Przejdź do zawartości

Wieża telewizyjna Ostankino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Wieża telewizyjna Ostankino
Останкинская телебашня
Ilustracja
Państwo

 Rosja

Miasto wydzielone

 Moskwa

Adres

ul. Akademika Korolowa 15

Architekt

Nikołaj Nikitin

Wysokość całkowita

540,1 m

Wysokość do dachu

385,4 m

Powierzchnia użytkowa

15 000 m²

Rozpoczęcie budowy

1963

Ukończenie budowy

1967

Odbudowano

2000–2016

Położenie na mapie Moskwy
Mapa konturowa Moskwy, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Wieża telewizyjna Ostankino”
Położenie na mapie europejskiej części Rosji
Mapa konturowa europejskiej części Rosji, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Wieża telewizyjna Ostankino”
Ziemia55°49′11″N 37°36′42″E/55,819722 37,611667
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Wieża telewizyjna Ostankino (ros. Останкинская телебашня) – wieża telewizyjna w Moskwie. Została zbudowana w latach 1963–1967 dla uczczenia pięćdziesiątej rocznicy rewolucji październikowej. Wysokość 540 metrów czyni ją najwyższą budowlą w Rosji i w całej Europie, a do roku 1974, w którym powstał maszt radiowy w Konstantynowie, była najwyższą budowlą na świecie.

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Projekt

[edytuj | edytuj kod]
Najwyższe wieże telewizyjne na świecie (Ostankino pośrodku)

W latach 1936–1938 przy ulicy Szabołowka zostało zbudowane Moskiewskie Centrum Telewizyjne w pobliżu Wieży Szuchowskiej, w której znajdowała się antena nadawcza. Pierwsza transmisja testowa miała miejsce 9 marca 1938 roku, a centrum telewizyjne rozpoczęło regularną działalność w 1939 roku. Sygnał z Wieży Szuchowa zapewniał niezawodny odbiór telewizji w niemal całej Moskwie i obwodzie moskiewskim, ale jego siła była niewystarczająca dla nadawania na cały kraj. W 1953 roku Siergiej Nowakowski, F. Bolszakow i N. Skaczkow zwrócili się do Aleksieja Puzina, przewodniczącego Wszechzwiązkowego Komitetu Radiowego, z propozycją budowy w Moskwie „fabryki programów telewizyjnych” – wieloprogramowego centrum telewizyjnego z 15–20 studiami, stacją nadawczą i 500-metrową wieżą antenową, która zapewniłaby niezawodny odbiór także poza obwodem moskiewskim. Puzin zatwierdził projekt i przedstawił go Nikicie Chruszczowowi, a 15 lipca 1955 roku Rada Ministrów ZSRR wydała dekret „W sprawie budowy nowego centrum nadawczego telewizji”. W styczniu 1956 roku wyznaczono pod budowę działkę w rejonie Czeriomuszek, ale badania wykazały, że miejscowy grunt nie nadaje się do budowy tak masywnej konstrukcji. Po Czeriomuszkach rozważano działki w pobliżu Nabrzeża Berseniewskiego, ulicy Kropotkinskiej i ulicy Kałużskiej, ale odpowiednią lokalizację znaleziono na terenie Przedszkola Ostankino, należącego do Miejskiego Moskiewskiego Departamentu Remontów[1].

