Stanisław Poleczko
Stanisław Poleczko, pseud. Cichy, Turek (ur. 1917 w Kierzu, zm. 4 czerwca 1968[1] w Warszawie) – polski działacz komunistyczny, działacz Czerwonego Harcerstwa TUR, Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie” oraz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Przewodniczący koła terenowego ZBoWiD w powiecie Płońskim, członek AL.
Dzieciństwo i młodość
[edytuj | edytuj kod]Pochodził z rodziny chłopskiej. Jako nastolatek dołączył do gromady Czerwonego Harcerstwa TUR. Od 1934 roku był członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”, sam założył komórkę tej organizacji w Płońsku. Po delegalizacji KPP i rozwiązaniu ZNMS:Życie, Poleczko został aresztowany pod zarzutem działalności antypaństwowej i osadzony przez sześć miesięcy w więzieniu we Wronkach.
II wojna światowa
[edytuj | edytuj kod]Po wybuchu II wojny światowej, wspólnie z Władysławem Jagiełłą[2] wstąpił do konspiracyjnej grupy Barykada Wolności. Pisał artykuły do wydawanego przez nią (przeważnie razem z innymi byłymi działaczami Czerwonego Harcerstwa[3]) podziemnego pisma "Proletariusz". Organizował pomoc dla dzieci Zamojszczyzny pracując w grupie pod kierownictwem Krystyny Lichaczewskiej, z którą pozostawał w bliskich stosunkach ze względu na wspólną przeszłość w Czerwonym Harcerstwie[4]. Po klęsce Francji we wrześniu 1940, grupa "Barykada Wolności" rozbiła się na dwie części - umiarkowaną związaną z PPS-WRN oraz radykalnie lewicową ewoluującą w stronę komunistów. W szeregi tej ostatniej wszedł także Poleczko, razem z Tuwimem, Fersztem i Walterem.
W początkach 1941 nawiązał kontakt i współpracę z Julianem Wieczorkiem - znanym na terenie powiatu płockiego działaczem rewolucyjnym, komunistą i przedwojennym "jednolitofrontowcem"[5]. Następnie w maju 1941 roku, Poleczko doprowadził do powtórnego rozłamu wewnątrz "Barykady Wolności", na skutek którego grupa członków skupionych wokół niego przeszła do organizacji "Młot i Sierp", znacząco zasilając tę ostatnią. „Młot i Sierp”, do tej pory praktycznie pozbawiona wpływów i nieobecna poza terenami Warszawy, rozpoczęła teraz "ożywioną działalność organizacyjną i propagandową" w rejonie działań grupy Poleczki. Już 21 lipca 1941 roku powołano KP "Młot i Sierp" powiatu płońskiego.
Wykorzystując swoje przedwojenne kontakty z byłymi członkami Czerwonego Harcerstwa oraz OMS "Życie" (w szczególności z Zofią Jaworską, Matyldą Kretkowską, Władysławem Jagiełłą oraz Hanką Sawicką), Poleczko werbował nowych członków dla swojej organizacji. Infiltrował i pozyskiwał lewicującą młodzież i przedwojennych aktywistów, w szczególności członków PPS.[6]. Rola Poleczki była tu znacząca, dlatego że młodych socjalistów z różnych środowisk politycznych werbował on do organizacji już jednoznacznie komunistycznej i podporządkowanej interesom ZSRR. Oficjalne powojenne publikacje PRL przyznają, że "Młot i Sierp" był niczym więcej niż fasadową organizacją której ostatecznym celem miało być zasilenie PPR[5].
Organizacja „Młota i Sierpa" na północnym Mazowszu odegrała dużą rolę w organizowaniu oporu wobec hitlerowskiego okupanta, zaszczepianiu wiedzy o ZSRR i niesieniu pomocy jeńcom radzieckim, a przede wszystkim w przygotowaniu pod względem ideologicznym i organizacyjnym warunków dla powstania Polskiej Partii Robotniczej. Aktyw, który wyrósł w tej organizacji, stanowił główne oparcie PPR na północnym Mazowszu. Dzięki temu PPR na tych terenach mogła w krótkim czasie rozwinąć szeroką działalność.
