Województwo mazowieckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy województwa mazowieckiego od 1999 roku. Zobacz też: inne znaczenia.
województwo mazowieckie
województwo
Herb Flaga
Herb województwa mazowieckiego Flaga województwa mazowieckiego
Państwo  Polska
Kod ISO 3166-2 PL-MZ
TERYT 14
Siedziba wojewody i sejmiku Warszawa
Wojewoda Zdzisław Sipiera
Marszałek Adam Struzik
Powierzchnia 35 558,47 km²
Populacja (30.06.2018)
• liczba ludności

5 391 813[1]
• gęstość 150,6 os./km²
Urbanizacja 64,7
Tablice rejestracyjne W
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
pl. Bankowy 3/5
00-950 Warszawa
Adres Urzędu Marszałkowskiego:
ul. Jagiellońska 26
Warszawa
Podział administracyjny
Plan województwa mazowieckiego
Liczba miast na prawach powiatu 5
Liczba powiatów 37
Liczba gmin miejskich 35
Liczba gmin miejsko-wiejskich 53
Liczba gmin wiejskich 226
Położenie na mapie Polski
Masovian in Poland (+rivers).svg
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Portal Polska

Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo, znajdujące się w środkowej i wschodniej części Polski. Obejmuje obszar o powierzchni 35 558,47 km². Według danych z 30 czerwca 2018 r. miało 5,39 mln mieszkańców[1]. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa mazowieckiego

Historycznie województwo mazowieckie istniało w latach 1526-1795 i 1816-1837.

Obecne województwo mazowieckie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Mapa fizyczna woj. mazowieckiego

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 35 558,47 km², co stanowi 11,4% powierzchni Polski[2]. Mazowieckie jest największym województwem w Polsce.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w województwie mazowieckim lasy obejmowały powierzchnię 815,0 tys. ha, co stanowiło 22,9% jego powierzchni. 26,9 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[3].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w środkowo-wschodniej Polsce i graniczy z województwami[4]:

Położenie matematycznogeograficzne i rozciągłość[edytuj | edytuj kod]

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 274 km, co w mierze kątowej daje 2°28′08″. W wymiarze wschód-zachód rozciągłość województwa wynosi 265 km, to jest 3°52′09″.

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Województwo położone jest w większości na obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego, tylko jego niewielkie wschodnie fragmenty leżą na terenie Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego, a południowe na terenie Wyżyn Polskich. Obszar województwa zawiera się w 11 makroregionach fizycznogeograficznych i 34 mezoregionach.

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Niziny mazowieckie składają się z rozległych wysoczyzn, które oddzielone są dolinami dużych rzek. Pośrodku terytorium znajduje się kotlinowe obniżenie, Nizina Środkowomazowiecka, z Kotliną Warszawską w centrum. Spływają ku niej większe rzeki: Narew z Wkrą, Bugiem, Pilica, Bzura, Liwiec, Świder, a wody odprowadza na zachód Wisła. Najwyższym punktem jest wierzchołek Altany – 408 m n.p.m., na południowym skraju województwa, na krańcu Wyżyny Kieleckiej.

Położenie historyczogeograficzne i etnograficzne[edytuj | edytuj kod]

Mimo że województwo mazowieckie jest często określane jako Mazowsze, nie jest nim w całości. Wschodnia część województwa to region podlaski (w znacznie mniejszym stopniu niż geograficznie), natomiast południowa część to ziemia sandomierska będąca częścią Małopolski. Różnice historyczno-kulturowe widoczne są w wielu aspektach, m.in. w architekturze wiejskiej, sposobie zwijania snopów siana czy strojach ludowych. Natomiast część historycznego Mazowsza (większość byłego województwa łomżyńskiego z miastami: Łomża, Zambrów, Grajewo, Kolno i Wysokie Mazowieckie) leży poza obecnym terytorium województwa mazowieckiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Gęstość zaludnienia w województwie mazowieckim terenów wiejskich w osobach na km² (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku)[5]

Według danych z 30 czerwca 2014 r. województwo mazowieckie miało 5 324 519 mieszkańców, co stanowiło 13,7% ludności Polski[6]. Mazowieckie jest województwem o największej liczbie ludności w Polsce.

