Stela Salmanasara III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stela Salmanasara III – kamienna stela odkryta w 1861 roku w Kurkh (starożytne Tuszhan?)[1], ok. 20 km na południowy wschód od Diyarbakır przez J.E. Taylora, brytyjskiego konsula w Imperium Ottomańskim[2][3]. Na steli, wykonanej na rozkaz asyryjskiego króla Salmanasara III (858-825 p.n.e.), znajduje sie przedstawienie reliefowe z wizerunkiem tego władcy oraz inskrypcją klinową opisująca wyprawy wojenne z pierwszych lat jego panowania, w tym przebieg bitwy pod Karkar (853 r. p.n.e.)[2]. Obecnie stela znajduje się w zbiorach British Museum (BM 118884)[4].

Stela Salmanasara III jest jedną z dwóch znanych asyryjskich stel pochodzących z Kurkh. Drugą stelą, również odnalezioną w 1861 roku przez J.E. Taylora, jest stela Aszurnasirpala II, ojca Salmanasara III. W literaturze fachowej oba zabytki występują często pod nazwą „Monolitów z Kurkh” (ang. Kurkh Monoliths)[2][3].

Stela Salmanasara III z Kurkh
Karkar.jpg Shalmaneser III-1.jpg Kurkh Shalmaneser III Inscription.jpg
Z lewej strony – stela Salmanasara III z Kurkh. W centrum – górna część steli w powiększeniu. Z prawej strony – pierwsza opublikowana autografia tekstu inskrypcji ze steli Salmanasara III z Kurkh wykonana przez G. Smitha.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Wykonana z wapienia stela ma wysokość 221 cm, szerokość 87 cm i grubość 23 cm[4]. Jej powierzchnia jest w wielu miejscach uszkodzona i częściowo zatarta[4][2]. Niemal całą przednią stronę zabytku pokrywa przedstawienie reliefowe ukazujące stojącego Salmanasara III[4]. Król, odziany w sięgającą stóp, bogato zdobioną szatę, zwrócony jest w stronę czterech symboli reprezentujących najważniejsze bóstwa Asyrii. Jego prawa ręka wzniesiona jest w dość charakterystycznym, najprawdopodobniej rytualnym geście, znanym z wielu innych przedstawieniach władców asyryjskich (np. ze steli Aszurnasirpala II i steli Szamszi-Adada V)[4]. W drugiej, opuszczonej ręce, król trzyma ceremonialną maczugę. Jego włosy i broda są misternie splecione. Za nakrycie głowy służy mu rodzaj czapki podobnej do fezu. Na szyi król ma zawieszony naszyjnik z szeregiem amuletów w formie symboli bóstw[4]. Cztery, dużo większe symbole boskie umieszczone zostały przed królem, na wysokości jego głowy. Są nimi: dysk słoneczny z promieniami (reprezentujący boga Aszura lub Szamasza), sześcioramienna gwiazda (reprezentująca boginię Isztar), tiara wielorożna (reprezentująca boga nieba Anu) i księżyc (reprezentujący boga Sina)[4].

Asyryjskie stele w British Museum
Assyrian Stele - British Museum.jpg
Od lewej: stela Salmanasara III z Kurkh, stela Aszurnasirpala II z Kurkh, stela Szamszi-Adada V

Większą część płaskorzeźby, a także podstawę i tył steli pokrywa inskrypcja klinowa[2]. Opisane w niej zostały w kolejności chronologicznej wyprawy wojenne króla z pierwszych sześciu lat jego panowania: wyprawa w kierunku północnym przeciwko Nairi i Urartu (859 r. p.n.e.), w kierunku zachodnim przeciw Bit-Adini i Til Barsip (858 r. p.n.e.), w kierunku zachodnim w rejon górnego Eufratu (857 r. p.n.e.), na północ do „morza i kraju Nairi” (856 r. p.n.e.) i ponownie w rejon górnego Eufratu (855 r. p.n.e.)[2]. Relacja z kampanii 854 roku p.n.e. (do gór Kasziari) z nieznanych przyczyn została opuszczona i cały tekst kończy opis bitwy pod Karkar (853 r. p.n.e.)[2]. Inskrypcja wydaje się być nieukończona, gdyż brakuje w niej typowego dla asyryjskich inskrypcji królewskich zakończenia z modlitwami za pomyślność władcy i przekleństwami dla tych, którzy próbowaliby stelę zniszczyć. Ten brak zakończenia, a także liczne błędy w samym tekście wskazują, że stela wykonana została najprawdopodobniej w dużym pośpiechu. Ponieważ ostatnim opisanym na steli wydarzeniem jest bitwa pod Karkar, powstanie zabytku datowane jest na koniec roku 853 p.n.e. lub rok 852 p.n.e.[2]

Przypisy

  1. Naʼaman N., Ancient Israel..., s. 2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Grayson A.K., Assyrian Rulers ..., s. 11.
  3. 3,0 3,1 Naʼaman N., Ancient Israel..., s. 1.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 The Kurkh Stela (ang.). www.britishmuseum.org. [dostęp 2013-07-16].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grayson A.K., Assyrian Rulers of the Early First Millennium B.C. II (858–745 B.C.), „The Royal Inscriptions of Mesopotamia. Assyrian Periods” vol. 3 (RIMA 3), University of Toronto Press, 1996.
  • Naʼaman N., Ancient Israel and Its Neighbors: Interaction and Counteraction, Eisenbrauns, 2005.