Temperówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Temperówka
Temperówka na korbkę
Temperówka z żyletką

Temperówka – niewielki przyrząd służący do temperowania (ostrzenia) przyrządów kreślarskich, np. ołówków, kredek. Temperówki ręczne najczęściej mają niewielkie ostrze umieszczone w uchwycie ze stożkowym otworem. Włożenie ołówka do tego otworu i obracanie go w nim powoduje skrawanie cienkiego wióra z drewnianej oprawy ołówka z jednoczesnym kształtowaniem – ostrzeniem – jego grafitowego rdzenia.

Współcześnie spotyka się urządzenia mechaniczne, w których obracanie ołówka odbywa się nie przez obracanie go palcami w temperówce, ale przy pomocy specjalnej przekładni napędzanej bądź korbką, bądź niewielkim silniczkiem elektrycznym.

Niektóre ołówki, zwłaszcza te, które nie mają typowego przekroju okrągłego albo sześciokątnego, tylko - jak na przykład ołówki stolarskie o przekroju zbliżonym do prostokątnego - nie mogą być ostrzone przez obracanie ich w takim przyrządzie. Do ich ostrzenia trzeba używać noża, albo temperówek o innej konstrukcji, np. z żyletką.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Temperówka, w zależności od regionu Polski i środowiska, ma wiele nazw potocznych, np. naostrzyk (Górny Śląsk), ostrzałka (Śląsk i Kujawy)[1], ostrzółka/ostrzówka[2] (Kujawy), ostrzynka[3] (Pomorze Gdańskie), ostrzytko/oszczytko[4] (Wielkopolska), podstrugaczka/podstrugiwaczka[5] (okolice Tarnowa), strugaczka[6] (Małopolska), strugawka[5] (gwary góralskie), temperka (gwara uczniowska[7]), zacinaczka (okolice Krakowa), zastróżka (okolice Częstochowy), zastrugaczka/zastrugiwaczka (okolice Krakowa)[8][9].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ostrzałka. W: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego [on-line]. [dostęp 2016-10-30].,słowo oznacza przyrząd do ostrzenia, może być więc ostrzałka do noży, czy ostrzałka do ołówków por. Leksykony w INTERIA.PL - słownik ortograficzny, języka polskiego, synonimów, wyrazów bliskoznacznych, synonimy online. W: Słownik Encyklopedyczny ORTOGRAFIA W WYRAŻENIACH [on-line]. [dostęp 2016-10-30].
  2. Chciałabym zapytać o poprawność słowa „ostrzówka” oznaczającego temperówkę.. W: fanpage Poradni Językowej IJP [on-line]. [dostęp 2017-04-14].
  3. ostrzynka. W: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego [on-line]. [dostęp 2016-10-30].
  4. Skrócony słownik gwary poznańskiej [dostęp 2016-10-30].
  5. a b temperówka [dostęp 2016-10-30].
  6. strugaczka [w:] DobrySłownik.pl [online] [dostęp 2016-10-30].
  7. temperka [w:] Słownik Encyklopedyczny GWARA UCZNIOWSKA [online] [dostęp 2016-10-30].
  8. Szymon Pifczyk, Jak się porozumieć z rodziną podczas świątecznych spotkań. Słownik regionalizmów, 24 grudnia 2018.
  9. Polska mapa regionalizmów, Świetlan Maps [dostęp 2019-08-21].