Tarnów

Tarnów

miasto na prawach powiatu
Ratusz, katedra, budynek Wodociągów, Bima, główny dworzec, pomnik Władysława Łokietka
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Prawa miejskie	7 marca 1330
Prezydent	Jakub Kwaśny
Powierzchnia	72,37 km²
Wysokość	183–349 m n.p.m.
Populacja (30.06.2025) • liczba ludności • gęstość	101 614 1404 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 14
Kod pocztowy	33-100 do 33-110
Tablice rejestracyjne	KT
Położenie na mapie województwa małopolskiego Tarnów
Położenie na mapie Polski Tarnów
50°00′45″N 20°59′18″E
TERC (TERYT)	1263011
SIMC	0981570
Urząd miejski ul. Adama Mickiewicza 2 33-100 Tarnów
Strona internetowa
BIP

Tarnów (wymowa^ⓘ) – miasto na prawach powiatu w Polsce, w województwie małopolskim, siedziba powiatu tarnowskiego i gminy wiejskiej Tarnów. Leży przy ujściu Białej do Dunajca. Jest miastem centralnym aglomeracji tarnowskiej. Miasto lokowane przez Spycimira herbu Leliwa, na podstawie dokumentu wystawionego przez kancelarię króla Władysława Łokietka z 7 marca 1330 roku. Zachował się historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny miasta. Tarnów zajmuje powierzchnię 72,37 km², którą zamieszkuje 101 614 mieszkańców (GUS – stan na dzień 30 czerwca 2025)

Miasto jest ważnym ośrodkiem turystycznym, kulturalnym i gospodarczym w Małopolsce, a także węzłem komunikacyjnym przy autostradzie A4 oraz linii kolejowej E 30. Na terenie osiedla Mościce znajduje się siedziba Grupy Azoty, największej grupy kapitałowej branży chemicznej w kraju oraz Międzynarodowe Centrum Bezpieczeństwa Chemicznego. W mieście działa konsulat honorowy Ukrainy. Tarnów jest członkiem Związku Miast Polskich.

Toponimia

W źródłach: Tharnow 1105 r., Tarnowo 1229 r., Tarnow 1327 r., Tharnow 1473 r. – na terenie Słowiańszczyzny (oraz terenów zajętych przez Słowian: Grecja, Panonia, Niemcy) bardzo popularne i starożytne: niemieckie Tarnau, greckie Trnovo (pisane po grecku według Rosponda turnovon), czeski Trnov, słoweńskie, słowackie, serbskie, bośniackie, chorwackie, macedońskie Trnovo/Trnowo (m.in. dzielnica Lublany Trnovo, najstarsza część miasta obok Krakova), bułgarskie Tyrnowo, czeskie, chorwackie, serbskie, słowackie Trnava (Trnawa) etc., polski m.in. Tarnów Opolski i inne Tarnowy.

Nazwa topograficzna od prasłowiańskiego tьrnъ = tarn, późniejsze polskie cierń, stąd tarnina (pierwotnie nazwa przynależąca do wielu roślin kolczastych, m.in. głogu, dzikiej róży, jeżyny etc.), a więc określająca teren porośnięty kolczastą roślinnością.

Historia

Miasto zostało lokowane w 1330. Tarnów był miastem prywatnym do 1787. Pierwszymi właścicielami miasta byli Tarnowscy herbu Leliwa, ostatnimi Sanguszkowie. Największy rozwój miasta przypada na XVI wiek, kiedy dziedzicem Tarnowa był Jan Tarnowski, hetman wielki koronny.

Demografia

Na koniec 2024 Tarnów liczył 102 123 mieszkańców (zameldowanych 98 885 osób, w tym 97 180 na pobyt stały).Tarnów pod względem liczby ludności jest 34. miastem w Polsce, 2. w województwie małopolskim. Największą populację Tarnów odnotował w 1996 – 122 359 mieszkańców. Od tego czasu liczba mieszkańców miasta systematycznie spada. Ma to związek z ujemnym przyrostem naturalnym oraz ujemnym saldem migracji na pobyt stały. Z prognozy demograficznej GUS wynika, że w 2027 roku liczba mieszkańców miasta spadnie poniżej 100 tysięcy, a w 2050 Tarnów zamieszkiwać będzie 72,5 tysiąca osób. W grudniu 2024 stopa bezrobocia rejestrowanego wynosiła 4,2%.

Wykres: Liczba ludności Tarnowa na przestrzeni wieków
Źródło: http://www.it.tarnow.pl/pol/Atrakcje/TARNOW/Ciekawostki/Ludnosc-Tarnowa-i-najblizszej-okolicy/Liczba-mieszkancow-miasta-Tarnowa-na-przestrzeni-wiekow

Zabytki

• 
  Panorama z tarnowskiej wieży ratuszowej

Tarnowski ratusz (XIV w.)