„Młot i Sierp” została stopniowo rozbita w lecie 1942 roku na skutek fali aresztowań przeprowadzonych przez Gestapo[7]. Poleczko, jak większość pozostałych na wolności "młotowców" przyłączył się ze swoją frakcją do PPR. Brał czynny udział w działaniach AL na północnym Mazowszu przyjmując pseudonim "Cichy", potem "Turek"[8]. Walczył w ramach Brygady AL „Synowie Ziemi Mazowieckiej”, gdzie osiągnął stopień porucznika. Od sierpnia 1944 (czyli od momentu jego sformowania), Poleczko pełnił funkcję szefa sztabu w 3 "Myszynieckim" batalionie AL[9]. W październiku 1944 r. Brał udział w zniszczeniu pociągu wojskowego z transportem broni, amunicji i sprzętu wojennego na linii Chorzele-Wielbark.
Okres powojenny
[edytuj | edytuj kod]Od marca 1945 był oficerem Milicji Obywatelskiej, a następnie dowódcą jednostki zakładowej ORMO w Zakładach Róży Luksemburg i członkiem egzekutywy POP Komitetu Zakładowego PZPR.
W latach 60. należał do wewnątrzpartyjnego stronnictwa „partyzantów” Mieczysława Moczara, czemu zawdzięczał szybki rozwój kariery politycznej w tym okresie. Od 1957 do swojej śmierci pozostawał przewodniczącym koła terenowego ZBoWiD w powiecie płońskim. Poczynając od 1964 roku pełnił liczne funkcje w terenowych organach władzy w Płońsku - Komitecie Miejskim oraz w MRN. Niedoszły delegat na V zjazd PZPR z ramienia moczarowców, wzięcie udziału w zjeździe uniemożliwiła mu nagła śmierć.
Okoliczności śmierci
[edytuj | edytuj kod]4 czerwca 1968 roku Poleczko został śmiertelnie potrącony przez samochód w okolicy swojego mieszkania, sprawców wypadku nigdy nie odnaleziono. Istnieje podejrzenie że śmierć Poleczki nie była przypadkowa[6], powodem mogła być chęć osłabienia frakcji "partyzantów" Moczara przed V zjazdem PZPR. Na zjeździe tym „partyzanci” planowali doprowadzić do wprowadzenia Moczara do Biura Politycznego i przejęcia władzy w partii[10].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Sztandaru Pracy II klasy
- Order Krzyża Grunwaldu II klasy
- Krzyż Walecznych
- Srebrny Krzyż Zasługi
- Krzyż Partyzancki
- Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej”
- Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
- Odznaka „Za Zasługi dla ZBoWiD”
- Medal 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
- Order Czerwonego Sztandaru (ZSRR)
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ „Trybuna Robotnicza”, nr 147 (7585) 19 czerwca 1968, str. 3
- ↑ Władysław Jagiełło, Ze wspomnień okupacyjnych, w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. Księga wspomnień Tom 1, Warszawa 1994, ISBN 83-85618-09-0
- ↑ Teofil Głowacki: Górny bieg. Warszawa: Książka i Wiedza, 1983, s. 225.
- ↑ Teofil Głowacki, Witold Stankiewicz, Górny bieg: wspomnienia, Książka i Wiedza, 1983
- ↑ a b [1] B.Syzdek, Organizacja "Młot i Sierp" na Północnym Mazowszu, w: Notatki Płockie t.5 n17/18 ,r1960
- ↑ a b A.Kuczyński, Zarys problematyki działań polskiego podziemia komunistycznego na Mazowszu w latach okupacji, Polish Press Limited, Winnipeg, 1983
- ↑ Józef Kazimierski, "Warszawa w polskim ruchu robotniczym", PWN, Warszawa 1976
- ↑ Jan Ptasiński, "Na północ od Warszawy. Szkice z dziejów ruchu oporu 1939-1945", Warszawa 1984
- ↑ [2] Ryszard Juszkiewicz, Oddziały partyzanckie i wywiadowcze na pograniczu północnego Mazowsza i Prus Wschodnich w: Komunikaty Mazursko-Warmińskie, Numer 3 (1973)
- ↑ Zbigniew Siemiątkowski: Wywiad a władza. Wywiad cywilny w systemie sprawowania władzy politycznej PRL, Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego 2009, ISBN 978-83-7545-124-5
- Członkowie Czerwonego Harcerstwa Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego
- Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej
- Członkowie ZBoWiD
- Członkowie Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie”
- Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaczeni Medalem „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej”
- Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945
- Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego
- Odznaczeni Odznaką „Za Zasługi dla ZBoWiD”
- Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy
- Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi
- Polacy odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Politycy PPR
- Żołnierze Armii Ludowej
- Urodzeni w 1917
- Zmarli w 1968