Ogłoszono ogólnozwiązkowy konkurs na projekt wieży telewizyjnej, który wygrał kijowski instytut projektowy specjalizujący się w konstrukcjach stalowych, proponując ażurową, metalową wieżę nawiązującą do paryskiej Wieży Eiffla. Propozycja nie wzbudziła entuzjazmu wśród architektów, którym powierzono realizację projektu, ale Nikołaj Nikitin, członek komisji konkursowej i specjalista w zakresie konstrukcji żelbetowych i metalowych, zaproponował nieoczekiwane rozwiązanie: zbudowanie wieży z betonu. Podobny projekt betonowej wieży telewizyjnej został pomyślnie ukończony dwa lata wcześniej w Stuttgarcie, więc opinia Nikitina została wzięta pod uwagę, a inżynierowi dano możliwość przedstawienia własnej propozycji. Jego projekt opierał się na pracach Jurija Kondratiuka, autora niezrealizowanej krymskiej farmy wiatrowej na górze Aj-Petri, przy której w latach 30. XX wieku pracował jako asystent Nikitin. Kondratiuk zaprojektował betonową konstrukcję farmy wiatrowej jako cienką i pustą w środku, a jej wytrzymałość miały zapewniać napięte stalowe liny. W projekcie Nikitina 149 napiętych lin zapobiegało również odkształceniom i uszkodzeniom betonowej ramy wykonanej z pojedynczych okrągłych bloków. Nikitin twierdził, że opracował projekt w ciągu jednej nocy, a stożkowata podstawa wieży została zainspirowana odwróconą lilią, którą zobaczył we śnie – kwiatem o mocnych płatkach i grubej łodydze. Nikitin nie był jednak pierwszym, który zaproponował takie rozwiązanie: w 1932 roku Pier Luigi Nervi, włoski inżynier popularny w Związku Radzieckim, zgłosił do konkursu smukłą, 300-metrową wieżę, wznoszącą się na stożkowej podstawie i zwieńczoną metalowym masztem. Wieża Nikitina różniła się od projektu Nerviego dłuższym trzonem i szerszą podstawą[1][2].

Budowa

[edytuj | edytuj kod]
Ostankino w czasie budowy

Ostateczny projekt architektoniczno-budowlany wieży został opracowany przez Centralny Instytut Badań Naukowych Budownictwa Spektralnego i Obiektów Sportowych, a jej poszczególne elementy przez Mosprojekt-1 i 19 innych organizacji. Na główną organizację projektową wyznaczono Państwowy Instytut Projektowy Ministerstwa Łączności ZSRR[3] Nikitin został mianowany głównym projektantem, obok inżynierów Borisa Złobina, Władimira Trawusza, Wiktora Chandżiego i Mojsieja Szkuda, który pełnił również funkcję architekta. Leonid Batałow, kierownik Pracowni nr 7 Mosprojektu, został mianowany głównym architektem, a w projekt zaangażował się również architekt Dmitrij Burdin[2][4].

Budowa rozpoczęła się latem 1960 roku, jeszcze przed sfinalizowaniem projektu: w lipcu 1960 roku na plac budowy przybył SU-60 z Trustu Stroitel, a 27 września w fundamentach wieży telewizyjnej ułożono pierwsze żelbetowe bloki[5][6]. Wiosną 1961 roku budowę wstrzymano z powodu wątpliwości co do niezawodności proponowanego przez Nikitina płytkiego fundamentu o głębokości od 3,5 do 4,6 metra – mniejszej niż pod standardowym kominem fabrycznym. Inżynier był pewny swoich obliczeń, ale zgodził się na zwiększenie fundamentu o 1,5 metra szerokości i 2,25 metra głębokości. Ponadto, zgodnie z zaleceniem Fritza Leonhardta, niemieckiego inżyniera, który zaprojektował wieżę telewizyjną w Stuttgarcie, liczbę podpór zwiększono z czterech do dziesięciu. Ostateczny projekt wieży telewizyjnej Ostankino został zatwierdzony 22 marca 1963 roku. Ostatnią zmianą było zwiększenie wysokości z planowanych 505 metrów do 540 metrów (wliczając długość masztu)[1][2].

Ostateczny wygląd wieży nadali jej architekci. Pomiędzy podporami dodano łuki, pod trzonem wieży zbudowano przeszklony cylinder, w którym mieściły się służby techniczne i studia transmisji na żywo, a w górnej części stożka wycięto okna-iluminatory, nadając wieży wygląd rakiety. Na wysokości 325–360 metrów wieża została rozbudowana o dziesięciopiętrowy budynek, w którym mieścił się sprzęt, trzypiętrowa obrotowa restauracja oraz taras widokowy zapożyczony z projektu wieży telewizyjnej w Stuttgarcie. Balkony i trzon wieży mieściły urządzenia radionadawcze, stacje telewizji mobilnej, łączność radiotelefoniczną, obiekty służb technicznych oraz kompleks meteorologiczny[1][2].

