata (Alb. & Schwein.) Singer
Schweiz. Z. Pilzk. 17: 71 (1939)
Monetnica plamista: drugie zdjęcie
Rhodocollybia maculata BS1 (3).JPG

Monetnica plamista (Rhodocollybia maculata (Alb. & Schwein.) Singer) – gatunek grzybów należący do rodziny Omphalotaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w 1805 r. Alb. & Schwein. nadając mu nazwę Agaricus maculatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1939 r. Rolf singer, przenosząc go do rodzaju Rhodocollybia[1]. Synonimów łacińskich ma ponad 20. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus maculatus Alb. & Schwein. (1805)
  • Agaricus maculatus var. immaculatus Cooke (1881)
  • Collybia maculata (Alb. & Schwein.) P. Kumm. (1871)
  • Collybia maculata var. immaculata (Cooke) Sacc. (1881)
  • Collybia maculata (Alb. & Schwein.) P. Kumm. (1871), var. maculata

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako pieniążek plamisty lub bedłka plamista[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 4-10 cm, u młodych osobników półkulisty, u starszych łukowaty, w końcu rozpostarty z tępym garbem. Brzeg kapelusza długo podwinięty. Nie jest wodochłonny. Skórka kapelusza gładka, w kolorze od białego do żółtawo-kremowego[4]. Charakterystyczną cechą jest występowanie na skórce rdzawych plamek, przy czym z wiekiem jest ich coraz więcej, tak, że u starszych okazów cała skórka staje się jednolicie rdzawobrązowa[5].

Blaszki

Wąskie, gęste i zbiegające ząbkiem na trzon. Mają biały kolor, ale po uciśnięciu zmieniają go na czerwonobrązowy. Ostrza blaszek słabo ząbkowane, u starszych okazów pokryte rdzawymi plamkami[4].

Trzon

Wysokość 6-10 cm, średnica 1-2 cm, walcowaty, twardy i często wygięty. Czasami u nasady rozszerza się, natomiast poniżej niej jest zaostrzony. Jest pełny, dopiero u starych okazów staje się pusty w środku. Ma kolor podobny jak kapelusz i również z czasem jest rdzawo cętkowany, a u starszych okazów rdzawy[4].

Miąższ

Sprężysty, białawy, uszkodzony stopniowo ciemnieje. Pachnie trocinami, smak gorzki[4].

Wysyp zarodników

Jasnokremowy. Zarodniki gładkie, eliptyczno-okrągłe o rozmiarach 4-5 × 5-6 μm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Znany jest głównie w Ameryce Północnej i Europie, ale odnotowano jego występowanie także w Afryce Środkowej i w Kostaryce (Ameryka Środkowa)[7]. W Europie Środkowej jest pospolity[5]. W Polsce również jest pospolity [8]

Występuje głównie na ściółce w lasach iglastych, chociaż spotykany jest również w lasach mieszanych. Rośnie głównie pod świerkami i sosnami, zwykle gromadnie[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb niejadalny[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Najłatwiej można go pomylić z innymi gatunkami monetnic, ale różni się od nich wyraźnie gorzkim, wręcz piekącym smakiem i bardzo gęstymi blaszkami[5]. Może też być pomylony z łysostopkiem wrzecionowatotrzonowym (Gymnopus fusipes), ale jest on ciemny, czerwonobrązowy[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. Grzybland. Monetnica plamista. [dostęp 2012-08-18].
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-06-22].
  8. Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  9. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.