Rzepicha (roślina)
![]() Rzepicha błotna | |||||
Systematyka[1][2] | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Podkrólestwo | |||||
Nadgromada | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Nadklasa | |||||
Klasa | |||||
Nadrząd | |||||
Rząd | |||||
Rodzina | |||||
Rodzaj |
rzepicha | ||||
Nazwa systematyczna | |||||
Rorippa Scop. Fl. Carn. 520. 15 Jun-21 Jul 1760 | |||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Rorippa sylvestris (L.) Besser[3] | |||||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Rorippa_austriaca_sl11.jpg/220px-Rorippa_austriaca_sl11.jpg)
Rzepicha (Rorippa Scop.) – rodzaj roślin z rodziny kapustowatych. Obejmuje 86 gatunków[4]. Rodzaj jest kosmopolityczny. Większość przedstawicieli związana jest z siedliskami wodnymi, mokrymi i wilgotnymi[5].
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Rorippa_sylvestris_kz08.jpg/220px-Rorippa_sylvestris_kz08.jpg)
Rodzaj kosmopolityczny; brak go tylko w części krajów pustynnych w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim. Na Nizinie Amazonki, części wysp Archipelagu Malajskiego i Oceanii występują rośliny introdukowane z tego rodzaju[4].
W Polsce rośnie 9 gatunków i mieszańców międzygatunkowych, z czego jeden introdukowany i zadomowiony[6].
- Gatunki flory Polski[6]
Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej[6], druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna)[4]
- rzepicha austriacka Rorippa austriaca (Crantz) Besser
- rzepicha bagienna Rorippa ×erythrocaulis Borbás
- rzepicha błotna Rorippa palustris (L.) Besser
- rzepicha chrzanolistna Rorippa ×armoracioides (Tausch) Fuss
- rzepicha gorycznikowa Rorippa ×barbareoides (Tausch) Čelak ≡ Rorippa ×astyla (Rchb.) Rchb.
- rzepicha leśna Rorippa sylvestris (L.) Besser
- rzepicha lirowata Rorippa ×prostrata (J. P. Bergeret) Schinz & Thell. ≡ Rorippa ×anceps (Wahlenb.) Rchb.
- rzepicha węgierska Rorippa hungarica Borbás ≡ Rorippa × hungarica Borbás – antropofit zadomowiony
- rzepicha ziemnowodna Rorippa amphibia (L.) Besser
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Rośliny zielne (jednoroczne, dwuletnie i byliny) z łodygą nierozgałęzioną lub rozgałęzioną, prosto wzniesioną, podnoszącą się lub płożącą, owłosioną (wówczas włoski pojedyncze[7]) lub nagą[5].
- Liście
- Odziomkowe i łodygowe lub tylko łodygowe. Odziomkowe liście zwykle szybko obumierają i są ogonkowe, łodygowe liście są ogonkowe lub siedzące. Blaszka liści jest całobrzega, ząbkowana, do lirowatej i pierzastodzielnej, w przypadku liści odziomkowych czasem nawet trzykrotnie dzielna[5].
- Kwiaty
- Zebrane w grono wydłużające się podczas owocowania. Szypułki zwykle są cienkie, mogą być wzniesione albo mniej lub bardziej odgięte[5]. Kwiaty rzadko wsparte są przysadkami[8]. Działki kielicha 4, prosto wzniesione lub odgięte, jajowate lub eliptyczne, często błoniasto obrzeżone. U części gatunków boczne działki są woreczkowato rozdęte u nasady. Płatki korony 4, zwykle żółte, rzadko białe lub różowe, często krótsze od kielicha. Kształt płatków zróżnicowany – od jajowatego do lancetowatego, rzadko są one równowąskie, u nasady bez paznokcia. Pręcików 6, z czego cztery dłuższe, u niektórych gatunków tylko cztery pręciki równej długości, u nasady z miodnikami. Pylniki jajowate do równowąskich. W górnej zalążni znajduje się od kilkunastu do kilkuset zalążków. Szyjka słupka krótka lub dłuższa, znamię główkowate, rzadko płytko rozwidlone[5].
- Owoce
- Wielonasienne łuszczynki lub zazwyczaj niezbyt długie łuszczyny[7] o kształcie od kulistego, gruszkowatego, po eliptyczny i równowąski, na powierzchni gładkie lub pomarszczone[5]. Nasiona kulistawe lub podługowate, zwykle ułożone w dwóch rzędach, często brodawkowane, siateczkowate, bez skrzydełka lub rzadziej ze skrzydełkiem[7][5].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny kapustowatych (Brassicaceae) z rzędu kapustowców (Brassicales)[2]. W obrębie rodziny zaliczany do plemienia Cardamineae[9].
- Wykaz gatunków[4]
- Rorippa africana (Braun-Blanq.) Maire
- Rorippa alpina (S.Watson) Rydb.
- Rorippa amphibia (L.) Besser – rzepicha ziemnowodna
- Rorippa ampullicarpa V.I.Dorof.
- Rorippa × anceps (Wahlenb.) Rchb. – rzepicha lirowata
- Rorippa apetala Y.Y.Kim & B.U.Oh
- Rorippa aquatica (Eaton) E.J.Palmer & Steyerm.
- Rorippa × armoracioides (Tausch) Fuss – rzepicha chrzanolistna
- Rorippa × astyla (Rchb.) Rchb. – rzepicha gorycznikowa
- Rorippa atlantica (Ball) Maire
- Rorippa aurea (Boiss. & Heldr.) Hub.-Mor.
- Rorippa austriaca (Crantz) Besser – rzepicha austriacka
- Rorippa austroamericana Mart.-Laborde
- Rorippa backeri (O.E.Schulz) Jonsell
- Rorippa barbareifolia (DC.) Kitag.
