Vanda (jezioro)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Vanda
Ilustracja
Zdjęcie satelitarne
Położenie
Państwo  Nowa Zelandia
Dependencja  Dependencja Rossa
Region McMurdo Dry Valleys, Dolina Wrighta
Morfometria
Powierzchnia 5,2 km2
Wymiary
• max długość
• max szerokość

8 km
2 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

30,8 m
75 m
Hydrologia
Rzeki zasilające Onyx
Rodzaj jeziora hiperhalinowe, endoreiczne
Położenie na mapie Antarktyki
Mapa lokalizacyjna Antarktyki
Vanda
Vanda
Ziemia77°31′47″S 161°34′32″E/-77,529722 161,575556
Dolina Wrighta i jezioro Vanda
Dolina Wrighta i jezioro Vanda

Jezioro Vanda (ang. Lake Vanda) – jezioro słone położone w Dolinie Wrighta, jednej z Suchych Dolin McMurdo (ang. McMurdo Dry Valleys) na Antarktydzie.

Nazwa jeziora została nadana przez uczestników wyprawy Uniwersytetu Wiktorii (1958-59), od imienia psa pociągowego[1][2].

Wody jeziora[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Onyx wpadająca do jeziora

Średnia temperatura powietrza w Dolinie Wrighta to -20 °C i powierzchnię jeziora przez cały rok pokrywa warstwa lodu. Rzeką Onyx i kilkoma strumieniami do jeziora wpada słodka woda wypływająca z lodowców, jednak jest to jedno z najsilniej zasolonych jezior na Ziemi. Słodka woda utrzymuje się blisko powierzchni, nie mieszając z zasoloną wodą pozostającą w głębi. Obszar na głębokości od 17 do 38 m ulega konwekcji, ma jednorodną temperaturę i zasolenie, ale zarówno niższa, jak i wyższa warstwa charakteryzują się stratyfikacją gęstościową wód[3]. Najgłębsza woda osiąga zasolenie ponad dziesięciokrotnie wyższe niż woda morska[4] (ponad 35%). Jezioro to jest zatem meromiktyczne.

Temperatura dolnej warstwy wód osiąga 26 °C, co okazuje się być związane z ogrzewaniem słonecznym. Warstwa lodu na powierzchni tworzy się przez powolną krystalizację wody z jeziora i charakteryzuje się wyjątkowo dużymi kryształami i przezroczystością, w odróżnieniu od lodu pochodzącego z opadów. Ciepło jest transmitowane przez tę warstwę w głąb jeziora i więzione przez uwarstwioną, silnie zasoloną wodę[3]. Jest to zatem przykład zjawiska efektu cieplarnianego.

Historia geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia jeziora ulega zmianom w długich przedziałach czasu, na skutek zmian natężenia opadów w Suchych Dolinach. Przy wysokim poziomie wód, ok. 3000 lat temu, jezioro Vanda miało nawet dwukrotnie większą powierzchnię niż obecnie, co oznacza, że opady wówczas były od 20 do 40% większe. Sól rozpuszczona w tym jeziorze to głównie chlorek wapnia; na podstawie zawartości tej soli i tempa dostarczania jej do jeziora można obliczyć dolną granicę jego wieku. W przypadku jeziora Vanda jest to co najmniej 60 000 lat, co oznacza, że dolina Wrighta nie była zajęta przez lodowce nawet przy maksymalnym zasięgu ostatniego zlodowacenia[3].

Życie[edytuj | edytuj kod]

Woda jeziora Vanda należy do najbardziej przejrzystych na świecie; jezioro to jest ultra-oligotroficzne, ale występuje w nim życie. Aktywność fotosyntetyczna jest najsilniejsza na głębokości 63 m, tuż powyżej strefy anoksycznej, gdzie zasolenie jest największe. W jeziorze rozwijają się bujnie maty bakteryjne[4][5].

Stacja polarna[edytuj | edytuj kod]

Nad jeziorem funkcjonowała w latach 1969-1991 nowozelandzka stacja polarna[2]. Na stacji Vanda 1 maja 1974 roku zarejestrowano najwyższą temperaturę w historii pomiarów na Antarktydzie: 15 °C[6]. Osobliwością tej stacji był klub pływacki (ang. Lake Vanda Swim Club), założony dla podniesienia morale przez przyjazną rywalizację. Jego członkostwo można było zdobyć, zanurzając się nago w wodach jeziora[7]. Stację zlikwidowano w 1995 roku z powodu obaw o wpływ na środowisko jeziora; na jej miejscu pozostawiono automatyczną stację meteorologiczną. Zespoły prowadzące badania w Suchych Dolinach korzystają obecnie z ruchomych obozów[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. USGS Geographic Names Information System – Lake Vanda
  2. a b Long, J., Bowden, T.: Mountains of Madness: A Scientist's Odyssey in Antarctica. National Academies Press, 2001. ISBN 978-0-309-17191-5.
  3. a b c A.T. Wilson: The Lakes of the McMurdo Dry Valleys. Uniwersytet Wiktorii, 1967.
  4. a b John C. Priscu, Linda R. Priscu, Warwick F. Vincent, Clive Howard-Williams. Photosynthate distribution by microplankton in permanently ice-covered Antarctic desert lakes. „Limnol. Oceanogr.”. 32 (1), s. 260-270, 1987. DOI: 10.4319/lo.1987.32.1.0260. 
  5. Life in Antarctic Deserts and other Cold Dry Environments: Astrobiological Analogs. Peter T. Doran, W. Berry Lyons, Diane M. McKnight (red.). T. 5. Cambridge University Press, 2010, s. 173-174, seria: Cambridge Astrobiology. ISBN 1-139-48754-X.
  6. Global Weather & Climate Extremes (ang.). World Meteorological Organization. [dostęp 2013-12-28].
  7. a b Don Huffman: The Lake Vanda Swim Club. W: Snow Survey Centennial Celebration 1906-2006 [on-line]. NRCS National Water and Climate Center, Departament Rolnictwa USA, 2006-07-24.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]