Basteja w Tarnowie

Do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego wpisano m.in. obszar śródmieścia i układ urbanistyczny miasta Tarnowa, historyczne zespoły budowlane, dzieła architektury i budownictwa, obiekty przemysłowe, cmentarze oraz parki. Wykaz tarnowskich obiektów zabytkowych w ewidencji wojewódzkiej zawiera 76 pozycji, w tym:

• ruiny zamku Tarnowskich
• ratusz miejski na tarnowskim Rynku
• zespół miejskich fortyfikacji
• zespół zabudowy pl. Katedralnego 5, w tym dom Mikołajowski, dom Mansjonarzy, scholasteria oraz akademiola
• zespół parku Strzeleckiego, w tym mauzoleum gen. Józefa Bema, pałacyk Towarzystwa Strzeleckiego
• układ urbanistyczny pl. Dworcowego, w tym gmach dworca kolejowego, planty im. Józefa Jakubowskiego

Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

• zabytki sakralne:
  • bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
  • skwer z bimą Starej Synagogi
  • drewniany kościół Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej na Burku
  • drewniany kościół św. Trójcy na Terlikówce
  • barokowy kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i klasztor Bernardynów
  • neogotycki kościół Świętej Rodziny
  • zespół dawnego kościoła Matki Boskiej Śnieżnej i klasztoru Bernardynów
  • kościół Świętego Krzyża i Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Krzyżu
• cmentarze:
  • Stary Cmentarz
  • cmentarz żydowski
  • cmentarze wojskowe z okresu I wojny światowej:
    • cmentarz wojenny nr 199
    • cmentarz wojenny nr 200
    • cmentarz wojenny nr 202
• pałace i wille:
  • zespół pałacowo-parkowy w Gumniskach
  • zespół willowo-parkowy w Mościcach
  • neogotycka willa „Nalepówka”

Poza tym do rejestru wpisano m.in. ponad 30 kamienic i domów, 3 dworki podmiejskie, kilka budynków użyteczności publicznej, strażnicę kolejową, komin dawnego browaru oraz skwer z kamieniem węgielnym osiedla „Nasz Dom” i zespół urbanistyczny osiedla przyfabrycznego w Mościcach.

Zieleń miejska

Park Strzelecki

Planty Kolejowe w Tarnowie

Park Piaskówka w Tarnowie

Parki

• Park Strzelecki
• Park Sanguszków
• Park Piaskówka
• Park im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
• Park im. Wincentego Muchy
• Park na os. Westerplatte
• Park na os. Legionów Henryka Dąbrowskiego
• Park w Zbylitowskiej Górze
• Planty im. Józefa Jakubowskiego
• Park na os. Zielonym
• Park Niepodległości Miasta Tarnowa im. Romana Księcia Sanguszki powstańca 1831 roku – Sybiraka

Inne tereny zielone

• Kantoria
• Lasek „Lipie”
• Las „Sośnina”
• Lasek Chyszowski
• Rezerwat przyrody Debrza
• Aleja lipowa wzdłuż ul. Obrońców Lwowa (pomnik przyrody)
• Stawy krzyskie

Gospodarka

Grupa Azoty S.A

Budżet miasta

W budżecie Tarnowa na 2019 rok, uchwalonym przez radę miasta, zapisano 759,3 miliona złotych planowanych wpływów i 873,1 miliony złotych wydatków. Deficyt budżetowy to 113,8 miliona złotych. Na koniec 2019 roku zadłużenie miasta przekroczy 519 milionów złotych.

Zakłady Mechaniczne Tarnów S.A

Przemysł

Tarnów jest ośrodkiem przemysłowym z dominującym przemysłem chemicznym (Grupa Azoty, Becker Farby Przemysłowe Sp. z o.o., Summit Packaging Polska Sp. z o.o.) i elektromaszynowym (Zakłady Mechaniczne Tarnów, Fabryka Silników Elektrycznych „Tamel”, Lenze Tarnów Sp. z o.o., Fabryka Maszyn Tarnów). W mieście działają również m.in. przedsiębiorstwa przemysłu paliwowo-energetycznego (oddział GAZ-SYSTEM, oddział Tauron- Dystrybucja, Tauron Dystrybucja Pomiary), spożywczego (Zakłady Mięsne „Mięstar” wchodzące w skład Grupy Sokołów, Zakłady Mleczarskie „Mlektar”, Zakłady Przemysłu Chłodniczego „Fritar”), betonowego (Bruk-Bet), odzieżowego (Spółdzielnia „Tarnowska Odzież”, Tarnospin) oraz szklarskiego (Huta Szkła Gospodarczego Tarnów wchodząca w skład Grupy Krosno S.A).

W Tarnowie działa Centrum Logistyczne firmy TC Dębica/Goodyear oraz centrum przeładunkowo-magazynowe do obsługi transportu kołowego firmy DHL.