Do listopada 1967 roku, momentu uroczystego otwarcia wieży telewizyjnej, zaplanowanego na 50. rocznicę rewolucji październikowej, prace nie zostały ukończone i przyjęto rozwiązanie kompromisowe: 4 listopada po raz pierwszy nadano sygnał telewizyjny z wieży, 5 listopada uroczyście podpisano akt Państwowej Komisji o uruchomieniu pierwszego etapu Kompleksu Sprzętowo-Studyjnego, w którego skład wchodziła wieża telewizyjna, a drugi etap oddano do użytku 26 grudnia 1968 roku. Około 2 miesięcy zajęło samo skierowanie wszystkich anten miejskich w stronę nowej wieży telewizyjnej. W 1969 roku otwarto taras widokowy i restaurację[1][2][7]. Uchwałą Rady Ministrów ZSRR wieża telewizyjna otrzymała honorowy tytuł „im. 50. rocznicy Października”, a w 1970 roku Nikitin, Złobin, Szkud, Burdin i Szczipakin otrzymali Nagrodę Leninowską w dziedzinie nauki i techniki[1][4].

Jednym z zadań wieży telewizyjnej Ostankino od samego początku były obserwacje meteorologiczne. Pod koniec 1968 roku zrestrukturyzowano moskiewską służbę meteorologiczną. Utworzono Centralne Wysokościowe Obserwatorium Hydrometeorologiczne w celu przetwarzania danych z wieży, a na samej wieży zainstalowano czujniki meteorologiczne. Wysokościowy system obserwacji meteorologicznej został uruchomiony na początku 1969 roku[8].

Pożar 27 sierpnia 2000

[edytuj | edytuj kod]
Widok na płonącą wieżę telewizyjną z Alei Kosmonautów

27 sierpnia 2000 roku w wyniku przepięcia na wysokości około 460 metrów zapaliły się kable wysokiej częstotliwości, powodując poważny pożar wieży telewizyjnej Ostankino[9][10]. Płonąca osłona kabla z tworzywa PVC spowodowała szybkie rozprzestrzenianie się ognia w trzonie wieży. Pierwsze zastępy straży pożarnej przybyły na miejsce o godzinie 17:21 – 11 minut po wybuchu pożaru – i próbowały powstrzymać pionowe rozprzestrzenianie się ognia za pomocą płyt azbestowych, jednak krople płonącego PCV przedostawały się przez pęknięcia utworzone przez złożoną konstrukcję wewnętrzną wieży. Ze względu na układ wewnętrzny wieży ratownicy i sprzęt byli zmuszeni do wejścia na wysokość 381–420 metrów wąskimi, pionowymi, metalowymi schodami, nienadającymi się do ewakuacji. Przez pierwsze kilka godzin głównym zadaniem ratowników była ochrona konstrukcji wind służących do spuszczania ludzi w dół. Pożar rozprzestrzenił się na wysokość 80 metrów, a w jego gaszeniu brało udział 2400 osób, 269 jednostek sprzętu i cztery śmigłowce strażackie. Akcja gaśnicza trwała ponad 24 godziny, do wieczora 28 sierpnia[4][11].

W pożarze całkowitemu zniszczeniu uległy trzy piętra wieży, uszkodzeniu uległo 121 stalowych lin sprężonych, a także systemy zasilania i łączności. Szybkobieżne windy zawaliły się wraz z konstrukcjami, zabijając w jednej z nich trzy osoby[12]. Wśród ofiar śmiertelnych byli Władimir Arsiukow, szef straży pożarnej w Północno-Wschodnim Okręgu Administracyjnym Moskwy, operatorka windy Swietłana Łosiewa i mechanik Aleksandr Szypilin[13]. Arsiukow dostarczył barierę wykonaną ze specjalnej tkaniny ognioodpornej, a towarzyszyli mu Łosiewa i Szypilin. Wszyscy trzej zostali pośmiertnie odznaczeni Orderem Męstwa[14].

Siedmiu strażaków zostało rannych[15]. W gaszeniu pożaru brało udział łącznie 240 osób i 60 wozów strażackich. Zasłużeni strażacy otrzymali odznaczenia[16].

Z powodu utraty znacznej części sprzętu, transmisje w głównych stacjach telewizyjnych w Moskwie i obwodzie moskiewskim zostały tymczasowo przerwane[17]. W pierwszych dniach po pożarze połączono nadawanie programów ORT i RTR, a programy NTV były częściowo nadawane na kanale TNT, a częściowo na Kanale 5[18] (kanał Kultura)[19][20]. Całkowite przywrócenie pracy kanałów metrowych nastąpiło 4 września, części kanałów decymetrowych – 5 września, a przez kolejne półtora roku nadawanie odbywało się częściowo za pośrednictwem centrum telewizyjnego na Szabołowce i w Wieży Szuchowskiej[21]. Odporność ogniowa betonowej wieży pozwoliła na kontynuację jej eksploatacji równolegle z odbudową w latach 2000–2007. W 2009 roku wznowiono usługi turystyczne w wieży, w 2011 roku ponownie oddano do użytku taras widokowy na wysokości 340 metrów. Restauracja „Siódme Niebo” na wysokości 328–334 metrów, całkowicie zniszczona przez pożar w 2000 roku, została ponownie otwarta dopiero w 2016 roku[11][22].

Restauracja

[edytuj | edytuj kod]
Restauracja „Siódme Niebo” w Ostankino

Wieża telewizyjna Ostankino, położona na wysokości 328–334 metrów, mieści pierwszą w ZSRR obrotową restaurację „Siódme Niebo”. Wejście do restauracji prowadzi z tarasu widokowego. Sama restauracja składa się z trzech pięter: bistro, kawiarni i samej restauracji. Poziomy obracają się powoli wokół osi pokrywającej się z osią wieży, wykonując od jednego do trzech obrotów na godzinę. W każdej sali znajdowały się 24 czteroosobowe stoliki, ustawione wzdłuż panoramicznych okien w kształcie okręgu o promieniu 9,2 metra.[29] Pożar w 2000 roku doszczętnie zniszczył wnętrza „Siódmego Nieba”, a jego renowacja trwała 16 lat. Początkowo projektowi brakowało inwestora, a następnie rosyjskie Ministerstwo ds. Sytuacji Nadzwyczajnych wprowadziło po pożarze przepisy ograniczające liczbę osób przebywających jednocześnie w wieży do 50 osób. „Siódme Niebo” zostało ponownie otwarte pod koniec 2016 roku[22][23][24].

Tarasy widokowe

[edytuj | edytuj kod]

Wieża posiada trzy tarasy widokowe dla zwiedzających: mało znane na wysokości 147 i 269 metrów oraz najbardziej popularny na wysokości 337 metrów, gdzie zazwyczaj trafiają turyści i gdzie znajduje się restauracja „Siódme Niebo”. W ciągu 30 lat istnienia wieży taras widokowy i restaurację odwiedziło ponad 10 milionów gości[25].

Panorama Moskwy z tarasu widokowego wieży telewizyjnej Ostankino
Panorama Moskwy z tarasu widokowego wieży telewizyjnej Ostankino

Maszt

[edytuj | edytuj kod]

Przez wiele lat wieża Ostankino była najwyższym masztem na świecie. Od 27 kwietnia 1967 roku na szczycie wieży zainstalowano flagę ZSRR, którą następnie regularnie wymieniano dwa razy w roku, 1 maja i 7 listopada. Początkowo planowano, że flaga będzie miała wymiary 50 na 20 metrów, ale z powodu obaw o obciążenie wiatrem zmniejszono ją do wymiarów 5 na 2 metry.

W 1991 roku flaga została zdjęta, a wieża stała bez niej przez ponad 17 lat[26]. 12 czerwca 2009 roku, w Dniu Rosji, na wieży podniesiono flagę rosyjską. Flaga została uszyta we Włodzimierzu ze specjalnego, wzmocnionego materiału. Ostatnia flaga ZSRR prezentowana na wieży, zdjęta w grudniu 1991 roku, znajduje się obecnie w muzeum wieży Ostankino[27].

Oświetlenie

[edytuj | edytuj kod]
Wieża telewizyjna Ostankino nocą

W 2014 roku na dwóch poziomach wieży telewizyjnej Ostankino zainstalowano fasadowe oświetlenie (ekrany LED): dolny na wysokości 83–128 metrów oraz drugi na wysokości 146–192 metrów. Łączna powierzchnia ekranów na obu poziomach wyniosła 3753 m²[28]. Do oświetlenia wykorzystano klastry LED RGB 5268-S24, zamontowane na systemach kablowych, a na górnym poziomie wieży reflektory LED LP-S192[28]. Instalacja została ukończona i umożliwiła wykorzystanie fasad medialnych podczas corocznego festiwalu „Krąg Światła” w październiku 2014 roku[29][30]. Po zakończeniu festiwalu postanowiono nadal wykorzystywać fasadę medialną do iluminacji wieczornych i świątecznych oraz do celów reklamowych[31][32].

Sala koncertowa

[edytuj | edytuj kod]

Sala koncertowa wieży telewizyjnej Ostankino znajduje się w budynku wycieczkowym, w którym mieści się również siedziba Moskiewskiego Centrum Regionalnego Rosyjskiej Sieci Telewizyjnej i Radiowej. W okresie, gdy taras widokowy był czynny, sala koncertowa służyła jako kino, gdzie wyświetlano filmy o wieży Ostankino i historii rosyjskiej telewizji. Obecnie w sali koncertowej Ostankino odbywają się koncerty, spektakle teatralne, konferencje, seminaria i inne wydarzenia. Sala liczy 752 miejsca[33].

W kulturze

[edytuj | edytuj kod]
Pamiątkowa moneta Banku Rosji z 1998 roku „Światowe Igrzyska Młodzieży”, 1 rubel
  • Noworoczny program „Niebieskie światło” z 1967/68 roku został poświęcony nowej wieży telewizyjnej i tam ją nakręcono.
  • W powieści Władimira Orłowa pt. Altowicz Daniłow z 1980 roku na wieży telewizyjnej Ostankino odbywa się regularny sabat czarownic, demonów i innych mistycznych stworzeń[34]
  • W 1990 roku piosenkarz Walerij Leontjew wydał utwór „Ostankinskaja basznia” (muzyka i słowa Siergieja Kryłowa) na swoim siódmym albumie studyjnym Dieło wkusa[35].
  • W połowie lat 90. wieża telewizyjna Ostankino była wykorzystywana do kręcenia programu telewizyjnego „Siódme niebo” dla Kanału Pierwszego Ostankino, a później dla kanału telewizyjnego ORT, którego gospodarzami byli Wiktor Bałaszow[36] i Angelina Wowk. Godzinny program był kręcony w restauracji „Siódme niebo”[37]. W odcinkach programu występowali aktorzy filmowi i teatralni, kosmonauci, sportowcy olimpijscy, wykonawcy różnych zawodów, a także czołowi komentatorzy Centralnej Telewizji ZSRR. Goście zasiadali przy stołach, a rozmowom towarzyszyła muzyka i występy artystów. Program kończył się wyjściem na taras widokowy, gdzie gospodarze i goście podziwiali Moskwę i zachód słońca.
  • W odcinku „Sensacja za wszelką cenę” komediowego programu telewizyjnego „Kalambur”, wyemitowanego na kanale ORT 25 kwietnia 1998 roku, Max testuje plecak odrzutowy, skacząc z wieży telewizyjnej Ostankino. W plecaku kończy się paliwo, a Max spada na ziemię.
  • Wieża pojawia się w filmie Timura Biekmambietowa Straż Dzienna z 2005 roku oraz w grze komputerowej Metro 2033, wydanej w 2010 roku przez 4A Games.

