Język tetum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
lia-tetun
Obszar Timor Wschodni, Indonezja (głównie wyspa Timor)
Liczba mówiących 750–800 tys.
Pismo/alfabet łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Timor Wschodni
Organ regulujący Narodowy Instytut Językoznawstwa
Ethnologue 5 rozwojowy
Kody języka
ISO 639-2 tet
Kod ISO 639-3 tet
IETF tet
Glottolog tetu1245
Ethnologue tet
BPS 0119 2
WALS ttn
SIL tet
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku tetum
Słownik języka tetum
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Tetun-Dili w Timorze Wschodnim

Język tetum (lia-tetun, tetun) – język austronezyjski używany głównie w Timorze Wschodnim, gdzie wraz z portugalskim jest objęty statusem języka urzędowego[1]. Szacunkowo posługiwać się nim może ok. 750–800 tys. osób. Język funkcjonuje także w Indonezji (szczególnie na indonezyjskiej części wyspy Timor).

Tetum dzieli się na cztery główne dialekty: Tetun-Dili lub Tetun-Prasa, którym posługuje się ludność zamieszkująca Dili i okolice, Tetun-Terik, którym posługuje się ludność południowo-wschodniej części Timoru Wschodniego, Tetun-Belu, którym posługuje się ludność zamieszkująca tereny od cieśniny Ombai po morze Timor, oraz Nana’ek, którym posługuje się ludność Metinaro. W dialekcie Tetun-Dili szczególnie mocno są zaznaczone wpływy języka portugalskiego. Według Ethnologue jest to odrębny język kreolski[2]. Dialekt ten jest zrozumiały na całym terytorium Timoru Wschodniego – pełni funkcję krajowej lingua franca[1]. Powszechna jest także znajomość daleko spokrewnionego języka indonezyjskiego[1].

Kościół katolicki przyjął tetum jako język liturgiczny.

Fonologia[edytuj | edytuj kod]

W taki oto sposób przedstawia się zasób samogłoskowy języka tetum:

Fonemy samogłoskowe języka tetum
przednie centralne tylne
przymknięte i u
średnie e o
otwarte ä

W języku tetum /a/ /i/ oraz /u/ wymawia się stosunkowo niezmiennie, natomiast na wymowę /e/ i /o/ mają wpływ głoski, którymi są otoczone. Przykładowo ich dźwięk jest nieco wyższy, kiedy w następnej sylabie znajdują się głoski /u/ lub /i/[3].

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gramatyka języka tetum.

W przeciwieństwie do wielu języków indoeuropejskich tetum nie jest językiem fleksyjnym. Gramatykę tetum charakteryzuje jednak szereg reguł zapożyczonych bezpośrednio z języka portugalskiego.

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Tetum jest językiem malajsko-polinezyjskim, co powoduje, że jego podstawowe słownictwo wywodzi się właśnie ze rdzeni austronezyjskich. Jednak w ciągu wieków tetum przejął bardzo wiele słów z języka portugalskiego, np.:

  • aprende – uczyć się (od aprender);
  • eskola – szkoła (od escola);
  • istoria – historia (od historia);
  • paun – chleb (od pão)[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Tyler M. Heston, The segmental and suprasegmental phonology of Fataluku, praca doktorska, Uniwersytet Hawajski w Mānoa, 2015, s. 2–3 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-05] (ang.).
  2. Tetun Dili, Ethnologue [zarchiwizowane z adresu 2016-12-01] (ang.).
  3. Geoffrey Hull (1999). Tetum, Language Manual for East Timor. Academy of East Timor Studies, Faculty of Education & Languages, University of Western Sydney Macathur (ang.)
  4. A Traveller’s Dictionary in Tetun-English and English-Tetun.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]