Sosna bursztynowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sosna bursztynowa, sosna balsamiczna (Pinus succinifera (Göppert) Conwentz) – nazwa wymarłego gatunku sosny, występującego na początku trzeciorzędu na terenach nadbałtyckich (obecna Estonia, Łotwa, Litwa i Rosja), którego żywica była źródłem bursztynu bałtyckiego[1].

Po raz pierwszy o drzewie, które dało bursztyn bałtycki, napisał J. Aycke w 1835 roku uznając je za nieznany gatunek sosny. W 1836 roku Heinrich Göppert nazwał ten gatunek Pinites succinifer, uznając go za przedstawiciela wymarłego rodzaju z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Według Göpperta było to drzewo obficie produkujące żywicę, która po zastygnięciu przekształciła się w bursztyn. Od tamtej pory drzewo będące źródłem bursztynu bałtyckiego było różnie klasyfikowane i otrzymało wiele nazw (patrz tabela poniżej). Badania morfologiczne i anatomiczne skamieniałości z bursztynu bałtyckiego (Conwentz 1890, Kurt Schubert 1961) umiejscowiły gatunek w rodzaju sosna, ze względu na brak znaczących różnic w budowie drewna w stosunku do sosen występujących współcześnie. Gatunek nazwano Pinus succinifera Conwentz. Późniejsze badania (Beck 1964, Savkevich and Ahakhs 1964, Langenheim 1969) z wykorzystaniem spektroskopii IR wskazywały na pochodzenie bursztynu od żywicy gatunku spokrewnionego ze współcześnie występującym w Nowej Zelandii Agathis australis z rodziny araukariowatych. Także kolejne badania (Poinar and Haverkamp, 1985) z użyciem chromatografii gazowej i spektrometrii mas potwierdziły te wyniki. Chociaż w bursztynie bałtyckim zachowały się fragmenty wielu przedstawicieli iglastych, należących do różnych rodzajów, nie rozpoznano w nich jak dotąd żadnego przedstawiciela araukariowatych. Później podano w wątpliwość, że źródłem bursztynu bałtyckiego mógł być jeden gatunek. Wyniki badań morfologicznych i spektroskopowych prowadzą do hipotezy o wymarłym rodzaju pośrednim między sosną a agatis[2].

Nazwy drzew będących źródłem bursztynu bałtyckiego[2]
Rodzaj badania Gatunek lub rodzaj Rodzina Autor badania, rok
morfologiczno-anatomiczne Pinus sp. Pinaceae Aycke, 1835
morfologiczno-anatomiczne Pinites succinifer Göppert Pinaceae Göppert, 1836
morfologiczno-anatomiczne Abies bituminosa Haczewski Pinaceae Haczewski, 1838
morfologiczno-anatomiczne Pinites succinifer Göppert & Berendt Pinaceae Göppert & Berendt, 1845
morfologiczno-anatomiczne Taxaxylum electrochyton Menge Pinaceae Menge, 1858
morfologiczno-anatomiczne Pityaxylon succiniferum Krasu Pinaceae Schimper, 1870-72
morfologiczno-anatomiczne Picea succinifera Conwentz Pinaceae Conwentz, 1886
morfologiczno-anatomiczne Pinus succinifera (Göppert) Conwentz Pinaceae Conwentz, 1890
morfologiczno-anatomiczne Pinus succinifera Conwentz emd. Schubert Pinaceae Schubert, 1961
spektroskopia IR Agathis Araucariaceae Langenheim, 1969
spektroskopia IR Agathis Araucariaceae Thomas, 1969
analiza chemiczna Pinus Pinaceae Rottländer, 1970
spektroskopia IR, analiza chemiczna Agathis Araucariaceae Gough & Mills, 1972
analiza żywicy Pinus halepensis Miller Pinaceae Mosini & Samperi, 1985
chromatografia gazowa, spektrometria mas Agathis Araucariaceae Poinar & Haverkamp, 1985

Przypuszcza się, że nadmierne wydzielanie żywicy było spowodowane nagłą zmianą klimatu, prawdopodobnie na znacznie wilgotniejszy[1]. Nie wyklucza się także, że nadmierna produkcja żywicy była reakcją obronną na masowy atak pasożyta, lub że żywica wytwarzana normalnie gromadziła się przez miliony lat[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 834. ISBN 83-214-1305-6. (pol.)
  2. a b c George O. Poinar, Jr: Life in Amber. Stanford University Press, 1992, s. 16-29. ISBN 978-0-8047-2001-4. (ang.)