Skrwa
![]() Skrwa na wysokości Skrwilna | |
Kontynent | |
---|---|
Państwo | |
Lokalizacja | |
Rzeka 2 rzędu | |
Długość | 114 km |
Spadek |
0,67%[1] |
Powierzchnia zlewni |
1.704[1] km² |
Średni przepływ |
6 m3/s (1951-90, w dolnym biegu)[2] m³/s |
Ident. PRNG |
124057 |
Źródło | |
Miejsce | Zdrojki[3] |
Współrzędne | |
Ujście | |
Recypient | Wisła |
Miejsce | |
Wysokość |
53 m n.p.m. |
Współrzędne | |
Mapa | |
![]() Zlewnia Skrwy na tle podziału administracyjnego. Kolorem żółtym wyodrębniono Sierpienicę. | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() |
Skrwa (także Płosznica, Skrwa Prawa, Skrwa Północna) – polska rzeka o długości 114 kilometrów, płynąca na terenie Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego. Jest prawym dopływem Wisły.
Przebieg
[edytuj | edytuj kod]Źródło rzeki znajduje się na terenie gminy Lubowidz – w pobliżu Zdrojek i Płociczna[4]. W miejscowości Szczawno wpada do jeziora Skrwilno. Następnie, meandrując, przepływa między innymi w pobliżu Sierpca (gdzie do Skrwy wpada jej największy dopływ, Sierpienica).
Do Wisły (Jeziora Włocławskiego) uchodzi niedaleko Biskupic[1].
Powierzchnia dorzecza wynosi 1704 km²[5].
Skrwa wyznacza granicę między historycznymi ziemiami: Mazowszem i ziemią dobrzyńską. Jej bieg pokrywa się również po części z aktualną granicą pomiędzy województwami: mazowieckim i kujawsko-pomorskim.
Dopływy
[edytuj | edytuj kod]- Bobrownica (P),
- Chraponianka (L),
- Czernica (P),
- Gozdawnica (P),
- Okalewka (P),
- Sierpienica (L),
- Urszulewka (P),
- Wierzbica (L).
Ochrona przyrody
[edytuj | edytuj kod]Skrwa jest częścią następujących obszarów chronionego krajobrazu:
- Obszar Chronionego Krajobrazu Międzyrzecze Skrwy i Wkry[6],
- Obszar Chronionego Krajobrazu Przyrzecze Skrwy Prawej[7],
- Obszar Chronionego Krajobrazu Źródła Skrwy[8].
Dolina Skrwy stanowi także główny element Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego.
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Skrwa
[edytuj | edytuj kod]Pochodzenie nazwy nie jest jasne. Na ten temat istnieje kilka teorii.
- Jan Rozwadowski w publikacji Kilka uwag do przedhistorycznych stosunków wschodniej Europy i praojczyzny indoeuropejskiej na podstawie nazw wód (1913) sprowadził etymologię do prapostaci *Strъky, -ъve, i wyprowadził z germańskiej postaci *struko ‘strumień, rzeka’, rekonstruowanego na podstawie apelatywów języków nordyckich[9],
- Jürgen Udolph zaliczył nazwę do staroeuropejskich, od rdzenia *sreu (płynąć, lać się, ciec),
- Jerzy Duma zaliczył nazwę do przedsłowiańskich, od pie. *s(t)r- (/*ser-/*sor-) (płynąć)[10].
W źródłach pisanych nazwa rzeki występuje od XIII w. (pierwsze wystąpienie – jako Strzqua – pochodzi z 1202 r.[11]). Odnotowano między innymi następujące odmiany: Sstrqua, Sterczena, Strca, Strkam, Strkwa, Strqua, Strqua, Strqua, Strtca, Sztrzkwa[12].
Od nazwy rzeki ma pochodzić nazwa miejscowości Skrwilno[13].
Inne nazwy
[edytuj | edytuj kod]W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (1880–1902) wskazano, że na odcinku od źródeł do miejscowości Ruda rzeka była nazywana Płosznicą[14].
W pochodzącym z 1916 r. opracowaniu Landschaftsbilder aus Polen. II. Das Becken von Gostynin Skrwę określono jako północną. Podobnego określenia używa Wisła. Monografia rzeki z 1982 r., gdzie równocześnie używa się jednak określenia Skrwy jako prawej[15].
Odnośniki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Rzeka Skrwa Prawa - Szlaki turystyczne Mazowsza
- ↑ Skrwa (Północna), [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-12-30] .
- ↑ P. Gąsiorowski, Źródła sierpeckich rzek, Nasze korzenie 5 (2013), s. 8.
- ↑ "Początek Skrwy Prawej jest w literaturze różnie przyjmowany, ze względu na znaczne przekształcenia sieci hydrograficznej w części jej zlewni źródłowej. Podawane są okolice miejscowości Zdrójki lub Płociczna, na zachód od Żuromina. Często, za Skrwę właściwą przyjmowany jest dopiero ciek wypływający z Jeziora Skrwilno, położonego w pobliżu wsi Okalewo (Czarnecka i in. 1983)." B. Pawłowski, M. Gorączko, "Komentarz do mapy hydrograficznej w skali 1:50000 arkusz N-34-112-C Gozdowo".
- ↑ "(...) według "Atlasu Podziału Hydrograficznego Polski" (Czarnecka, 2005) Skrwa Prawa odwadnia obszar o powierzchni 1666,61 km²." B. Pawłowski, M. Gorączko, "Komentarz do mapy hydrograficznej w skali 1:50000 arkusz N-34-112-C Gozdowo".
- ↑ Międzyrzecze Skrwy i Wkry - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
- ↑ Przyrzecze Skrwy Prawej - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
- ↑ Źródła Skrwy - Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody - Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
- ↑ Z. Babik, "Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich w granicach wczesnośredniowiecznej słowiańszczyzny", 1972, s. 254-555
- ↑ U. Bijak, "Nazwy wodne dorzecza Wisły: potamonimy odapelatywne", 2013, s. 32.
- ↑ A. Wróbel, O pochodzeniu nazwy królowej polskich rzek oraz o nazwach jej kujawskich i dobrzyńskich dopływów, Zapiski kujawsko-dobrzyńskie, Włocławek 2017, t. 32, s. 26.
- ↑ A. Wróbel, "O pochodzeniu nazwy królowej polskich rzek oraz o nazwach jej kujawskich i dobrzyńskich dopływów" w: "Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, t. 32: Wisła w życiu regionu", 2017, s. 26.
- ↑ S. Rospond, "Słownik etymologiczny miast i gmin PRL", 1984, s. 352.
- ↑ Skrwa w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, 1889, s. 719
- ↑ D. Brykała, "Przestrzenne i czasowe zróżnicowanie odpływu rzecznego w dorzeczu Skrwy Lewej" (2009), s. 15.