Dane z 30 czerwca 2014 r.[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 5 324 519 100 2 777 021 52 2 547 498 48
powierzchnia 35 558,18 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
150 78 72
  • Piramida wieku mieszkańców woj. mazowieckiego w 2014 roku[7].
Piramida wieku Mazowieckie.png

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Mazowieckie-administracja legenda-pl.png
Województwo mazowieckie – miasta w granicach administracyjnych

Województwo mazowieckie składa się z 37 powiatów i 5 miast na prawach powiatu. Powiaty dzielą się na 314 gmin – 35 miejskich, 53 miejsko-wiejskie i 226 wiejskich.

Powiaty – porównanie
Herb Flaga Powiat Liczba ludności
(30 czerwca 2014)[6]
Powierz-
chnia
[km²][2]
Wydatki budżetu 2013[8]
[mln zł]
Dochody budżetu 2013[9]
[mln zł]
Zadłużenie samorządu względem dochodów 2013[9]
[%]
Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[10]
POL powiat białobrzeski COA.svg POL powiat białobrzeski flag.svg białobrzeski 33 669 639,10 28,22 28,57 11,5% 13,1%
POL powiat ciechanowski COA.svg Flaga powiatu ciechanowskiego ciechanowski 90 823 1059,80 92,00 93,09 28,9% 16,6%
POL powiat garwolinski COA.svg POL FLAG powiat garwolinski flag.svg garwoliński 108 551 1284,83 106,03 100,56 25,6% 14,7%
POL powiat gostyniński COA.svg Flaga powiatu gostynińskiego gostyniński 46 345 614,81 48,90 50,07 1,5% 21,3%
POL powiat Grodzisk Mazowiecki COA.svg Brak flagi grodziski 89 136 367,04 71,22 76,95 18,3% 7,2%
POL powiat grójecki COA.svg Flaga powiatu grójeckiego grójecki 98 692 1267,73 83,84 85,23 48,4% 7,2%
POL powiat kozienicki COA.svg Flaga powiatu kozienickiego kozienicki 61 874 916,10 58,00 55,46 19,8% 16,7%
POL powiat legionowski COA.svg POL powiat legionowski flag.svg legionowski 111 660 390,76 86,97 85,93 1,9% 15,1%
POL powiat lipski COA.svg POL powiat lipski flag.svg lipski 35 426 740,22 46,22 45,66 8,5% 14,2%
No coats of arms.svg Brak flagi łosicki 32 046 772,45 35,11 37,06 18,8% 10,0%
POL powiat makowski COA.svg Flaga powiatu makowskiego makowski 46 435 1064,67 47,26 48,01 21,8% 23,7%
POL powiat miński COA.svg POL powiat miński flag.svg miński 150 495 1163,72 123,77 117,55 14,3% 11,7%
POL powiat mławski COA.svg Flaga powiatu mławskiego mławski 73 919 1181,82 66,66 65,37 17,6% 15,3%
POL powiat nowodworski COA.svg Flaga powiatu nowodworskiego (mazowieckiego) nowodworski 78 604 694,79 50,72 50,14 32,7% 12,4%
Brak herbu Brak flagi ostrołęcki 88 240 2098,38 77,23 68,74 45,4% 16,9%
POL powiat ostrowski mazowiecki COA.svg Flaga powiatu ostrowskiego (mazowieckiego) ostrowski 74 464 1217,79 56,97 58,19 16,4% 15,8%
POL powiat otwocki COA 1.svg Brak flagi otwocki 122 661 615,92 129,42 114,26 56,4% 8,8%
POL powiat piaseczyński COA 1.svg Flaga powiatu piaseczyńskiego piaseczyński 172 929 621,00 169,18 176,80 40,4% 8,0%