W sporcie

[edytuj | edytuj kod]
  • Na schodach wieży telewizyjnej Ostankino odbyły się międzynarodowe biegi na wysokość 337 metrów[38]. Ostatni bieg odbył się 24 sierpnia 2019 roku. Uczestnicy musieli pokonać 1704 stopnie wąskich metalowych schodów wewnątrz pnia wieży i dotrzeć na taras widokowy na wysokości 337 metrów. Dystans biegu wyniósł 686 metrów[39]. Rekord mężczyzn należy do Polaka Piotra Łobodzińskiego z czasem 9 minut i 36 sekund, a rekord należy do Włoszki Valentiny Belotti z czasem 10 minut i 54 sekund[40].
  • W czerwcu 2003 roku na wieży telewizyjnej odbył się pierwszy międzynarodowy festiwal base jumpingu, Moscow BASE Open Air[41]. Po raz pierwszy przedstawiciele tego sportu z całego świata rywalizowali wtedy w Rosji[42]. Ustanowiono rekord świata: jednocześnie skoczyło wówczas 26 osób[43].
  • Podczas drugiego festiwalu Moscow BASE Open Air w lipcu 2004 roku pobito poprzedni rekord: jednocześnie z wieży skoczyło 30 osób[44]. Podczas zawodów doszło do wypadku: jedna z uczestniczek, 22-letnia Kristina Grubelnik z Austrii, została ranna[45]. Czasza jej spadochronu uderzyła o wieżę telewizyjną Ostankino kilka sekund po jej skoku. Spadochron Grubelnik zaplątał się w balustradę balkonu technicznego[46]. Dziewczyna straciła przytomność, a zawody przerwano. Około pół godziny później rozpoczęła się akcja ratunkowa przy wieży telewizyjnej. Pracownicy Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych związali dziewczynę linami i wynieśli ją na balkon. Lekarze zdiagnozowali u Austriaczki urazowe uszkodzenie mózgu. Kobieta przeżyła[47]. Festiwal nie odbył się w latach 2005 i 2006[48].
  • Ostatni, trzeci międzynarodowy festiwal base jumpingu, Moscow BASE Open Air, odbył się w październiku 2007 roku z okazji 40. rocznicy powstania wieży telewizyjnej Ostankino[49]. W skokach wzięło udział około 30 osób. Podczas lądowania Siergiej Szwola, urodzony w 1968 roku, doznał poważnych obrażeń – złamania miednicy – i trafił do szpitala w ciężkim stanie, ale wkrótce wyzdrowiał[50]. Od tego czasu w wieży telewizyjnej Ostankino nie odbywają się już festiwale base jumpingu.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 Андрей Хорошевский: Останкинская телебашня // 100 знаменитых символов советской эпохи. М.: Фолио, 2006. ISBN 966-03-3385-4. (ros.).
  2. 1 2 3 4 5 Анна Броновицкая, Николай Малинин, Ольга Казакова: Москва. Архитектура советского модернизма 1955 - 1991 гг. Справочник-путеводитель. М.: Garage, 2016, s. 72—75. ISBN 978-5-9905612-7-4. (ros.).
  3. ↑ В. Юркин. Строится башня. „«Наука и жизнь» :журнал”. 11, s. 97—99, 1966. ISSN 0028-1263. (ros.).
  4. 1 2 3 История Останкинской телебашни. diletant.media. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  5. ↑ Дмитрий Воздвиженский. Башн инженера Никитина. „Вокруг света : журнал”, 5.07.2003. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  6. ↑ В. Юркин. Строится башня. „Наука и жизнь: журнал”. 11, s. 97—99, 1966. ISSN 0028-1263. (ros.).
  7. ↑ Яков Лысенко: Останкинская башня: полвека под ударами молний. Газета.ru, 5.11.2017. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  8. ↑ Юрий Сергеевич Осипов: Пятьдесят лет со времени организации Центральной высотной гидрометеорологической обсерватории : [арх. 29 июня 2020 // Метеорология и гидрология]. Научно-технический журнал, 2019. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  9. ↑ Виктор Дмитриев: Полвека «на игле». Московская перспектива. 7.11.2017. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  10. ↑ Как горела Останкинская телебашня. Газета.Ru, 27.08.2020. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  11. 1 2 Пожар в телецентре "Останкино". РИА Новости, 27.08.2015. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  12. ↑ Горит и не показывает: пожар на Останкинской башне 27 августа 2000 года. РИА Новости, 27.08.2020. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  13. ↑ Екатерина Андронова, Екатерина Земская, Кирилл Тодоров, Нина Петлинова: Пожар в Останкинской башне 2000 года: как это было, очевидцы, вещание. 360tv.ru, 27.08.2020. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  14. ↑ Подробности сильнейшего пожара в Останкинской телебашне в 2000 году. m24.ru, 27.08.2020. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  15. ↑ 27 августа 21 год назад в Москве произошел пожар на Останкинской телебашне. RuNews24.ru. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  16. ↑ Пожар в Останкинской телебашне (2000). РИА Новости, 27.08.2020. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  17. ↑ Павел Гутионтов: Темная башня. Новая газета, 27.08.2020. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  18. ↑ Вероника Злотницкая: Пожарная каланча. Профиль. 4.09.2000. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  19. ↑ Образуется Независимое культурное телевидение. Коммерсантъ, 1.09.2000. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  20. ↑ Чем вас обрадовал и чем огорчил телеэкран на минувшей неделе?. Труд, 7.09.2000. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  21. ↑ Телевизионная Шуховская башня на Шаболовке. Справка. РИА Новости, 19.03.2012. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  22. 1 2 Ольга Игнатова: Высокая кухня. Российская газета, 23.11.2016. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  23. ↑ Ольга Сабурова. Сколько стоит проход на Останкинскую телебашню?. Собеседник.ru, 13.10.2011. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  24. ↑ Через 10-15 лет в центре Москвы не останется жилья. Московский стройкомплекс в СМИ. Regnum, 9.11.2007. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  25. ↑ Смотровая площадка. tvtower.ru. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  26. ↑ Самый высокий флагшток в мире — триколор на Останкинской телебашне. РИА Новости, 12.06.2009. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  27. ↑ Останкинская башня вновь станет флагштоком. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  28. 1 2 Медиафасад на Останкинской телебашне. mediafasad.ru, 24.12.2022. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  29. ↑ Медиафасад на Останкинской телебашне: часть проекта «Фестиваль Света» в Москве. allfacades.com. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  30. ↑ Ольга Захарец: Фестиваль «Круг света» начнётся световым шоу на Останкинской башне. 10.10.2014. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  31. ↑ Новая подсветка Останкинской телебашни. rtrs.ru. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  32. ↑ Освещение Останкинской башни будет меняться каждый сезон. mosday.ru, 22.10.2014. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  33. ↑ Техническая спецификация [online], 2016, s. 6 [dostęp 2026-03-14] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-21] (ros.).
  34. ↑ Останкинской башне 50 лет: Дмитрий Дибров провел экскурсию. wday.ru, 8.11.2017. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  35. ↑ 1990 — Останкинская башня (муз. и сл. С. Крылов). [dostęp 2026-03-14].
  36. ↑ Балашов, Виктор Иванович. TACC. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  37. ↑ Последнее интервью легендарного диктора Седьмое небо. Виктор Балашов (1994). Звёздный бульвар, 27.07.2021. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  38. ↑ Старая Москва 3D :: Уникальная выставка под открытым небом объемных изображений старой Москвы. magicdesign.ru. [dostęp 2026-04-11]. (ros.).
  39. ↑ Забег на Останкинскую башню 2019. tvtower.ru, 20.08.2019. [dostęp 2026-04-11]. (ros.).
  40. ↑ Итоги забега на Останкинскую телебашню. 24.08.2019. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  41. ↑ С башни — без башни. Московский комсомолец, 21.06.2003. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  42. ↑ ИТОГИ Третьего Московского фестиваля экстремального и приключенческого туризма «ГРАНЬ». 02.10.2003. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  43. ↑ 22 июня с Останкинской телебашни одновременно прыгнули 26 человек. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  44. ↑ Unofficial BASE Jumping Records. BASEjumper.com. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  45. ↑ Девчонка прыгает с останкинской башни. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  46. ↑ Австрийская парашютистка неудачно прыгнула с Останкинской телебашни. lenta.ru, 1.07.2004. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  47. ↑ Мария Иванова: Человек упал с Останкинской башни. Взгляд, 29.10.2007. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  48. ↑ Фотографии с Moscow BASE Open Air 2007. Антон Жданов. risk.ru, 29.10.2007. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  49. ↑ Бейсджампинг: В Москве пройдет экстремальное шоу Moscow Base Open Air. sportbox.ru, 22.10.2007. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
  50. ↑ Ольга Масюкевич: С Останкинской телебашни прыгнули 30 человек. Российская газета, 29.10.2007. [dostęp 2026-03-14]. (ros.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wieża_telewizyjna_Ostankino&oldid=79531566”