Handel

W Tarnowie istnieją liczne hurtownie, składy materiałów budowlanych i sklepy. W mieście funkcjonują 2 galerie handlowe (Galeria Tarnovia, Gemini Park Tarnów), 2 centra handlowe, 6 domów handlowych, 2 hipermarkety oraz znaczna liczba supermarketów i dyskontów spożywczych.

Baza noclegowa

W mieście znajduje się 1 hotel 4-gwiazdkowy, 4 hotele 3-gwiazdkowe oraz 2 domy studenta. Na Górze świętego Marcina znajdują się noclegi (kwatery prywatne) Leliwa.

Transport

Dworzec kolejowy w Tarnowie

Tarnowski MAN Lion's City A37

Tramwaj na ul. Krakowskiej

Trawiasty pas startowy lądowiska w Tarnowie

Transport drogowy

W Tarnowie krzyżują się drogi:

• A4E40 Autostrada A4 (E40): granica państwa – Jędrzychowice – Wrocław – Katowice – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica państwa
• 94 Droga krajowa nr 94: Zgorzelec – Legnica – Wrocław – Opole – Bytom – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa
• 73 Droga krajowa nr 73: Wiśniówka – Kielce – Tarnów – Jasło
• 973 Droga wojewódzka nr 973: Busko-Zdrój – Nowy Korczyn – Żabno – Tarnów – Wierzchosławice
• 977 Droga wojewódzka nr 977: Tarnów – Gorlice – Konieczna

Kolej

Początki kolei w Tarnowie sięgają zimy 1856 r., kiedy to ukończono i uruchomiono dwutorowy szlak kolejowy Kraków – Dębica w ramach budowanej linii kolejowej Kraków – Lwów. Budynek dworca głównego wybudowano w latach 1906–1910, w 1975 roku został wpisany do rejestru zabytków. Od grudnia 2010 r. w budynku dworca głównego działa galeria sztuki współczesnej (Biuro Wystaw Artystycznych – Galeria Miejska w Tarnowie).

W Tarnowie istnieją dwie zabytkowe stacje kolejowe, na których zatrzymują się pociągi pasażerskie – Tarnów w stylu neobaroku oraz Tarnów Mościce w stylu modernizmu. Wraz z zatrzymaniem ruchu pasażerskiego na linii kolejowej nr 115 do Szczucina w 2000 r., nieczynne stały się przystanki Tarnów Północny i Tarnów Klikowa. Nieczynny jest również przystanek osobowy Tarnów Południowy na linii kolejowej nr 96 do Leluchowa. Istnieją także dwie stacje towarowe – Tarnów Filia i stacja towarowa Zakładów Azotowych Mościce Azoty.

Dworzec główny jest stacją węzłową – tutaj spotykają się 2 użytkowane szlaki kolejowe:

• Lwów – Przemyśl – Rzeszów – Tarnów – Kraków – Katowice – Wrocław – Legnica (międzynarodowa magistrala kolejowa E 30)
• Tarnów – Nowy Sącz – Muszyna – Krynica/Budapeszt (linia kolejowa nr 96)

Linia kolejowa nr 115: Tarnów – Żabno – Dąbrowa Tarnowska – Szczucin jest nieczynna dla ruchu pasażerskiego od 2 kwietnia 2000.

Komunikacja miejska

W Tarnowie funkcjonują linie autobusowe obsługiwane przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, podlegających Zarządowi Dróg i Komunikacji w Tarnowie. Linie dzielą się na miejskie całodzienne oraz miejskie szczytowe. System składa się z 19 linii autobusowych: 0, 1, 2, 3, 5, 6, 9, 11, 12, 14, 24, 30, 31, 33, 34, 41, 44, 46 i 48. Od 1 stycznia 2021 r. autobusy komunikacji miejskiej nie obsługują linii podmiejskich. We wrześniu roku 2024 uruchomiono testowo linię 100 do Wierzchosławic, wraz z początkiem stycznia 2026 roku do gminy Wierzchosławice przestały dojeżdżać linie 100, 102, 104.

Transport lotniczy

W Tarnowie znajduje się lądowisko Aeroklubu Ziemi Tarnowskiej posiadające trawiasty pas startowy o długości ok. 500 m. Ponadto w położonym 38 km na północny wschód Mielcu znajduje się port lotniczy Mielec (Port Lotniczy Tarnów/Tarnobrzeg) wykorzystywany przez miejscowy aeroklub oraz PZL Mielec.

Najbliższymi portami lotniczymi wykonującymi połączenia regularne są: port lotniczy Kraków-Balice i port lotniczy Rzeszów-Jasionka.

W 1994 oddano do użytku sanitarne lądowisko, które w 2011 zostało zmodernizowane.

Edukacja

I Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Brodzińskiego, najstarsza szkoła w Tarnowie

Szkoły i przedszkola

W Tarnowie działa większość rodzajów przedszkoli i szkół wymienionych w prawie oświatowym, są wśród nich placówki publiczne i niepubliczne. Zajmują się kształceniem dzieci, młodzieży, jak i dorosłych.

