Skrwilno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

53°01′00″N 19°37′28″E

- błąd

38 m

WD

53°1'N, 19°36'E, 53°1'N, 19°34'E

- błąd

2285 m

Odległość

1728 m

Skrwilno
wieś
Ilustracja
Ulica Szeroka w Skrwilnie (2021)
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Powiat

rypiński

Gmina

Skrwilno

Liczba ludności (31 grudnia 2020)

1515

Strefa numeracyjna

54

Kod pocztowy

87-510

Tablice rejestracyjne

CRY

SIMC

0869933

Położenie na mapie gminy Skrwilno
Mapa konturowa gminy Skrwilno, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Skrwilno”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Skrwilno”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, blisko prawej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Skrwilno”
Położenie na mapie powiatu rypińskiego
Mapa konturowa powiatu rypińskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Skrwilno”
Ziemia53°01′00″N 19°37′28″E/53,016667 19,624444
Strona internetowa

Skrwilnowieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie rypińskim i gminie Skrwilno. Miejscowość jest siedzibą gminy Skrwilno.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość znajduje się we wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego, w granicach dawnej ziemi dobrzyńskiej. Jest położona nad rzeką Skrwą i nad jeziorem Skrwilno.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza potwierdzona źródłowo wzmianka na temat miejscowości pochodzi z 1379 r.; wieś występuje tam pod nazwą Postrquino[1].

Inne, historyczne odmiany tej nazwy to: Postkrwino, Skqruilno, Skrwino, Stkrwino, Stqwino, Strquinno, Strquino, Strvino, Strwino, Strwinno, Skwilno[2].

Nazwa miejscowości może wywodzić się od rzeki Skrwy, nad którą jest położona[3].

W latach 1942–1945 r. niemieckie władze okupacyjne zmieniły nazwę miejscowości na Reselerwalde[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac Jeżewskich w Skrwilnie (zdjęcie sprzed 1911 r.)

Grodzisko w Skrwilnie[edytuj | edytuj kod]

Wał ziemny, obrośnięty drzewami.
Grodzisko wczesnośredniowieczne „Okop” na terenie wsi Skrwilno (na obecnym północno-zachodnim brzegu jeziora Skrwilno)

Prowadzone w latach 1961–1966 badania archeologiczne (pod kierunkiem mgr Jadwigi Chudziakowej z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika) ujawniły, że od drugiej połowy IX do końca XII wieku na wyspie na jeziorze Skrwilno znajdowało się gród. Miejsce to pełniło rolę przygranicznej warowni, broniącej mieszkający tu szczep Polan przed najazdami Prusów. Mieszkańcy grodu zajmowali się łowiectwem, hodowlą i rybołówstwem[19].

W XII w. gród został spalony (najprawdopodobniej w wyniku ataku Prusów). Okoliczność ta, połączona z wysychaniem jeziora i zwężaniem się koryta rzeki Skrwy, zadecydowała o porzuceniu dotychczasowej lokalizacji. Nowa osada wiejska powstała w miejscu obecnej wsi Skrwilno[7].

Pozostałością po grodzie jest wał ziemny, znajdujący się na obecnym północno-zachodnim brzegu jeziora Skrwilno. Miejsce to było określane w XIX w. jako okop szwedzki (lub okopy szwedzkie)[20].

Skarb ze Skrwilna[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Skarb ze Skrwilna.
Srebrne naczynie w kształcie dzbanka
Naczynie do ablucji – część skarbu ze Skrwilna

W 1961 r., w trakcie prowadzenia prac archeologicznych na terenie grodziska w Skrwilnie, odnaleziono kolekcję dzieł złotniczych i klejnotów pochodzących z przełomu XVI i XVII wieku. Przedmioty te zostały zakopane w okresie potopu szwedzkiego[21].

Skarb ze Skrwilna znajduje się obecnie w Muzeum Okręgowym w Toruniu[22].

Urodzeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Skrwilnie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według stanu na 31 grudnia 2020 r. wieś zamieszkiwało 1515 osób[23].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja autobusowa (realizowana przez Kujawsko-Pomorski Transport Samochodowy) zapewnia połączenie Skrwilna z Rypinem[24].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miejscowości działa Zespół Szkół w Skrwilnie[25], do którego należą:

  • Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skrwilnie[26],
  • Gminne Przedszkole w Skrwilnie[27].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W 1966 r. rozpoczął działalność Ludowy Klub Sportowy „Skrwa” (obecnie Gminny Ludowy Klub Sportowy „Skrwa Skrwilno”)[28].

Od 1995 r. corocznie w październiku organizowany jest Bieg Niepodległości[29].

W październiku 2010 r. otwarto halę sportową, sąsiadującą z Zespołem Szkół w Skrwilnie[30].

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Kościół pod wezwaniem świętej Anny, dzwonnica oraz mur z bramą

Zabytki wpisane do rejestru zabytków:

  • zespół kościoła parafialnego pw. św. Anny[31]:
    • kościół,
    • dzwonnica (kaplica pogrzebowa),
    • mur z bramą,
  • kwatera grobowa rodziny Chełmickich na cmentarzu parafialnym[32],
  • kwatera grobowa rodziny Cissowskich i Witke-Jeżewskich na cmentarzu parafialnym[33],
  • park dworski[34].