POL powiat płocki COA.svg Flaga powiatu płockiego płocki 111 067 1796,63 93,85 93,03 21,5% 20,4%
POL powiat płoński COA.svg Brak flagi płoński 88 612 1379,79 79,11 78,40 9,4% 17,2%
POL powiat pruszkowski COA.svg Flaga powiatu pruszkowskiego pruszkowski 158 765 246,30 117,91 129,85 20,5% 8,1%
POL powiat przasnyski COA.svg Flaga powiatu przasnyskiego przasnyski 53 448 1218,58 61,25 64,32 8,9% 15,9%
POL powiat przysuski COA.svg Flaga powiatu przysuskiego przysuski 42 869 801,19 68,85 66,85 17,0% 25,3%
POL powiat pułtuski COA.svg Flaga powiatu pułtuskiego pułtuski 51 409 827,42 78,37 63,40 51,4% 22,3%
POL powiat radomski COA.svg Flaga powiatu radomskiego radomski 151 178 1529,78 119,24 124,36 10,8% 28,6%
POL powiat siedlecki COA.svg Flaga powiatu siedleckiego siedlecki 81 685 1603,48 47,36 45,33 7,9% 11,4%
POL powiat sierpecki COA.svg Brak flagi sierpecki 53 215 852,04 51,87 51,95 38,7% 22,5%
POL powiat sochaczewski COA.svg Flaga powiatu sochaczewskiego sochaczewski 85 103 734,80 71,77 73,86 14,7% 11,0%
Herb powiatu sokołowskiego Brak flagi sokołowski 55 511 1131,17 56,83 56,50 38,0% 10,7%
POL powiat szydłowiecki COA 1.svg POL powiat szydłowiecki flag 1.svg szydłowiecki 40 340 451,81 35,31 35,01 17,6% 35,8%
POL powiat warszawski zachodni COA.svg Flaga powiatu warszawskiego zachodniego warszawski zachodni 111 550 533,79 112,26 115,21 20,6% 6,2%
POL powiat węgrowski COA.svg Flaga powiatu węgrowskiego węgrowski 67 490 1220,76 57,85 60,68 36,0% 14,7%
POL powiat wołomiński COA.svg Brak flagi wołomiński 230 287 953,56 158,61 156,22 31,0% 16,7%
POL powiat wyszkowski COA.svg Flaga powiatu wyszkowskiego wyszkowski 73 929 876,43 81,82 81,93 10,6% 12,2%
POL powiat zwoleński COA.svg Flaga powiatu zwoleńskiego zwoleński 36 892 573,30 41,26 40,01 13,4% 19,4%
Herb powiat zurominski.svg Flaga powiatu żuromińskiego żuromiński 39 885 806,60 36,89 38,42 16,6% 21,4%
POL powiat żyrardowski COA.svg POL powiat żyrardowski flag.svg żyrardowski 76 413 532,54 54,52 55,05 55,6% 16,1%
Miasta na prawach powiatu – porównanie
Herb Flaga Miasto na prawach powiatu Liczba ludności
(30 czerwca 2014)[6]
Powierz-
chnia
[km²][2]
Wydatki budżetu 2013[9]
[mln zł]
Dochody budżetu 2013[9]
[mln zł]
Zadłużenie samorządu względem dochodów 2013[9]
[%]
Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[10]
POL Ostrołęka COA.svg POL Ostrołęka flag.svg Ostrołęka 52 792 28,63 268,22 242,53 33,7% 14,9%
POL Płock COA.svg POL Płock flag.svg Płock 122 572 88,04 731,89 685,08 56,8% 12,0%
POL Radom COA.svg Flaga Radomia Radom 217 834 111,80 1007,37 986,35 40,2% 21,6%
Herb Siedlce.svg Flaga Siedlce.svg Siedlce 76 585 31,86 362,22 350,10 76,9% 10,6%
POL Warszawa COA.svg Flag of Warsaw.svg Warszawa 1 729 119 517,24 12147,98 12222,70 48,5% 4,6%

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

W województwie mazowieckim jest 88 miast, w tym 5 miast na prawach powiatu.

