Pomnik Orląt Przemyskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pomnik Orląt Przemyskich
w Przemyślu
Widok pomnika od strony Mostu Orląt Przemyskich
Widok pomnika od strony Mostu Orląt Przemyskich
Państwo  Polska
Miejscowość Przemyśl, Zasanie
Miejsce Plac Orląt Przemyskich
Typ pomnika posąg
Styl architektoniczny modernizm, konstruktywizm
Projektant Jan Turkowski, prof. Józef Starzyński
Fundator Społeczeństwo Przemyśla
Rozpoczęcie budowy 1936
Ukończenie budowy 1938
Odsłonięto 11 listopada 1938
11 listopada 1994
Zniszczono 24 kwietnia 1940 roku
Położenie na mapie Przemyśla
Mapa lokalizacyjna Przemyśla
Pomnik Orląt Przemyskichw Przemyślu
Pomnik Orląt Przemyskich
w Przemyślu
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Pomnik Orląt Przemyskichw Przemyślu
Pomnik Orląt Przemyskich
w Przemyślu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik Orląt Przemyskichw Przemyślu
Pomnik Orląt Przemyskich
w Przemyślu
Ziemia49°47′06″N 22°45′58″E/49,785000 22,766111

Pomnik Orląt Przemyskichpomnik Orląt Przemyskich w Przemyślu w dzielnicy Zasanie upamiętniający młodych polskich obrońców miasta przed Ukraińcami i Rosjanami w latach 1918-1921. Uznawany za najpiękniejszy przemyski pomnik, a jednocześnie symbol międzywojennego modernizmu[potrzebny przypis].

Dzieje pomnika[edytuj]

Pierwsze inicjatywy upamiętnienia walki młodych przemyskich obrońców poległych pod Niżankowicami pojawiły się krótko po zakończeniu walk.

 Osobny artykuł: Bitwa o Chyrów.
Nieistniejący pomnik

W latach 30. XX wieku postanowiono, że najbardziej właściwym mementum będzie okazały pomnik w centrum miasta. Spierano się, po której stronie Sanu ma stanąć pomnik, argumentując, że nawet jego lokalizacja będzie miała konkretny wydźwięk polityczny[1]. Ostatecznie monument wzniesiono w latach 1937–1938 na placu Konstytucji 3 Maja na Zasaniu. Okazały obelisk w stylu modernistycznym wraz ze stojącą przy nim figurą obrońcy odlaną z brązu wykonano według projektu Jana Turkowskiego oraz prof. Józefa Starzyńskiego. Pomnik został uroczyście odsłonięty 11 listopada 1938 roku.

Po nastaniu okupacji niemieckiej w 1939 roku nacjonaliści ukraińscy próbowali zniszczyć pomnik. Stanowczo sprzeciwił się jednak temu niemiecki burmistrz miasta Hahn[2]. W nocy z 23 na 24 kwietnia 1940 roku pomnik został poważnie uszkodzony przez nacjonalistów ukraińskich. Następnie z ich inicjatywy rozebrany latem tegoż roku[3][4].

Pod koniec lat 70. XX wieku z inicjatywy Bogusława Gębarowicza pojawiła się idea odbudowy pomnika. W 1981 przy NSZZ "Solidarność" Regionu Południowo-Wschodniego w Przemyślu ukonstytuował się Komitet Odbudowy Pomnika Orląt Przemyskich. Wprowadzenie stanu wojennego pokrzyżowało plany entuzjastów.

Do koncepcji odbudowy wrócono pod koniec lat 80. Na fali zmian politycznych, w 1989 roku Wydział Urbanistyczny przemyskiego magistratu wydał pozwolenie na odbudowę monumentu. 11 XI 1989 roku poświęcono i wmurowano kamień węgielny. Była to część płyty ze starego pomnika ukrytej i przechowywanej przez mieszkańca Przemyśla p. Baranieckiego. W międzyczasie pojawił się problem natury politycznej; czy symbolika pomnika nie nabierze wyraźnego, anty-ukraińskiego charakteru.

11 listopada 1994 roku w dniu Święta Niepodległości uroczyście odsłonięto odbudowany pomnik. Obelisk ustawiono w nowej lokalizacji obok Domu Robotniczego, gdzie w 1918 roku mieścił się sztab obrony miasta. Pobliski plac i most na Sanie został odtąd nazwany imieniem Orląt Przemyskich.

Opis[edytuj]

Na betonowym postumencie obłożonym piaskowcem umieszczony jest posąg młodzieńca z bronią zwróconego w kierunku wschodnim. Ma to swoją wymowę symboliczną; po oswobodzeniu prawobrzeżnego Przemyśla obrońcy miasta pośpieszyli na wschód do – walczącego z Ukraińcami, a później bolszewikami – Lwowa. Napis na pomniku brzmi: Orlętom Przemyskim poległych za Ojczyznę 1918-1921. Na cokole pomnika znajduje się figura orła legionowego.

Każdego roku pomnik jest centralnych miejscem obchodów uroczystości patriotycznych[5].

Przypisy

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]