Sarniak dachówkowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sarniak dachówkowaty
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd chropiatkowce
Rodzina kolcownicowate
Rodzaj sarniak
Gatunek sarniak dachówkowaty
Nazwa systematyczna
Sarcodon imbricatus (L.) P. Karst.
Revue mycol., Toulouse 3(no. 9): 20 (1881)
Sarniak dachówkowaty: drugie zdjęcie
Sarcodon imbricatus T16.jpg
Sarcodon imbricatus T16 (1).jpg

Sarniak dachówkowaty (Sarcodon imbricatus (L.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny kolcownicowatych (Bankeraceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Sarcodon, Bankeraceae, Thelephorales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz nadając mu nazwę Hydnum imbricatum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1881 r. P. Karsten, przenosząc go do rodzaju Sarcodon[1]. Synonimów naukowych ma ponad 30. Niektóre z nich[2]:

  • Bankera infundibulum (Sw.) Pouzar
  • Fungus imbricatus (L.) Paulet
  • Hydnum adpressum Lloyd
  • Hydnum aspratum Berk.
  • Hydnum badium Pers.
  • Hydnum badium subsp. badium Pers.
  • Hydnum imbricatum L.
  • Hydnum imbricatum var. imbricatum L.
  • Hydnum infundibulum Sw.
  • Phaeodon aspratus (Berk.) Henn., in Engler & Prantl
  • Phaeodon imbricatus (L.) J. Schröt., in Cohn
  • Sarcodon aspratus (Berk.) S. Ito

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako: kolczak łoszak, kolczak dachówkowaty, łoczak, losuń, sarna, siarna[3]. W niektórych atlasach grzybów opisany jest jako sarniak świerkowy[4]. Nazwy regionalne: kolczak, sarna, łosuń, łoszak, krowia gęba[5].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Grubomięsisty, o średnicy 6-25 cm, płasko wypukły, z wiekiem wgłębiony, początkowo najpierw ma podwinięte brzegi, później staje się płatowato powyginany. Kolor brązowawy z nieco czerwonawym odcieniem. Pokryty na powierzchni grubymi, koncentrycznie ułożonymi łuskami o ciemnej barwie[6].

Kolce

Zbiegające na trzon, białawe, szare aż do brązowawych. Są gęste i łamliwe[5].

Trzon

Cylindryczny, o wysokości 3-6 cm i grubości 1-3,5 cm, u podstawy zgrubiały[5]. Początkowo białawy, później brunatniejący, aksamitny lub z przylegającymi włókienkami.

Miąższ

Sprężysty, suchy, początkowo białawy, później siwobrązowy, u podstawy trzonu brunatnawy. Ma przyjemny smak i korzenny zapach[6].

Wysyp zarodników

Brązowawy. Zarodniki okragławe z licznymi guzkami, o rozmiarach 6-8 × 5-5,5 μm[7].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Jest szeroko rozprzestrzeniony w Europie i Ameryce Północnej, występuje także w Japonii[8]. W Polsce znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – narażony na wyginięcie[9]. Nie wszędzie jednak jest rzadki – w niektórych okolicach Polski jest pospolity[7].

Rośnie na ziemi, pojedynczo lub w grupach, w lasach iglastych. Występuje przede wszystkim w górskich drzewostanach świerkowych, głównie na glebach kwaśnych i piaszczystych[6].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb jadalny: Wartość spożywcza i smakowa średnia. Spożywany na surowo może być trujący. Młode sarniaki nadają się do spożycia, starsze są gorzkawe i łykowate. Rzadko jest używany do przerobu, gdyż ciemnieje i brzydko wygląda. Rzadko robaczywieje[5].

W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym[10], od 9 października 2014 r. został wykreślony z listy gatunków grzybów chronionych[11].

Gatunki podobne[edytuj]

  • sarniak sosnowy (Sarcodon squamosus) – ma drobniejsze, mniej odstające od kapelusza łuseczki i rośnie pod sosnami. Morfologicznie jest tak podobny, że kluczowym jest określenie pod jakim drzewem rośnie[4]
  • sarniak szorstki (Sarcodon scabrosus) – ma mniejszy kapelusz (do 12 cm) i drobniejsze, przylegające łuski. Miąższ ma gorzkawy smak i u podstawy trzonu błękitnozieloną barwę.
  • sarniak fiołkowy (Sarcodon joeides) również ma brązową barwę, ale jego miąższ po przekrojeniu powoli zmienia barwę na fioletową[4].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.
  5. a b c d Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  6. a b c Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  9. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  10. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1765)
  11. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów