Przejdź do zawartości

Skrzyp bagienny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skrzyp bagienny
Ilustracja
Szuwar skrzypu bagiennego
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

telomowe

Gromada

naczyniowe

Klasa

paprocie

Podklasa

skrzypowe

Rząd

skrzypowce

Rodzina

skrzypowate

Rodzaj

skrzyp

Gatunek

skrzyp bagienny

Nazwa systematyczna
Equisetum fluviatile L.
Sp. Pl.: 1062 (1753)[3]
Synonimy
  • Allostelites maximum Börner
  • Equisetum aphyllum (Roth) Baumg.
  • Equisetum aquaticum Hoppe ex Milde
  • Equisetum limosum L.
  • Equisetum majus Garsault ex Schinz & Thell.
  • Equisetum maximum Lam.
  • Equisetum polystachium Brückn.
  • Equisetum uliginosum Muhl. ex Willd.
  • Presla limosa (L.) Dulac[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Skrzyp bagienny (Equisetum fluviatile L.) – gatunek rośliny bagiennej z rodziny skrzypowatych. Występuje w strefie umiarkowanej na półkuli północnej. W Polsce dość pospolity gatunek rodzimy. Roślina siedlisk bagiennych, tworząca szuwary. Bywa uprawiana jako ozdobna w oczkach wodnych.

Rozmieszczenie geograficzne

[edytuj | edytuj kod]

Występuje w strefie subarktycznej i klimatu umiarkowanego na półkuli północnej. W Ameryce Północnej rośnie w Kanadzie i północnych stanach Stanów Zjednoczonych (brak go na Grenlandii). W Europie zasięg gatunku obejmuje niemal cały kontynent bez jego południowych krańców. W Azji występuje na północy, w środkowej i wschodniej części kontynentu, najdalej na południe sięgając Iranu i południowych Chin[3].

W Polsce jest rozpowszechniony w całym kraju[5].

Morfologia

[edytuj | edytuj kod]
Kłos zarodnionośny
Pochwa liściowa
Skrzyp bagienny - przerwany pęd z widocznym szerokim kanałem powietrznym.
Pokrój
Pędy płonne i zarodnionośne podobne, prosto wzniesione, walcowate, barwy szarozielonej[6].
Łodyga
W gruncie w postaci rozgałęzionego kłącza[7] z centralnym przewodem powietrznym[8]. Łodygi nadziemne osiągają wysokość (30) 50 – 150 cm i szerokość 0,2-1,2 cm (zazwyczaj ok. 0,8 cm; na całej długości łodygi podobnej średnicy, rzadko zwęża się ona w górnej części[8]). Łodygi są dęte, z szerokim centralnym przewodem powietrznym[8], zajmującym min. 4/5 średnicy, zielone, gładkie, biało prążkowane, z 10-30 płaskimi żeberkami. Łodygi mają długie międzywęźla. Z węzłów czasem wyrastają w nieregularnych, rzadziej regularnych okółkach boczne rozgałęzienia[6][9]. Pierwsze międzywęźla pędów bocznych są krótsze od pochwy, którą przebijają[8]. Odgałęzienia boczne mają 4–7 kantów[9].
Liście
Wyrastają z węzłów zrośnięte w tutkowate pochwy[6], które otulają łodygę w węzłach, ściśle do niej przylegając[8][7]. Pochwy są długie na 1 cm, połyskująco zielone (tylko pochwy w dolnej części pędu bywają czarniawe[8]). Pochwy liściowe zwieńczone są ząbkami trójkątnie lancetowatymi, wolnymi, rzadziej są one zrośnięte parami[8]. Ząbki są czarne i wąsko, biało obrzeżone, długie na 3-4 mm[7]. Ząbków jest 15-30[10]. Pochwy liściowe na bocznych odgałęzieniach są luźno przylegające[8].
Kłos zarodnionośny
Powstaje na szczycie łodygi. Jest zaokrąglony na szczycie, rzadziej krótko zaostrzony[8]. Oś kłosa jest dęta[9]. Kłos tworzą wyrastające w ciasnych okółkach tarczowato zakończone liście zarodnionośne[7]. Pod nimi znajduje się po kilka workowatych zarodni wytwarzających liczne zarodniki, zaopatrzone w taśmowate wyrostki (haptery)[6].

Biologia

[edytuj | edytuj kod]
Rozwój
Bylina. Helofit, geofit kłączowy[3]. Gametofit jest krótkotrwały; trwały jest sporofit[9]. Zarodnikowanie odbywa się od maja do czerwca[7], czasem też jeszcze w lipcu[6]. Skrzypy rozmnażają się nie tylko przez zarodniki, ale także przez kłącza lub tworzące się na nich bulwki[6]. Pędy nadziemne nie są zimotrwałe[10].
Genetyka
2n = 216[10].

Ekologia

[edytuj | edytuj kod]
Biotop
Rośnie na terenach bagiennych, w miejscach podmokłych, przy brzegach wód stojących (rzadziej w wodach wolno płynących[9]), często w szuwarze trzcinowym[6], ale też tworząc własne zbiorowisko – szuwar skrzypowy w postaci mniej lub bardziej gęstych skupień nad brzegami wód stojących na głębokości kilkudziesięciu cm do 1,5 m[7]. Wyrasta także w szuwarach turzycowych[7], na bagnistych łąkach i w bagiennych lasach[8]. Występuje na glebach mineralno-organicznych i torfowych[7], żyznych lub umiarkowanie żyznych[9]. Rośnie w miejscach otwartych, ewentualnie w półcieniu – nie toleruje znacznego ocienienia[9].
Fitosocjologia
Jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy (Cl.) roślinności szuwarowej Phragmitetea i zespołu roślinności (Ass.) Equisetetum fluviatilis[11].

Systematyka, zmienność i mieszańce

[edytuj | edytuj kod]

Gatunek reprezentuje podrodzaj Equisetum w obrębie rodzaju skrzyp Equisetum. Wyewoluował w czasie radiacji podrodzaju, która miała miejsce w kredzie późnej. Analizy molekularne wskazują ten takson jako najbliżej spokrewniony z Equisetum diffusum[12][13].

Gatunek jest niezbyt zmienny, aczkolwiek, jak i w przypadku innych skrzypów, wpływ na jego budowę (tworzenie rozgałęzień) i wielkość mają warunki siedliskowe[9]. Było to powodem wyróżniania znacznej liczby form i odmian, którym obecnie odmawia się znaczenia taksonomicznego i uznaje za synonimy gatunku[14].

Tworzy mieszańce:

Zastosowanie

[edytuj | edytuj kod]

Roślina sadzona jako ozdobna na brzegach oczek wodnych. Ze względu na szybkie rozrastanie się kłączy zalecana jest do uprawy w zanurzonych pojemnikach. Rozmnażana jest przez podział kłączy[21].

Zasobne w skrobię kłącza były dawniej spożywane (m.in. w Starożytnym Rzymie)[9].

Roślina wykorzystywana była w medycynie ludowej jako środek przeciwkrwotoczny, w leczeniu nowotworów, skąpomoczu, chorób wątroby i płuc[9].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
  2. ↑ The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229. 
  3. ↑ a b c d Equisetum fluviatile L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-10-25].
  4. ↑ Equisetum fluviatile, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  5. ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 216, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957.
  6. ↑ a b c d e f g Maria Polakowska, Rośliny wodne, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1966, s. 30.
  7. ↑ a b c d e f g h Stanisław Kłosowski, Grzegorz Kłosowski: Rośliny wodne i bagienne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2007, s. 139. ISBN 978-83-7073-248-6.
  8. ↑ a b c d e f g h i j Irena Rejment Grochowska: Skrzypy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1954, s. 46-48.
  9. ↑ a b c d e f g h i j k Dominik Wróbel, Henryk Różański, Equisetum fluviatile L. water horsetail (Equisetaceae Michx. ex DC.), „Herbalism”, 1 (6), 2020, s. 100-112 [dostęp 2025-10-30].
  10. ↑ a b c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 32, 34. ISBN 83-01-14342-8.
  11. ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005, s. 115-116. ISBN 83-01-14439-4.
  12. ↑ Andrés Elgorriaga, Ignacio H. Escapa, Gar W. Rothwell, Alexandru M. F. Tomescu, N. Rubén Cúneo. Origin of Equisetum: Evolution of horsetails (Equisetales) within the major euphyllophyte clade Sphenopsida. „American Journal of Botany”. 105, 8, s. 1286–1303, 2018. DOI: 10.1002/ajb2.1125. 
  13. ↑ Maarten J M Christenhusz i inni, Phylogenetics, classification and typification of extant horsetails (Equisetum, Equisetaceae), „Botanical Journal of the Linnean Society”, 189 (4), 2019, s. 311–352, DOI: 10.1093/botlinnean/boz002.
  14. ↑ Equisetum fluviatile L., [w:] World Flora Online [online], worldfloraonline.org [dostęp 2025-10-30].
  15. ↑ C.N. Page, Hybrids in the genus Equisetum in Europe: An updated annotation, „Taxonomia. Biogeografia y Conservación de Pteridófitos”, 1990, s. 151-156 [dostęp 2025-10-26].
  16. ↑ Dominik Wróbel, Przegląd krajowych mieszańców międzygatunkowych rodzaju Equisetum L., „Acta Botanica Silesiaca”, 9, 2013, s. 67-73 [dostęp 2025-10-26].
  17. ↑ M. Lubienski, S. Jessen, G. Levermann, H. W. Bennert. Equisetum × font-queri Rothm. (= E. palustre L. × E. telmateia Ehrh., Equisetaceae, Pteridophyta) auf Rugen, ein Erstfund fur Deutschland und Mitteleuropa. „Gleditschia”. 28 (1-2): 65-79, 2000. 
  18. ↑ C. Page, H. Mchaffie, J.K. Butler, A new far northern hybrid horsetail from Scotland: Equisetum ×mchaffieae C. N. Page (Equisetum fluviatile L. × E. pratense Ehrh.), „Watsonia”, 26, 2007, s. 339-345 [dostęp 2025-10-30].
  19. ↑ Equisetum × mchaffieae C.N.Page, [w:] World Flora Online [online], worldfloraonline.org [dostęp 2025-10-30].
  20. ↑ Equisetum × willmotii C.N.Page, [w:] World Flora Online [online], worldfloraonline.org [dostęp 2025-10-30].
  21. ↑ Hubert Zientek, Rośliny w oczkach wodnych, Warszawa: Medical Tribune Polska, 2008, s. 159-160, ISBN 978-83-60135-40-2.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Skrzyp_bagienny&oldid=78188970”