Urząd stanu cywilnego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Urząd Stanu Cywilnego w Policach, województwo zachodniopomorskie

Urząd stanu cywilnego (USC) – jednostka organizacyjna wchodząca w skład urzędu gminy powołana ustawą Prawo o aktach stanu cywilnego do rejestracji zdarzeń dotyczących urodzeń, zawieranych związków małżeńskich i zgonów. Pojedyncza gmina stanowi okręg USC[1], jednakże wojewoda może w jednej gminie utworzyć kilka USC, a także połączyć kilka gmin w jeden okręg USC. Kierownika USC powołuje odpowiednio wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początkowo nie istniały osobne, państwowe urzędy rejestrujące stan cywilny. Kościół katolicki pod koniec XVI wieku. wprowadził na swoje potrzeby instytucję ksiąg metrykalnych, z czasem księgi takie zaczęły prowadzić inne wyznania. Tendencja do prowadzenia osobnej, świeckiej rejestracji pojawiła się od końca XVIII wieku. Początkowo proboszczowie parafii stali się urzędnikami stanu cywilnego (w zaborze austriackim od 1782 r., w pruskim od 1794 r., w rosyjskim oficjalnie od 1825 r.).

W Polsce dopiero w XIX wieku. powstały obecne dzisiaj „urzędy stanu cywilnego”. Pojawiły się na ziemiach zaboru pruskiego w 1874 r. Urzędnikami stanu cywilnego byli burmistrzowie lub wójtowie. Przedmiotem rejestracji były trzy rodzaje zdarzeń: urodzenia, śluby i zgony. Każdy urząd prowadził równolegle dwa rejestry: rejestr główny (unikat, pozostawiany w siedzibie urzędu) i rejestr poboczny (duplikat, corocznie przekazywany do sądu obwodowego). W księgach metrykalnych znajdują się czasami dokumenty dostarczane w celach dowodowych (np. odpisy akt metrykalnych ze zdarzeń wcześniejszych, w tym także odpisy zagranicznych aktów stanu cywilnego, które zostały poddane transkrypcji do miejscowych ksiąg, celem wprowadzenia ich do obiegu prawnego) tzw. alegata. W dwudziestoleciu międzywojennym zachowano systemy z poszczególnych dawnych państw zaborczych.


Dopiero w Polsce Ludowej w 1946 r. wprowadzono jednolitą świecką rejestrację stanu cywilnego. Te zmiany doprowadziły do ostrego konfliktu między władzami kościelnymi a państwowymi. Głównym przedmiotem sporu było wprowadzenie ślubów cywilnych i rozwodów[2]. Duchowni którzy dotychczas prowadzili księgi USC zachowali przejściowo księgi z lat 1890-1945 i mogli z nich wydawać wypisy. W 1949 posiadane księgi przekazali do USC a wydawane przez nich wypisy w 1955 straciły ważność pod względem prawnym. W 1960 r. w Polsce funkcjonowało około 3 000 urzędów stanu cywilnego[3]. Akt sporządzał kierownik u.s.c. lub jego zastępca, a dane które wpisywał do aktu określała ustawa. Akta urodzenia lub zgonu sporządzano na podstawie zgłoszeń. Urodzenie dziecka należało zgłosić w ciągu 14 dni a zgon osoby w ciągu 3 dni. Małżeństwo zawierane było w uroczystej formie przez złożenie zgodnych oświadczeń przed kierownikiem u.s.c. Już od 1946 r. zawarcie ślubu religijnego nie miało mocy prawnej a od 1958 r. nie wolno było udzielić ślubu osobom które wcześniej nie zawarły małżeństwa w u.s.c. Zmiany w aktach mogły być dokonywane jednie na podstawie orzeczeń sądowych, i dotyczyły one najczęściej wpisów o zmianie nazwiska, rozwiązaniu małżeństwa itp. [4].

Po upadku Polski Ludowej przepisy dotyczące u.s.c. nie uległy większym zmianom, wspomnieć jednak należy o wprowadzeniu w 1993 r. tzw. małżeństwa konkordatowego[5].


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1741, z późn. zm.).
  2. Leksykon historii Polski po II wojnie światowej 1944-1997 2003 ↓, s. 89,.
  3. Praca zbiorowa, Polska Ludowa. Słownik encyklopedyczny, Wiedza Powszechna Warszawa 1965, s. 403
  4. Praca zbiorowa, Polska Ludowa. Słownik encyklopedyczny, Wiedza Powszechna Warszawa 1965, s. 404
  5. Art. 10 Konkordatu zawartego między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską z dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: Leksykon historii Polski po II wojnie światowej 1944-1997. Warszawa: 2003.
  • Praca zbiorowa: Polska Ludowa. Słownik encyklopedyczny. Warszawa: 1965.