W 2021 roku funkcjonowało w mieście 65 publicznych szkół i placówek oświatowych (w tym 24 przedszkola, 13 szkół podstawowych, 7 samodzielnych liceów ogólnokształcących, 12 zespołów szkół ponadpodstawowych) i 68 niepublicznych (w tym 22 przedszkola, 8 szkół podstawowych, 15 szkół policealnych). Do przedszkoli uczęszczało 3 tys. dzieci, do szkół podstawowych 6,8 tys. uczniów, a do szkół ponadpodstawowych 10 tys. Z tarnowskiej oferty edukacyjnej korzystało łącznie 30,6 tys. osób.

Zabudowania Akademii Tarnowskiej

Szkoły wyższe

W 2024 w tarnowskich uczelniach kształciło się 4577 studentów, w tym 2543 na studiach licencjackich, 482 na studiach inżynierskich, 2575 na studiach magisterskich.

W Tarnowie siedzibę mają uczelnie (dane z 2023):

• Akademia Tarnowska (3570 studentów)
• Tarnowska Szkoła Wyższa Akademia Nauk Stosowanych w Tarnowie (598 studentów)
• Małopolska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Tarnowie (202 studentów)
• Wyższe Seminarium Duchowne w Tarnowie (86 alumnów)

oraz wydziały zamiejscowe uczelni:

• Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie – Wydział Teologiczny Sekcja w Tarnowie (82 studentów)
• Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu – Wydział Zamiejscowy w Tarnowie (6 studentów)

Kultura

Teatr im. Ludwika Solskiego

Teatry

Co roku w Tarnowie odbywa się Ogólnopolski Festiwal Komedii Teatralnej „TALIA”.

• Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego
• Alternatywny Teatr „Nie Teraz”
• Młodzieżowy Teatr „OdMowy”
• Teatr Młodego Widza przy Centrum Sztuki Mościce
• Teatr Tuptusie
• Najmniejsza scena świata

Muzea

Muzeum Historii Tarnowa i Regionu, Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie

Muzeum Etnograficzne, Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie

• Muzeum Diecezjalne (najstarsze muzeum diecezjalne w Polsce)
• Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie, Siedziba, Rynek 3
  • Muzeum Ratusz – Galeria Sztuki Dawnej, Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej, Rynek 1
  • Muzeum Historii Tarnowa i Regionu, Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie, Rynek 20-21
  • Regionalne Centrum Edukacji o Pamięci, Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie, ul. Mościckiego 29
  • Muzeum Etnograficzne, Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie (jedyna w Polsce stała wystawa poświęcona kulturze Romów: wozy z taborów, stroje, instrumenty, wyroby rzemiosła itp., istniejąca od 1979 r.), ul. Krakowska 10
  • Galeria „Panorama” (w zbiorach znajdują się fragmenty Panoramy siedmiogrodzkiej, powstałej pod kierunkiem i z udziałem Jana Styki), Plac Dworcowy 4

Kina

Co roku odbywa się w Tarnowie drugi najstarszy w Polsce festiwal filmowy, czyli „Tarnowska Nagroda Filmowa”.

• Kino „Marzenie” 3D (przy ulicy Stanisława Staszica)
• Kino „Millennium” (2 sale) 3D (przy ulicy Traugutta w Mościcach)
• Multikino (5 sal) (przy ulicy Krakowskiej 149, w budynku Galerii Tarnovia)

Instytucje i stowarzyszenia kulturalne

Tarnowskie Centrum Kultury

Galeria Miejska BWA

• Tarnowskie Centrum Kultury. Instytucja Kultury Miasta Tarnowa

Centrum Sztuki Mościce

• Centrum Sztuki Mościce. Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego
• Biuro Wystaw Artystycznych – Galeria Miejska w Tarnowie. Instytucja Kultury Miasta Tarnowa
• Galeria Sztuki „Hortar”
• Galeria „Sztyler”
• Pałac Młodzieży
• Tarnowskie Towarzystwo Fotograficzne
• Związek Polskich Artystów Plastyków Okręg Tarnowski (w likwidacji)
• Tarnowskie Towarzystwo Przyjaciół Węgier
• Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich
• Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza – oddział w Tarnowie
• Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne
• Tarnowska Fundacja Kultury
• Stowarzyszenie Teatr Nie Teraz
• Klub Inteligencji Katolickiej
• Tarnowski Uniwersytet Trzeciego Wieku (TUTW), projekt Fundacji „Kromka Chleba”. Funkcjonuje od 2006 roku.
• Stowarzyszenie Uniwersytet Trzeciego Wieku przy Małopolskiej Wyższej Szkole Ekonomicznej
• Oddział Tarnowski Stowarzyszenia Autorów Polskich
• Małopolskie Forum Współpracy z Polonią
• Stowarzyszenie Media Polanie
• Zespół Szkół Muzycznych im. I.J. Paderewskiego w Tarnowie
• Diecezjalne Studium Organistowskie im. ks. K. Pasionka w Tarnowie
• Dom Kultury Osiedla Westerplatte