Na cmentarzu parafialnym znajduje się ponadto mogiła powstańców styczniowych, którzy zginęli w potyczce 25 lutego 1863 r. pod Rudą[35].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Skrwilno. Tu znajduje się także parafialny kościół św. Anny.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b I. Sułkowska-Kurasiowa (red.), Codex diplomaticus Masoviae novus, p. III, Warszawa 2000, s. 229–230.
  2. P. Gąsiorowski, Źródła sierpeckich rzek, Nasze korzenie 5 (2013), s. 8.
  3. S. Rospond, „Słownik etymologiczny miast i gmin PRL”, 1984, s. 352.
  4. Gemeinde- und Wohnplatzlexikon des Reichsgaus Danzig-Westpreussen, Danzig 1944, s. 109–114.
  5. J. Chudziakowa, Sprawozdanie z badań na cmentarzysku średniowiecznym w Skrwilnie, pow. Rypin (stanowisko 3) w 1967 i 1969 r. [w:] Komunikaty Archeologiczne, Bydgoszcz 1972, s. 150–153.
  6. J. Chudziakowa, Tymczasowe wyniki badań na grodzisku wczesnośredniowiecznym (stanowisko 1) w Skrwilnie, powiat rypiński, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia, z. 2 (33), 1969.
  7. a b J. Chudziakowa, Tymczasowe wyniki badań na grodzisku wczesnośredniowiecznym (stanowisko 1) w Skrwilnie, powiat rypiński, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia, z. 2 (33), 1969, s. 101–102.
  8. M. Aschkewitz, Geschichte des Dobriner Lande, Danzig-Oliva 1942.
  9. M. Kallas, Z przeszłości administracyjnej Kujaw i ziemi dobrzyńskiej (od rozbiorów do utworzenia województwa włocławskiego), [w:] M. Kallas (red.) Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A. Historia, Włocławek 1978, s. 193–212.
  10. M. Kallas, Z przeszłości administracyjnej Kujaw i ziemi dobrzyńskiej (od rozbiorów do utworzenia województwa włocławskiego), [w:] M. Kallas (red.) Zapiski Kujawsko-Dobrzyńskie, seria A. Historia, Włocławek 1978, s. 202.
  11. T. Świecki, Mazowsze Płockie w czasach wojny światowej i powstania państwa polskiego, Płock 1933, s. 106–108.
  12. Ustawa z dnia 12 czerwca 1937 r. o zmianie granic województw: poznańskiego, pomorskiego, warszawskiego i łódzkiego (Dz.U. 1937 nr 46, poz. 350).
  13. Jan Karski, Barbara Bojarska. Eksterminacja inteligencji polskiej na Pomorzu Gdańskim (Wrzesień-grudzień 1939) [Extermination of the Polish Intelligentsia in the Gdańsk-Pomerania Region (September-December 1939)]. (Badania nad Okupacją Niemiecka w Polsce, number 12.) Poznań: Instytut Zachodni. 1972. Pp. 186. Zł. 35, „The American Historical Review”, 81 (3), 1976, s. 630–630, DOI10.1086/ahr/81.3.630, ISSN 0002-8762 [dostęp 2021-12-26].
  14. R. Piotrowski, Skrwilno i okolice (od czasów najdawniejszych do 1945 r.), Skrwilno 1997, s. 127–130.
  15. Interesujący artykuł: BazHum – Kształtowanie się granic i podziału administracyjnego województwa pomorskiego (bydgoskiego) w latach 1945–1950, bazhum.pl [dostęp 2021-12-26].
  16. Z. Biegański, Kształt terytorialno-administracyjny regionu kujawsko-pomorskiego w XIX i XX wieku, [w:] Związki Kujaw i Pomorza na przestrzeni wieków. Zbiór studiów pod red. Zdzisława Biegańskiego i Włodzimierza Jastrzębskiego. Prace komisji historii BTN t. XVII, Bydgoszcz 2001.
  17. Uchwała Nr 24/10 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu rypińskiego (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 1954 r., nr 12, poz. 63).
  18. § 46 p. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz.U. 1975 nr 17, poz. 92).
  19. J. Chudziakowa, Tymczasowe wyniki badań na grodzisku wczesnośredniowiecznym (stanowisko 1) w Skrwilnie, powiat rypiński, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia, z. 2 (33), 1969, s. 88, 100–101.
  20. Wisła – miesięcznik geograficzno-etnograficzny (1900), t. 14, z.6, s. 785.
  21. S. Kostanecki, Odkrycie skarbu w Skrwilnie w pow. rypińskim, Notatki płockie. Pismo regionalne Mazowsza Płockiego, nr 20/1961, s. 32–33.
  22. Skarb ze Skrwilna – Atrakcje Torunia. Przewodnik po Toruniu, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2021-12-14] (pol.).
  23. Raport o stanie gminy w 2020 r. | BIP Urzędu Gminy w Skrwilnie [dostęp 2021-10-20] (pol.).
  24. 24.11.2020 – Wszystkie oddziały, www.kpts.com.pl [dostęp 2021-10-21].
  25. Zespół Szkół w Skrwilnie – Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych.
  26. Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skrwilnie.
  27. Gminne Przedszkole w Skrwilnie.
  28. Gmina Skrwilno – 45 lecie GLKS SKRWA SKRWILNO, skrwilno.pl [dostęp 2021-12-26].
  29. Gmina Skrwilno – XXV Bieg Niepodległości w Skrwilnie, skrwilno.pl [dostęp 2021-10-31].
  30. Gazeta Skrwileńska, archiwalnagazeta.skrwilno.pl [dostęp 2021-10-31].
  31. Decyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 08.03.1988 r. (nr A/426 w rejestrze).
  32. Decyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 30.12.2011 r. (nr A/1606 w rejestrze).
  33. Decyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 20.04.2012 r. (nr A/1613 w rejestrze).
  34. Decyzja o wpisie do rejestru zabytków powiatu rypińskiego z dnia 24.11.1992 (nr A/1200 w rejestrze).
  35. Kujawsko-Pomorskie, Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, 17 kwietnia 2013 [dostęp 2021-12-07] (pol.).