Herb Miasto Powiat Ludność
(30 czerwca 2014)[6]
Pow.
(km²)[11]
Gęst. zal.
(os./km²)
POL Warszawa COA.svg Warszawa na prawach powiatu 1729119 517,90 3339
POL Radom COA.svg Radom na prawach powiatu 217834 111,80 1948
POL Płock COA.svg Płock na prawach powiatu 122572 88,06 1392
Herb Siedlce.svg Siedlce na prawach powiatu 76585 31,87 2403
POL Pruszków COA.svg Pruszków pruszkowski 59796 19,19 3116
POL Legionowo COA.svg Legionowo legionowski 54246 13,60 3989
POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka na prawach powiatu 52792 29,00 1820
POL Piaseczno COA.svg Piaseczno piaseczyński 45270 16,22 2791
POL Otwock COA.svg Otwock otwocki 45073 47,33 952
POL Ciechanów COA.svg Ciechanów ciechanowski 44673 32,84 1360
POL Żyrardów COA.svg Żyrardów żyrardowski 41056 14,35 2861
POL Mińsk Mazowiecki COA.svg Mińsk Mazowiecki miński 40028 13,12 3051
POL Wołomin COA 1.svg Wołomin wołomiński 37418 17,24 2170
POL Sochaczew COA.svg Sochaczew sochaczewski 37333 26,13 1429
POL Ząbki COA.svg Ząbki wołomiński 32376 11,13 2909
POL Mława COA.svg Mława mławski 30893 35,50 870
POL Grodzisk Mazowiecki COA.svg Grodzisk Mazowiecki grodziski 29988 13,19 2274
POL Marki COA.svg Marki wołomiński 29395 26,03 1129
POL Nowy Dwór Mazowiecki COA.svg Nowy Dwór Mazowiecki nowodworski 28361 28,27 1003
POL Wyszków COA.svg Wyszków wyszkowski 27205 20,78 1305
POL Piastów COA 1.svg Piastów pruszkowski 22862 5,76 3969
POL Ostrów Mazowiecka COA.svg Ostrów Mazowiecka ostrowski 22770 22,09 1031
POL Płońsk COA.svg Płońsk płoński 22435 11,60 1934
POL Kobyłka COA.svg Kobyłka wołomiński 21132 19,64 1076
POL Józefów Mazowiecki COA.svg Józefów otwocki 20013 23,92 837
POL Sulejówek COA.svg Sulejówek miński 19385 19,31 1004
POL Pionki COA.svg Pionki radomski 19286 18,34 1052
POL Pułtusk COA.svg Pułtusk pułtuski 19229 23,00 836
POL Gostynin COA.svg Gostynin gostyniński 19026 32,40 587
POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski sokołowski 18730 17,50 1070
POL Sierpc COA.svg Sierpc sierpecki 18468 18,60 993
POL Kozienice COA.svg Kozienice kozienicki 18150 10,45 1737
POL Zielonka COA.svg Zielonka wołomiński 17434 79,48 219
POL Konstancin-Jeziorna COA.svg Konstancin-Jeziorna piaseczyński 17371 17,74 979
POL Przasnysz COA.svg Przasnysz przasnyski 17337 25,16 689
POL Garwolin COA.svg Garwolin garwoliński 17160 22,08 777
POL Łomianki COA.svg Łomianki warszawski zachodni 16632 8,40 1980
POL Grójec COA.svg Grójec grójecki 16430 8,57 1917
POL Milanówek COA.svg Milanówek grodziski 16427 13,52 1215
POL Brwinów COA.svg Brwinów pruszkowski 13124 10,06 1305
POL Węgrów COA.svg Węgrów węgrowski 12814 35,50 361
POL Błonie COA.svg Błonie warszawski zachodni 12536 9,12 1375
POL Szydłowiec COA.svg Szydłowiec szydłowiecki 12030 21,93 549
POL Warka COA.svg Warka grójecki 11780 26,77 440
POL Góra Kalwaria COA.svg Góra Kalwaria piaseczyński 11678 13,72 851
POL Radzymin COA.svg Radzymin wołomiński 11572 23,32 496
POL Ożarów Mazowiecki COA.svg Ożarów Mazowiecki warszawski zachodni 10804 5,71 1892
POL Karczew COA.svg Karczew otwocki 10132 28,12 360
POL Maków Mazowiecki COA.svg Maków Mazowiecki makowski 10098 10,30 980
POL Żuromin COA.svg Żuromin żuromiński 8988 11,11 809
POL Zwoleń COA.svg Zwoleń zwoleński 8072 15,91 507
POL Tłuszcz COA.svg Tłuszcz wołomiński 8015 7,91 1013
POL Nasielsk COA 1.svg Nasielsk nowodworski 7632 12,57 607
POL Białobrzegi COA.svg Białobrzegi białobrzeski 7122 7,51 948
POL Łosice COA.svg Łosice łosicki 7111 23,75 299
POL Łochów COA 1.svg Łochów węgrowski 6793 13,39 507
POL Mszczonów COA.svg Mszczonów żyrardowski 6466 8,56 755
POL Przysucha COA.svg Przysucha przysuski 6135 7,02 874
POL Lipsko COA.svg Lipsko lipski 5769 15,70 367
POL Iłża COA.svg Iłża radomski 5010 15,83 316
POL Łaskarzew COA.svg Łaskarzew garwoliński 4904 15,35 319
POL Raciąż COA.svg Raciąż płoński 4629 18,60 249
POL Pilawa COA.svg Pilawa garwoliński 4450 6,62 672
POL Skaryszew COA.svg Skaryszew radomski 4295 27,49 156
POL Gąbin COA.svg Gąbin płocki 4152 27,95 149
POL Serock COA.svg Serock legionowski 4140 13,43 308
POL Tarczyn COA.svg Tarczyn piaseczyński 4091 5,24 781
POL Żelechów COA.svg Żelechów garwoliński 4071 12,14 335
POL Nowe Miasto nad Pilicą COA.svg Nowe Miasto nad Pilicą grójecki 3898 11,25 346
POL Podkowa Leśna COA.svg Podkowa Leśna grodziski 3849 10,13 380
POL Halinów COA.svg Halinów miński 3674 2,84 1294
POL gmina Mrozy COA.svg Mrozy miński 3481 7,73 450
POL Myszyniec COA.svg Myszyniec ostrołęcki 3308 10,74 308
POL Zakroczym COA.svg Zakroczym nowodworski 3224 19,97 161
POL Glinojeck COA.svg Glinojeck ciechanowski 3133 7,37 425
POL Drobin COA.svg Drobin płocki 2978 9,65 309
POL Chorzele COA.svg Chorzele przasnyski 2945 17,51 168
POL Kałuszyn COA.svg Kałuszyn miński 2943 12,30 239
POL Różan COA.svg Różan makowski 2743 6,67 411
POL Wyszogród COA.svg Wyszogród płocki 2690 12,96 208
POL Mogielnica COA.svg Mogielnica grójecki 2380 12,98 183
POL gmina Kosów Lacki COA.svg Kosów Lacki sokołowski 2158 11,57 187
POL gmina Sanniki COA.svg Sanniki gostyniński 2084[12] 11,76 177
POL gmina Brok COA.svg Brok ostrowski 1974 28,06 70
POL Bieżuń COA.svg Bieżuń żuromiński 1910 12,07 158
POL Mordy COA.svg Mordy siedlecki 1822 4,54 401
POL gmina Lubowidz COA.png Lubowidz żuromiński 1798 5,27 341
POL Wyśmierzyce COA.svg Wyśmierzyce białobrzeski 908 16,84 54
3420685 2 169,19 1 577

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Samorząd województwa[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Mazowieckiego, składający się z 51 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Warszawa. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Budżet województwa mazowieckiego w 2013 r. zamknął się dochodami w wysokości 2191,6 mln zł oraz wydatkami w wysokości 2164,7 mln zł. Zadłużenie samorządu na koniec 2013 r. wyniosło 1587,5 mln zł, co stanowiło 73,3% wysokości wykonywanych dochodów samorządu[13].

W 2012 r. przeciętne zatrudnienie administracji samorządu wojewódzkiego wynosiło 2903 osoby[14].

Marszałkowie Województwa Mazowieckiego:

  • Adam Struzik (od grudnia 2001)[15]; (radny PSL)
  • Zbigniew Kuźmiuk od 1 stycznia 1999 do października 2001; (radny PSL – zrzekł się mandatu radnego i marszałkowania, gdy został posłem PSL)

Wicemarszałkowie Województwa Mazowieckiego:

byli wicemarszałkowie Województwa Mazowieckiego: Antoni Pietkiewicz od 2002 do 2003

Członkowie Zarządu Województwa Mazowieckiego:

byli członkowie Zarządu Województwa Mazowieckiego:

Administracja państwowa[edytuj | edytuj kod]

Gmach sandomierskiej komisji wojewódzkiej w Radomiu – siedziba radomskiej delegatury Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Mazowiecki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Warszawa[17], gdzie znajduje się Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. Siedzibą urzędu i wojewody są połączone pałace Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu i Ministra Skarbu przy placu Bankowym 3/5.

W celu usprawnienia działania urzędu działa także jego 5 delegatur (placówek zamiejscowych): w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach[18].

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania[19]:

 Osobny artykuł: Wojewodowie mazowieccy.

Wojewodowie Mazowieccy:

Charakterystyka gospodarki[edytuj | edytuj kod]

W 2012 r. produkt krajowy brutto województwa mazowieckiego wynosił 353,3 mld zł, co stanowiło 21,9% PKB Polski. Należy jednak podkreślić, że 59,1% PKB województwa wytwarza sama Warszawa. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca mazowieckiego wynosił 66,8 tys. zł (159,2% średniej krajowej), co lokowało na 1. miejscu względem innych województw[20]. Według Eurostatu w 2011 r. PKB na 1 mieszkańca woj. mazowieckiego, według zestandaryzowanego parytetu siły nabywczej, wynosiło 107% średniego PKB w Unii Europejskiej[21], natomiast PKB województwa bez uwzględnienia siły nabywczej stanowiło w 2009 r. 55,3% średniego PKB Unii (13000 euro na mieszkańca wobec średniej w Unii 23500 euro)[22].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w województwie mazowieckim wynosiła 199,3 mld zł, co stanowiło 20,2% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w mazowieckim wynosiła 37,4 mld zł, co stanowiło 23,3% tej sprzedaży Polski[23].

W Płocku swoją siedzibę ma PKN Orlen (4. w indeksie), największy polski koncern paliwowy. W Warszawie i w Siedlcach działa Polimex-Mostostal. W Przasnyszu swoją siedzibę ma firma Kross.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca województwa mazowieckiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 4516,23 zł, co lokowało je na 1. miejscu względem wszystkich województw[24].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 265,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 10,6% do aktywnych zawodowo[25]. Według danych z 2011 r. 4,6% mieszkańców w gospodarstwach domowych województwa mazowieckiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji), przy czym wskaźnik dla województwa mazowieckiego bez Warszawy obejmował 6,4% mieszkańców tego obszaru[26].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Obwodnica Warszawy S2

Przez województwo przebiegają drogi krajowe:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Antresola w hali Dworca Centralnego w Warszawie po przebudowie w latach 2015-16
Pociągi 27WE Elf SKM linii S2 i S3 na stacji Warszawa Lotnisko Chopina

Czynne linie kolejowe na obszarze województwa:

Planowana jest budowa szybkiej kolei łączącej Łódź z Warszawą, Poznaniem i Wrocławiem, tzw. linii „Y”.

Lokalny transport kolejowy zapewniają Koleje Mazowieckie, którego województwo mazowieckie jest właścicielem.

Warszawa jest jedynym posiadającym metro miastem w Polsce.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze hali odlotów Terminalu A Lotniska Chopina w Warszawie

W województwie znajduje się największy w Polsce port lotniczy: Lotnisko Chopina w Warszawie.

Na obszarze województwa zlokalizowane są następujące lotniska:

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Warszawa jest największym skupiskiem uczelni, ale są one również zlokalizowane w innych miastach województwa: (Płock, Pułtusk, Radom, Siedlce).

Uczelnie publiczne: (zobacz też uczelnie w Warszawie)

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

W województwie mazowieckim działają dwa centra powiadamiania ratunkowego, które znajdują się w Warszawie i Radomiu i które obsługują zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[27].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Tu tworzyli i żyli przez wiele lat: Juliusz Słowacki, Witold Gombrowicz, Julian Tuwim, Bolesław Prus, Fryderyk Chopin, Isaac Bashevis Singer.

Język[edytuj | edytuj kod]

Większość ludności Mazowsza posługuje się językiem polskim. Przed II wojną światową wśród Żydów w użyciu był język jidisz, obecnie jest on nauczany jedynie na Uniwersytecie Warszawskim oraz używany w Teatrze Żydowskim w Warszawie w niektórych sztukach. Na wsi posługiwano się dialektem mazowieckim, który jednak zanika w ostatnich dziesięcioleciach.

Województwo mazowieckie charakteryzuje się najlepszą znajomością języków obcych w Polsce. Jest pierwsze pod względem znajomości języka angielskiego i włoskiego, drugim pod względem znajomości francuskiego i niemieckiego oraz szóstym pod względem znajomości hiszpańskiego[28].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców województwa mazowieckiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Praktykuje jednak mniej niż połowa ludności. W archidiecezji warszawskiej praktykuje 30% ludności, w diecezji płockiej 32% i 34% w diecezji warszawsko-praskiej, co sprawia, że należą one do najbardziej zlaicyzowanych w Polsce. W diecezji radomskiej praktykuje 37% ludności. Najbardziej religijna jest diecezja siedlecka (45%) i diecezja łomżyńska (44%)[29].

Na terenie województwa działają także synagogi (neoortodoksyjna, reformowana i ortodoksyjna), meczet, sikhowska gurdawara, jedyna wolnostojąca kaplica mormonów oraz bardzo dużo kościołów protestanckich. Trwają starania o wybudowanie świątyni buddyjskiej[30].

Historycznie, bardzo duże znaczenie na tych ziemiach miał judaizm, gdyż Żydzi stanowili do II wojny światowej między 20% a 50% ludności mazowieckich miasteczek.[potrzebny przypis] Na północno-wschodnim Mazowszu istotny był kalwinizm. W Płocku z kolei narodził się mariawityzm. Obecnie w na terenie województwa mazowieckiego działają parafie Kościoła Starokatolickiego Mariawitów, zrzeszone w diecezji warszawsko-płockiej i lubelsko-podlaskiej, oraz Kościoła Katolickiego Mariawitów z siedzibą w Felicjanowie. Na terenie województwa działają także Świadkowie Jehowy, także tutaj w miejscowości Nadarzyn w powiecie pruszkowskim mają swoją główną siedzibę na terenie Polski.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Gra tutaj jeden z najbardziej utytułowanych polskich klubów piłkarskich Legia Warszawa. Poza tym grają jeszcze Świt Nowy Dwór Mazowiecki, Polonia Warszawa, Wisła Płock, Dolcan Ząbki, Radomiak Radom, Sęp Żelechów. W Polskiej Lidze Koszykówki gra AZS Politechnika Warszawska oraz Rosa Radom. W Polskiej Lidze Siatkówki gra AZS Politechnika Warszawska. W PGNiG Superlidze Mężczyzn występuje jeden z najbardziej utytułowanych klubów piłki ręcznej w Polsce Orlen Wisła Płock.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Ruiny Spichlerza z 1841 przy ujściu Narwi do Wisły
Obszar Mazowsza w 1793 a współczesne województwo mazowieckie. Zaznaczono także: Kurpie, księstwa biskupie i Ordynacji Opinogórskiej

Według danych z roku 2000 powierzchnia obszarów chronionych w województwie mazowieckim ogółem wynosiła 1053439,9 ha, co stanowiło 29,6% powierzchni województwa.[potrzebny przypis]