Zespoły muzyczne

Chóry

• Chłopięcy Chór Katedralny „Pueri Cantores Tarnovienses”
• Dziewczęcy Chór Katedralny Puellae Orantes
• Tarnowski Chór GOS.PL

Orkiestry

• Tarnowska Orkiestra Kameralna
• Orkiestra Symfoniczna Centrum Sztuki Mościce

Inne

• Schola „Presto”
• AnVision
• Totentanz
• Ziyo
• MC Czop
• MC Silk
• Need more clouds
• Szpetni
• Inside Jokers

Biblioteki

• Miejska Biblioteka Publiczna (z filiami)
• Biblioteka Pedagogiczna
• Biblioteka Ekologiczna przy Delegaturze Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska

Media

W Tarnowie działa kilka lokalnych pism i oddziały ogólnopolskich i wojewódzkich gazet, działają także stacje radiowe i telewizja miejska.

Prasa

• TEMI
• Gazeta Krakowska – Gazeta Tarnowska
• Miasto i Ludzie
• Kurier Tarnowski
• Tarnowski Gość Niedzielny
• Extra Galicja
• Gazeta Studencka

Radio

Rozgłośnie lokalne i regionalne posiadające siedzibę bądź redakcję w Tarnowie:

• Radio Eska Tarnów (dawniej Radio MAKS) (98,1 FM)
• RDN Małopolska (103,6 FM)
• Radio Złote Przeboje Tarnów (92,8 FM)

Pozostałe rozgłośnie regionalne informujące o wydarzeniach w Tarnowie:

• Radio Plus Kraków (106,1 FM)
• Radio Via Rzeszów (94,1 FM)
• Trendy Radio Krosno (101,9 FM)

Telewizja

• TVP3 Kraków – studio w Tarnowie
• Zvami.tv – telewizja kablowa
• Tarnowska.tv – telewizja internetowa
• Starnowa.tv – telewizja internetowa

Sport

Tarnów jest ośrodkiem sportu żużlowego (Unia Tarnów, w 2004, 2005 i 2012 roku drużynowe mistrzostwo Polski), a także wspinaczki sportowej (Natalia Kałucka, Aleksandra Kałucka, Marcin Dzieński).

Rozwija się tu również piłka nożna, karate kyokushin, judo, boks, muay thai, pływanie, kung-fu, speedrower, koszykówka, sportowy taniec towarzyski i inne dyscypliny.

Bezpieczeństwo

Opieka zdrowotna

W mieście funkcjonuje wiele przychodni lekarskich publicznych i prywatnych oraz dwa szpitale publiczne:

• Szpital Wojewódzki im. św. Łukasza
• Specjalistyczny Szpital im. Edwarda Szczeklika

Ratownictwo medyczne

W Tarnowie funkcjonuje skoncentrowana dyspozytornia nr 2 dla wschodniej i południowej części województwa małopolskiego.

Powiatowa Stacja Pogotowia Ratunkowego w Tarnowie – Aleja Matki Bożej Fatimskiej 2.

Na terenie Miasta funkcjonują filie:

• Fatimska (1 zespół specjalistyczny oraz 3 zespoły podstawowe, z czego 2 po 12 godzin na dobę)
• Mościce (zespół specjalistyczny)
• Błonie (zespół podstawowy)

Pożarnictwo

W Tarnowie znajduje się Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej, w strukturach której funkcjonują dwie jednostki ratowniczo-gaśnicze:

• JRG 1 (ul. Klikowska 39)
• JRG 2 (ul. Błonie 2A)

W Tarnowie znajduje się Zarząd Powiatowy Związku Ochotniczych Straży Pożarnych oraz działają dwie jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej:

• OSP Tarnów – Rzędzin
• OSP Tarnów – Mościce (nie uczestniczy w akcjach ratowniczo-gaśniczych).

Ratownictwo Chemiczne

W Tarnowie funkcjonuje Ośrodek Regionalny (Jednostka Ratownictwa Chemicznego) Systemu Pomocy w Transporcie Materiałów Niebezpiecznych (SPOT).

Na bazie JRG 1 powołana została Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego „Tarnów 1” włączona do Centralnego Odwodu Operacyjnego Komendanta Głównego PSP.

Policja

W Tarnowie znajduje się Komenda Miejska Policji, w strukturach której na obszarze miasta działają komisariaty:

• Komisariat Policji Tarnów-Centrum
• Komisariat Policji Tarnów-Zachód

W strukturze Komendy Miejskiej Policji funkcjonuje również jednostka antyterrorystyczna (Nieetatowy Zespół Realizacyjny) oraz sekcja policji autostradowej.

