Watykańskie Obserwatorium Astronomiczne
41°44′50″N 12°39′02″E/41,747222 12,650556 Teleskop na dachu pałacu papieskiego w Castel Gandolfo | |
| Inne nazwy |
Specula Vaticana, Vatican Observatory |
|---|---|
| Państwo | |
| Położenie | |
| Teleskopy | |
|
40-cm teleskop optyczny o ogniskowej 6 m produkcji niemieckiej firmy Carl Zeiss, podwójny astrograf Zeissa, teleskop Schmidta, Vatican Advanced Technology Telescope | |
Położenie na mapie Włoch  | |
| 41°44′50″N 12°39′02″E/41,747222 12,650556
| |
| Strona internetowa | |
Watykańskie Obserwatorium Astronomiczne (w źródłach również jako Obserwatorium Watykańskie[1]; łac. Specula Vaticana, ang. Vatican Observatory, wł. Specola Vaticana) – obserwatorium astronomiczne zajmujące się badaniami astronomicznymi i popularyzacją astronomii, położone w Castel Gandolfo we Włoszech[2]. Obserwatorium jest wyposażone m.in. w: 40-cm teleskop optyczny o ogniskowej 6 m produkcji niemieckiej firmy Carl Zeiss, podwójny astrograf Zeissa, teleskop Schmidta, Vatican Advanced Technology Telescope (od 1993)[3][4]. W skład Obserwatorium wchodzą również kolekcja meteorytów, wykorzystywana do badania historii Układu Słonecznego[5][6] oraz biblioteka zawierająca 22 tys. tomów, w tym dzieła naukowe Kopernika, Galileusza, Newtona, Keplera, Brahego, Claviusa i Secchiego[4]. Od 2015 roku dyrektorem Obserwatorium jest Guy Consolmagno[7][8].
Obserwatorium powstało w 1891 roku z inicjatywy papieża Leona XIII. Pierwotnie znajdowało się w sąsiedztwie bazyliki św. Piotra[4]. Zadaniem obserwatorium miało być pokazanie, że kościół katolicki wspiera rozwój nauki oraz że wiara i nauka wzajemnie się uzupełniają[9]. W następnych latach kolejni papieże w różnym stopniu wspierali działalność Obserwatorium[5]. Obserwatorium zatrudnia jezuitów, stanowi również jedną z pierwszych instytucji astronomicznych na świecie, które zatrudniało kobiety[10]. Na początku XX wieku zostały zatrudnione siostry zakonne Emilia Ponzoni, Regina Colombo, Concetta Finardi i Luigia Panceri, które zajmowały się analizą zebranych zdjęć i obliczeniami[9].
W związku z rosnącym zanieczyszczeniem świetlnym w 1932 roku w Castel Gandolfo rozpoczęto budowę nowego obserwatorium. Nowa siedziba została oddana do użytku kilka lat później[3]. Badania za pomocą dostarczonego w 1957 roku teleskopu Schmidta zarzucono na początku lat 80. w związku z zanieczyszczeniem świetlnym, uniemożliwiającym prowadzenie dalszych badań[3][4]. W 1981 roku Watykańskie Obserwatorium Astronomiczne powołało w Obserwatorium Stewarda Arizona University instytucję naukową Vatican Observatory Research Group (VORG), które miało prowadzić badania naukowe, uniemożliwione przez rosnące zanieczyszczenie świetlne w Rzymie[3][4].
W latach 50. i 60. XX wieku Obserwatorium Watykańskie przygotowało własny system fotometryczny, nazwany Vatican Observatory Photometric System (VOS). Zadaniem systemu było badanie gwiazd podwójnych i zmiennych oraz analizowanie jasności obiektów astronomicznych. W 1960 roku astronomowie z Obserwatorium Watykańskiego jako pierwsi na świecie wykonali kolorowe zdjęcie zielonego błysku[5].
W 1986 roku Watykańskie Obserwatorium Astronomiczne zorganizowało pierwszą edycję Watykańskiej Letniej Szkoły Astronomii, spotkań z młodymi astronomami rozpoczynającymi prace naukową. Kolejne edycje odbywają się co dwa lata[11].
Planetoida (2045) Vatican nosi nazwę na cześć Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego. Ponadto 30 innych planetoid nazwano na cześć jezuitów związanych zawodowo z Obserwatorium[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Gurgul 2025 ↓, s. 51.
- ↑ Gurgul 2025 ↓, s. 51, 53.
- ↑ a b c d Gurgul 2025 ↓, s. 53.
- ↑ a b c d e History [online], vaticanobservatory.va [dostęp 2025-06-22] (ang.).
- ↑ a b c d Gurgul 2025 ↓, s. 54.
- ↑ Meteorite Collection [online], vaticanobservatory.va [dostęp 2025-06-22] (ang.).
- ↑ Consolmagno 2025 ↓, s. 48.
- ↑ Rinunce e nomine, 18.09.2015 [online], press.vatican.va [dostęp 2025-06-22] (wł.).
- ↑ a b Gurgul 2025 ↓, s. 52.
- ↑ Gurgul 2025 ↓, s. 52, 54.
- ↑ Gurgul 2025 ↓, s. 54–55.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Guy Consolmagno, Nauka i wiara, „Urania – Postępy Astronomii” (2), 2025, ISSN 1689-6009.
- Agnieszka Gurgul, Astronomia po watykańsku, „Urania – Postępy Astronomii” (2), 2025, ISSN 1689-6009.