Na terenie województwa mazowieckiego znajdowało się:

Zmiany[edytuj | edytuj kod]

Rozważany był projekt wyłączenia z regionu Warszawy jako niezależnego województwa i przeniesienia stolicy Mazowsza do innego miasta np. do Płocka lub Radomia. Zwolennicy tego rozwiązania wskazują, że z powodu wysokiego wskaźnika PKB per capita w Warszawie reszta województwa nie będzie mogła korzystać z funduszy strukturalnych UE, gdy PKB dla całego województwa przekroczy wyznaczony przez Unię Europejską wskaźnik 75% PKB. Przeciwnicy zwracają uwagę na wysokie koszty administracyjne wynikłe z dublowania urzędów i przeprowadzki do innego miasta oraz konieczności zmiany wielu systemów w administracji publicznej[31]. Premier Donald Tusk w swoim exposé zapowiedział, że nie przewiduje w czasie swoich rządów poparcia żadnych inicjatyw w zakresie zmian podziału administracyjnego.

Zobacz też: Warszawa (projekt województwa), województwo staropolskie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2018 r.
  2. a b c Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. http://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/powierzchnia_ludnosc_teryt_2007.zip
  6. a b c d e Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2014 r.
  7. http://www.polskawliczbach.pl/mazowieckie, w oparciu o dane GUS.
  8. Wykonanie budżetów JST woj Mazowieckiego za 2013 r. w podziale na kwartały (raport z dnia 22.06.2014) → Tab.1 poz. 12 i poz. 23; Tab.4a poz. 29. Regionalna Izba Obrachunkowa w Warszawie. [dostęp 2014-10-17].
  9. a b c d e Wykonanie budżetów JST woj Mazowieckiego za 2013 r. w podziale na kwartały (raport z dnia 22.06.2014). Regionalna Izba Obrachunkowa w Warszawie. [dostęp 2014-10-15].
  10. a b Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. nr 0, poz. 853)
  11. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-22. ISSN 1505-5507.
  12. Prawa miejskie od 01.01.2018; Ludność z 2011 r.
  13. Wykonanie budżetów JST woj Mazowieckiego za 2013 r. w podziale na kwartały (raport z dnia 22.06.2014) → Tab.1 poz. 12 i poz. 23; Tab.4a poz. 10 i poz. 29. Regionalna Izba Obrachunkowa w Warszawie. [dostęp 2014-10-15].
  14. Rocznik Statystyczny Województwa Mazowieckiego 2013. , s. 87, 2014-01-10. Urząd Statystyczny w Warszawie. ISSN 1509-9652. 
  15. Kadencja V / Samorząd Województwa Mazowieckiego, mazovia.pl [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  16. GW: Jak dentysta Giertycha został marszałkiem (22.06.2007).
  17. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603)
  18. (§3. Statut MUW w Warszawie) Załącznik do Zarządzenia Nr 480 Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 listopada 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego z 2010 r., Nr 209, poz. 6628).
  19. (§48. Regulamin Organizacyjny MUW w Warszawie) Załącznik do zarządzenia Nr 1 Wojewody Mazowieckiego z dnia 5 stycznia 2011 r.
  20. Rocznik Statystyczny Województw 2014. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2015-01-12, s. 164, 625. ISSN 1230-5820.
  21. Regional GDP Regional GDP per capita in 2011 (ang.). Eurostat - European Commission, 2013-02-27. [dostęp 2014-04-08].
  22. Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions (ang.). Eurostat - European Commission, 2012-03-22. [dostęp 2012-05-25].
  23. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.
  24. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  25. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  26. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  27. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  28. Bankier.pl, Językowa mapa Polski – ranking znajomości języków obcych według regionów.
  29. Ekai.pl – Statystyki religijności.
  30. Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang w Polsce, Budowa świątyni w Grabniku.
  31. Marcin Przewoźniak: Warszawa nie chce być województwem (pol.). dziennik.pl, 2009-03-16. [dostęp 2012-05-25].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]