Straż Graniczna

W Tarnowie funkcjonuje placówka Karpackiego Oddziału Straży Granicznej.

Wymiar sprawiedliwości

Budynek Sądu Okręgowego przy ul. J. Dąbrowskiego

W Tarnowie swoje siedziby mają:

• Prokuratura Okręgowa
• Prokuratura Rejonowa
• Sąd Okręgowy
• Sąd Rejonowy
• Samorządowe Kolegium Odwoławcze

System penitencjarny

W mieście funkcjonuje Zakład Karny Tarnów z podległym mu Oddziałem Zewnętrznym w Tarnowie Mościcach.

W Tarnowie funkcjonuje również, jedyny w województwie małopolskim, zakład poprawczy.

Administracja

Budynek dawnego Banku Austro-Węgierskiego, obecnie siedziba Prezydenta Tarnowa

Ustrój miasta

Radni Rady Miejskiej w Tarnowie, Prezydent Miasta Tarnowa Jakub Kwaśny oraz Zastępca Prezydenta Tadeusz Kwiatkowski na sesji inaugurującej kadencję 2024–2029; Sala Lustrzana

Podział mandatów w Radzie Miejskiej w Tarnowie: Koalicja Obywatelska – 8 mandatów; Nasze Miasto Tarnów – 5 mandatów; Prawo i Sprawiedliwość – 8 mandatów; TAK dla Tarnowa – 2 mandaty

Prezydium Rady Miejskiej w Tarnowie (2024–2026)

Tarnów jest miastem na prawach powiatu, oznacza to, że gmina miejska wykonuje również zadania powiatu. Organem stanowiącym i kontrolnym miejskiego samorządu jest rada miejska. Organem wykonawczym samorządu miasta jest prezydent miasta, od 2002 roku wybierany w wyborach bezpośrednich. W przyjętej przez Radę Ministrów Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 Tarnów został zaliczony do tzw. ważnych ośrodków regionalnych, czyli grona miast najważniejszych dla rozwoju kraju w perspektywie najbliższych 20 lat.

Symbole miasta

Godłem Tarnowa jest herb Leliwa. Herb przedstawia sześcioramienną gwiazdę i półksiężyc w kolorze złotym na błękitnej tarczy. Miasto posiada również prostokątną flagę koloru błękitnego z herbem miasta i napisem Tarnów. Codziennie w południe, z wieży tarnowskiego ratusza rozlega się „Hejnał tarnowski” skomponowany przez Stanisława Rzepeckiego w 1972 roku.

Rada Miejska w Tarnowie

Rada miejska jest kolegialnym organem stanowiącym (uchwałodawczym) oraz kontrolnym gminy. Jako organ kontrolny kontroluje działalność prezydenta, jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy. W Radzie miejskiej w Tarnowie zasiada 23 radnych.

Radni Tarnowa w kadencji 2024–2029: Adam Sajdak, Agnieszka Danielewicz, Dominik Gondek, Edyta Kowalska, Ewa Jasiak, Grażyna Barwacz, Grzegorz Światłowski, Henryk Łabędź, Józef Gancarz, Krzysztof Rodak, Maciej Aleksander, Małgorzata Mękal, Mirosław Biedroń, Piotr Wardzała, Ryszard Żądło, Sebastian Mucha, Sebastian Stepek, Seweryn Partyński, Stanisław Klimek, Tadeusz Żak, Tomasz Żmuda, Zbigniew Kajpus, Zbigniew Kolak.

Radni tej kadencji wybrani zostali z list Koalicji Obywatelskiej (8 radnych) oraz Prawa i Sprawiedliwości (8 radnych), a także dwóch lokalnych komitetów: Nasze Miasto Tarnów (5 radnych) i Tak dla Tarnowa (2 radnych). Od 25 czerwca 2026 przewodniczącym Rady jest Edyta Kowalska. Wiceprzewodniczącymi Rady są natomiast Grażyna Barwacz oraz Mirosław Biedroń.

W przeszłości funkcję przewodniczącego Rady Miejskiej w Tarnowie pełnili: Zdzisław Janik (1990–1998 i 2001–2002), Antoni Zięba (1998–2001), Andrzej Kasznia, Ryszard Żądło (2006–2010), Grzegorz Światłowski (2010–2014), Kazimierz Koprowski (2014–2018), Ryszard Pagacz (2018), Jakub Kwaśny (2018–2024), Krzysztof Janas (2024) i Małgorzata Mękal (2024–2026).

Od 2002 w mieście funkcjonuje Młodzieżowa Rada Miejska, w której zasiada 30 radnych wybranych przez uczniów tarnowskich szkół średnich oraz wyższych.

Prezydent

Prezydent miasta wybierany jest na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Od 2018 kadencja prezydenta trwa pięć lat, równolegle do kadencji rady miejskiej. Jako organ samorządowej władzy wykonawczej, wykonuje uchwały rady miasta i zadania określone przepisami prawa. Może zostać odwołany w drodze referendum.

