Tetum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
lia-tetun
Obszar Timor Wschodni, Indonezja (głównie wyspa Timor)
Liczba mówiących 463 500
Pismo/alfabet łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Timor Wschodni
Organ regulujący Narodowy Instytut Językoznawstwa
Ethnologue 5 rozwojowy
Kody języka
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 tet
Kod ISO 639-3 tet
IETF tet
Glottolog tetu1245
Ethnologue tet
BPS 0119 2
WALS ttn
SIL tet
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku tetum
Słownik języka tetum
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Tetun-Dili w Timorze Wschodnim

Tetum (tetum lia-tetun, tetun) – język malajsko-polinezyjski, używany głównie w Timorze Wschodnim, gdzie wraz z portugalskim jest językiem urzędowym. Szacunkowo posługiwać się nim może około 750-800 tysięcy osób. Używany także w Indonezji (szczególnie na indonezyjskiej części wyspy Timor).

Tetum dzieli się cztery główne dialekty: Tetun-Dili, lub Tetun-Prasa, którym posługuje się ludność zamieszkująca Dili i okolice, Tetun-Terik, którym posługuje się ludność południowo-wschodniej części Timoru Wschodniego, Tetun-Belu, którym posługuje się ludność zamieszkująca tereny od cieśniny Ombai po morze Timor i Nana’ek, którym posługuje się ludność Metinaro. Tetun-Dili jest dialektem, w którym szczególnie mocno są zaznaczone wpływy języka portugalskiego. Według Ethnologue jest to język kreolski. Dialekt ten jest zrozumiały na całym terytorium Timoru Wschodniego.

Kościół katolicki przyjął tetum jako język liturgiczny.

Fonologia i ortografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Alfabet tetum.
Samogłoski tetum
Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i u
Średnie e o
Otwarte ä

W tetum, /a/ /i/ oraz /u/ wymawia się stosunkowo niezmiennie, podczas gdy na /e/ i /o/ mają wpływ głoski, którymi są otoczone. Przykładowo, ich dźwięk jest nieco wyższy, kiedy w następnej sylabie znajdują się głoski /u/ lub /i/[1].

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gramatyka tetum.

W przeciwieństwie do wielu języków indoeuropejskich tetum nie jest językiem fleksyjnym. Gramatykę tetum charakteryzuje jednak szereg reguł zapożyczonych bezpośrednio z języka portugalskiego.

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Tetum jest językiem malajsko-polinezyjskim, co powoduje, że jego podstawowe słownictwo wywodzi się właśnie ze rdzeni malajsko-polinezyjskich. Jednak w ciągu wieków tetum przejął bardzo wiele słów z języka portugalskiego, np.:

  • aprende – uczyć się (od aprender);
  • eskola – szkoła (od escola);
  • istoria – historia (od historia);
  • paun – chleb (od pão)[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hull, G. (1999). Tetum, Language Manual for East Timor. Academy of East Timor Studies, Faculty of Education & Languages, University of Western Sydney Macathur.
  2. A Traveller’s Dictionary in Tetun-English and English-Tetun.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]