Drewniak widełkowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wij drewniak)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Drewniak widełkowiec
Lithobius forficatus
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp wije
Gromada pareczniki
Rząd drewniakokształtne
Rodzina drewniakowate
Rodzaj drewniak
Podrodzaj Lithobius (Lithobius)
Gatunek drewniak widełkowiec
Synonimy
  • Scolopendra forficata Linnaeus, 1758
Widok strony dolnej

Drewniak widełkowiec[1], wij drewniak (Lithobius forficatus) – gatunek parecznika z rodziny drewniakowatych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Parecznik ten osiąga od 18 do 30 mm długości i 4 mm szerokości ciała. Ubarwienie ma błyszcząco-kasztanowobrązowe. Ma zaokrągloną głowę[2] z czułkami złożonymi z od ponad 25[3] do 47 członów[4]. Osobniki dorosłe mają 15 segmentów tułowia i tyleż par odnóży. Młode po wylęgu mają ich 7 i do osiągnięcia dojrzałości rozwijają się anamorficznie, zyskując jedną parę nóg po każdej wylince[2]. Szczękonóże ma silnie rozwinięte prodonty i trzy rzędy zębów liczące ich kolejno od 5 do 8 – liczba zębów wzrasta wraz z rozwojem osobnika[4]. Na dziewiątym, jedenastym i trzynastym tergicie tułowia znajdują się duże, trójkątne wyrostki tylno-boczne[3][4]. Prosternum ma na każdym z boków pięć ząbków[3]. Odnóża pierwszych 13 par mają wyraźnie członowane stopy[5]. Po obu stronach każdej z czterech ostatnich par odnóży biegnie pojedynczy rządek 5 do 9 porów koksalnych[3]. U młodszych okazów liczba porów jest mniejsza, a ich kształt jest głównie okrągły lub owalny, natomiast wraz z ich wzrostem liczba porów zwiększa się, a ich kształt staje się głównie szczelinowaty[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Drewniak widełkowiec jest aktywny nocą, dzień spędzając w kryjówkach[2]. Zwinnie i szybko przemierza ściółkę. Jest drapieżnikiem. Jego ofiarami padają głównie małe owady[6], ale także dżdżownice, nagie ślimaki czy inne pareczniki[2]. Na każdym czułku dorosłych osobników znajduje się około 2 tysięcy włosków czuciowych, służących za chemoreceptory i mechanoreceptory. Namierzona za ich pomocą ofiara jest unieruchamiana szczękonóżami, które wstrzykują jej jad. Następnie powłoki jej ciała są rozrywane pokrytymi płynem trawiennym żuwaczkami, a jego zawartość wypijana[6].

Przedstawiciele gatunku mogą dożywać do 6 lat[7].

Gatunek holarktyczny, bardzo silnie ubikwistyczny w całym zasięgu[3][8]. Zasiedla ściółkę i luźniejsze warstwy gleby, często kryjąc się pod kamieniami i leżącym drewnem. Preferuje zadrzewienia liściaste i mieszane[6], ale spotykany jest też w wielu innych środowiskach, jak wrzosowiska, ogrody[2], a nawet litoral wód słonych[8]. W Europie jest najpospolitszym drewniakiem środowisk synantropijnych[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czesław Jura: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 548. ISBN 978-83-01-14595-8.
  2. a b c d e Nicholas Hammond: The Wildlife Trusts Handbook of Garden Wildlife. 2002, s. 21.
  3. a b c d e Species Lithobius forficatus - Brown Centipede. W: BugGuide [on-line]. [dostęp 2017-02-19].
  4. a b c d G. Sh. Farzalieva, Sergei L. Esyunin. A review of the centipede (Lithobiomorpha, Henicopidae, Lithobiidae) fauna of the Urals and Cis-Ural Area. „Entomological Review”. 88 (5), s. 598–623, 2008. Pleiades Publishing, Inc.. ISSN 0013-8738. 
  5. Jolanta Wytwer, Karel Tajovský. The Siberian centipede species Lithobius proximus Sseliwanoff, 1878 (Chilopoda, Lithobiomorpha): a new member of the Polish fauna. „ZooKeys”. 821 (2), s. 1-10, 2019. DOI: 10.3897/zookeys.821.32250. 
  6. a b c Gerhard Eisenbeis, Wilfried Wichard: Atlas on the Biology of Soil Arthropods. Springer-Verlag, 1987, s. 136-138.
  7. J.G.E. Lewis: The Biology of Centipedes. Cambridge University Press, 2006, s. 328. ISBN 978-0-521-03411-1.
  8. a b A.D. Barber: World database of littoral Myriapoda. 2015. [dostęp 2017-02-19].
  9. Zoologia t. 2 Stawonogi cz. 2 Tchawkodyszne. Czesław Błaszak (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 22.