Prezydentem Tarnowa od 2024 jest Jakub Kwaśny. Jako kandydat komitetu Koalicji Obywatelskiej, z poparciem partii tworzących Koalicję KO-PSL-PL2050-NL oraz lokalnego komitetu Nasze Miasto Tarnów, wygrał wybory na prezydenta miasta. W II turze wyborów poparło go 56,15% głosujących. Na stanowisku zastąpił Romana Ciepielę, sprawującego urząd w latach 1994–1998 oraz 2014–2024. Zastępcami prezydenta są Maciej Włodek (od 2024) oraz Agnieszka Kawa (od 2020).

Inne instytucje

W mieście swoje siedziby ma kilka instytucji o znaczeniu regionalnym oraz ponadregionalnym. W Tarnowie siedziby mają m.in. starostwo powiatu tarnowskiego, Urząd Gminy Tarnów, delegatura Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, wydział zamiejscowy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, Małopolski Ośrodek Ruchu Drogowego, dyrekcja Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego, Biuro Urzędu Dozoru Technicznego, oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oddział Urzędu Statystycznego w Krakowie, Sekcja Zamiejscowa Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, regionalny oddział Krajowej Izby Biegłych Rewidentów, Okręgowa Izba Lekarska oraz Okręgowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna. W mieście znajduje się również delegatura Krajowego Biura Wyborczego.

Podział administracyjny

Tarnów podzielony jest na 16 osiedli. Powołane uchwałą Rady Miasta Tarnowa osiedla stanowią oficjalny, prawny podział administracyjny miasta. Zgodnie ustawą o samorządzie gminnym stanowią jednostki pomocnicze gminy. Liczba osiedli i ich granice nie zawsze pokrywają się z historycznym podziałem miasta na dzielnice. W kadencji 2025–2030 funkcjonuje 16 rad osiedli.

Mościce

Krzyż

Chyszów

Rzędzin

Strusina

Klikowa

Piaskówka

Grabówka

Gumniska-Zabłocie

Krakowska

Koszyce

Starówka

Jasna

16

13

14

13 – Westerplatte
14 – Legionów Dąbrowskiego
16 – Zielone

Jednostki pomocnicze Gminy Miasta Tarnowa

Podział miasta na osiedla i liczba mieszkańców (stan na koniec 2022):

• Osiedle nr 1 Starówka – 7975
• Osiedle nr 2 Strusina – 13 179
• Osiedle nr 3 Piaskówka – 10 324
• Osiedle nr 4 Grabówka – 10 559
• Osiedle nr 5 Rzędzin – 2687
• Osiedle nr 6 Gumniska-Zabłocie – 5963
• Osiedle nr 7 Krakowska – 2936
• Osiedle nr 8 Mościce – 9828
• Osiedle nr 9 Chyszów – 1956
• Osiedle nr 10 Klikowa – 2517
• Osiedle nr 11 Krzyż – 6109
• Osiedle nr 12 Jasna – 10 726
• Osiedle nr 13 Westerplatte – 5806
• Osiedle nr 14 Legionów Henryka Dąbrowskiego – 2115
• Osiedle nr 15 Koszyce – 2229
• Osiedle nr 16 Zielone – 5 104

Części miasta wg TERYT

Integralnymi częściami miasta w rejestrze TERYT są (w nawiasach identyfikator SIMC):

Chyszów (0981587), Dąbrówka Infułacka (0981593), Grabówka (0981601), Gumniska (0981618), Klikowa (0981624), Krzyż (0981630), Rzędzin (0981647), Strusina (0981653), Świerczków (0981660) i Zabłocie (0981676).

Miasta partnerskie

Miasta, z którymi Tarnów współpracuje:

Biała Cerkiew – Ukraina Blackburn – Wielka Brytania Casalmaggiore – Włochy

Kiskőrös – Węgry Nowy Sącz – Polska Trenczyn – Słowacja

Schoten – Belgia Veszprém – Węgry Warszawa – Polska

Winnica – Ukraina Udine – Włochy

Dawne miasta partnerskie:

• Tarnopol – Ukraina

Uchwałą nr L/468/2021 Rady miejskiej w Tarnowie z dnia 24 czerwca 2021 współpraca partnerska została zawieszona z powodu nazwania stadionu w Tarnopolu imieniem Romana Szuchewycza.

• Kotłas – Rosja

Uchwałą Nr LXII/612/2022 Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 31 marca 2022 współpraca partnerska została zawieszona z powodu agresji Rosji na Ukrainę.