- Rorippa beckii Al-Shehbaz
- Rorippa behcetii İlçim
- Rorippa benghalensis (DC.) H.Hara
- Rorippa bonariensis (Poir.) Macloskie
- Rorippa brachycarpa (C.A.Mey.) Hayek
- Rorippa calycina (Rydb.) Rydb.
- Rorippa cantoniensis (Lour.) Ohwi
- Rorippa chubutica (O.E.Schulz) Mart.-Laborde
- Rorippa clandestina (Spreng.) J.F.Macbr.
- Rorippa cochlearioides (Roth) Al-Shehbaz & Jonsell
- Rorippa columbiae (Suksd. ex B.L.Rob.) Howell
- Rorippa × complicata Nyár. & Prodan
- Rorippa coxii (F.Phil. ex Phil.) L.E.Navas
- Rorippa cryptantha (A.Rich.) Robyns & Boutique
- Rorippa crystallina Rollins
- Rorippa curvipes Greene
- Rorippa curvisiliqua (Hook.) Bessey ex Britton
- Rorippa cygnorum Keighery
- Rorippa × danubialis Borbás
- Rorippa dictyosperma (Hook.) L.A.S.Johnson
- Rorippa dietrichiana Hewson
- Rorippa divaricata (Hook.f.) Garn.-Jones & Jonsell
- Rorippa dubia (Pers.) H.Hara
- Rorippa eggersii (O.E.Schulz) J.F.Macbr.
- Rorippa elata (Hook.f. & Thomson) Hand.-Mazz.
- Rorippa × erythrocaulis Borbás – rzepicha bagienna
- Rorippa eustylis (F.Muell.) L.A.S.Johnson
- Rorippa × filarszkyana (Prodán) Jáv.
- Rorippa fluviatilis (E.Mey. ex Sond.) Thell.
- Rorippa gigantea (Hook.) Garn.-Jones
- Rorippa globosa (Turcz. ex Fisch. & C.A.Mey.) Hayek
- Rorippa hayanica Maire
- Rorippa × haynaldiana Borbás
- Rorippa hengduanshanensis Q.J.Zheng, C.C.Yu, T.S.Han & Y.W.Xing
- Rorippa hilariana (Walp.) Cabrera
- Rorippa hispida (Desv.) Britton
- Rorippa × hungarica Borbás – rzepicha węgierska
- Rorippa hybosperma (O.E.Schulz) Jonsell
- Rorippa icarica Rech.f.
- Rorippa indica (L.) Hiern
- Rorippa insularis Jonsell
- Rorippa intermedia (Kuntze) Stuckey
- Rorippa islandica (Oeder) Borbás
- Rorippa kerneri Menyh.
- Rorippa × kullodensis Prodán
- Rorippa kurdica (Boiss. & Hausskn.) Hedge
- Rorippa laciniata (O.E.Schulz) L.A.S.Johnson
- Rorippa × laeta Nyár. & Prodan
- Rorippa lippizensis (Wulfen) Rchb.
- Rorippa madagascariensis (DC.) H.Hara
- Rorippa mandonii (E.Fourn.) Mart.-Laborde
- Rorippa megasperma Stuckey
- Rorippa × menyharthiana Borbás
- Rorippa mexicana (Moc., Sessé & Cerv. ex DC.) Standl. & Steyerm.
- Rorippa micrantha (B.Heyne ex Roth) Jonsell
- Rorippa microtites (B.L.Rob.) Rollins
- Rorippa millefolia (Baker) Jonsell
- Rorippa nana (Schltdl.) J.F.Macbr.
- Rorippa neocaledonica Jonsell
- Rorippa × neogradensis Borbás
- Rorippa nudiuscula (E.Mey. ex Sond.) Thell.
- Rorippa palustris (L.) Besser – rzepicha błotna
- Rorippa peekelii (O.E.Schulz) P.Royen
- Rorippa philippiana Macloskie
- Rorippa pinnata (Sessé & Moc.) Rollins
- Rorippa portoricensis (Spreng.) Stehlé
- Rorippa prolifera (Heuff.) Neilr.
- Rorippa pyrenaica (All.) Rchb.
- Rorippa ramosa Rollins
- Rorippa sarmentosa (G.Forst. ex DC.) J.F.Macbr.
- Rorippa schlechteri (O.E.Schulz) P.Royen
- Rorippa sessiliflora (Nutt.) Hitchc.
- Rorippa sinuata (Nutt.) Hitchc.
- Rorippa spasskajae V.I.Dorof.
- Rorippa sphaerocarpa (A.Gray) Britton
- Rorippa × stenophylla Borbás
- Rorippa subumbellata Rollins
- Rorippa sylvestris (L.) Besser – rzepicha leśna
- Rorippa tenerrima Greene
- Rorippa teres (Michx.) Stuckey
- Rorippa thracica (Griseb.) Fritsch
- Rorippa valdes-bermejoi (Castrov.) Mart.-Laborde & Castrov.
- Rorippa vallicola V.I.Dorof.
- Rorippa ventanensis Boelcke
- Rorippa × wislokiensis Zapał.
- Rorippa wolgensis Fursajev ex Laktionov & Mavrodiev
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-05-13] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
- ↑ a b c d e Rorippa Scop., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2023-01-08] .
- ↑ a b c d e f g Ihsan A. Al-Shehbaz , Rorippa Scopoli, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2023-01-08] .
- ↑ a b c Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 148-149, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c T. Tacik , Rorippa Scop., Rzepicha, [w:] Adam Jasiewicz (red.), Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom IV, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985, s. 171-172, ISBN 83-01-05853-6 .
- ↑ Rorippa Scopoli,, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2023-01-08] .
- ↑ Genus Rorippa Scop., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service [dostęp 2023-01-08] .