Stowarzyszenia i organizacje pozarządowe działające w Tarnowie

• Fundacja Impuls Rozwoju
• Fundacja Kromka Chleba
• Fundacja Potrafię Pomagać
• Fundacja Rozwoju Przedsiębiorczości Młodzieży
• Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych, Oddział Regionalny w Tarnowie
• Stowarzyszenie KoLiber, oddział tarnowski
• Stowarzyszenie kultury fizycznej „Sokół” Świat Pracy
• Stowarzyszenie Mieszkańców Strusiny
• Stowarzyszenie Projekt Tarnów
• Stowarzyszenie Siemacha
• Stowarzyszenie Tarnowska Konfederacja Motocyklistów „Wataha”
• Stowarzyszenie Tarnów Pierwsze Niepodległe
• Stowarzyszenie Żeglarskie „Szajka”
• Towarzystwo Przyjaciół Mościc

Religia

Kościół Świętej Rodziny

Kościół św. Stanisława Kostki

Chrześcijańskie Centrum „Pan jest Sztandarem” – Kościół w Tarnowie

Siedziba zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów

Katolicyzm

Kościół rzymskokatolicki

W mieście znajduje się siedziba biskupa diecezji tarnowskiej, 4 dekanaty (Tarnów Południe, Tarnów Północ, Tarnów Wschód i Tarnów Zachód) oraz 15 parafii:

• parafia Matki Bożej Szkaplerznej
• parafia Miłosierdzia Bożego
• parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
• parafia Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny
• parafia Trójcy Przenajświętszej
• parafia Świętego Krzyża i św. Filipa Neri
• parafia św. Maksymiliana Marii Kolbego
• parafia Świętej Rodziny
• parafia Świętego Józefa i Matki Bożej Fatimskiej
• parafia Chrystusa Dobrego Pasterza
• parafia Świętego Krzyża i Matki Bożej Nieustającej Pomocy
• parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa
• parafia bł. Karoliny Kózkówny
• parafia św. Stanisława Kostki
• parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski

Kościół greckokatolicki

• parafia Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie, nabożeństwa prowadzone są w kościele rzymskokatolickim św. Józefa

Kościół polskokatolicki

• parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Tarnowie

Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X

• kaplica pw. Jezusa Chrystusa Najwyższego i Wiecznego Kapłana

Prawosławie

• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny: punkt duszpasterski Częstochowskiej Ikony Matki Bożej w Tarnowie (nabożeństwa odprawiane są w kaplicy polskokatolickiej przy ulicy Bernardyńskiej 24. Placówka wchodzi w skład dekanatu Krynica diecezji przemysko-gorlickiej).

Protestantyzm

• Chrześcijańskie Centrum „Pan jest Sztandarem” – Kościół w Tarnowie
• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w RP: zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Tarnowie
• Kościół Boży w Polsce: Kościół Jezusa Chrystusa „Kairos”, Kościół Boży „Nadzieja”
• Kościół Chrześcijan Baptystów: zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Tarnowie
• Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej: Kościół „Źródło”
• Kościół Chwały: Kościół Chwały w Tarnowie
• Kościół Ewangelicko-Metodystyczny: parafia Ewangelicko-Metodystyczna w Tarnowie
• Kościół Wolnych Chrześcijan: zbór w Tarnowie
• Kościół Zielonoświątkowy: zbór „Drzewo Życia”
• Mesjańskie Zbory Boże (Dnia Siódmego): punkt misyjny w Tarnowie podległy zborowi w Warszawie

Restoracjonizm

• Świadkowie Jehowy: zbór Tarnów-Wschód (z grupą języka migowego) i zbór Tarnów-Zachód, Sala Królestwa ul. Okrężna 2
• Świecki Ruch Misyjny „Epifania”: zbór w Tarnowie
• Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego: zbór w Tarnowie

Znani mieszkańcy

Honorowi obywatele

• Paweł Franciszek Roman Sanguszko
• Norbert Lippóczy
• Józef Życiński
• Roman Brandstaetter
• Franciszek Ziejka
• Tony Rickardson
• Władysław Bobowski
• Michał Heller
• Kazimierz Braun
• Jerzy Pertkiewicz
• Mieczysław Korczak
• Józef Piłsudski
• Ignacy Mościcki
• Stanisław Majorek
• Adam Bartosz
• Otto Schier
• Stanisław Walczyński (1893)
• Stanisław Tyczkowski (1917)

Byli honorowi obywatele

• Wiktor Skworc (zrzeczenie się tytułu)

Panorama miasta

• 
  Panorama Tarnowa od północnego wschodu z Tatrami widocznymi po lewej stronie. Centralnie widoczne rozległe Pasmo Łososińskie w Beskidzie Wyspowym.

• 
  Panorama Tarnowa, w oddali, na tle Katedry widoczne Tatry, po prawej okazale widoczne Pasmo Łososińskie w Beskidzie Wyspowym. Widok z budynku przy ul. Marynarki Wojennej

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta Tarnowa
• Tarnowskie Centrum Informacji
• Secesyjny Tarnów – Zabytki secesji w Tarnowie.
• Tarnów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 197 .
• Miasta Dawniej – Tarnów. miastadawniej.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-23)].
• Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona