Wyłącznik instalacyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyłącznik instalacyjny
Wylacznik instalacyjny 3 biegunowy.jpg
Wyłącznik instalacyjny trójbiegunowy
Symbol
Disjoncteur bipolaire.png
Symbol dwutorowego wyłącznika instalacyjnego

Wyłącznik instalacyjny (wyłącznik nadmiarowo-prądowy, wyłącznik instalacyjny typu DS nazywany też potocznie eską) – element instalacji elektrycznej, którego zadaniem jest przerwanie ciągłości obwodu, gdy prąd płynący w tym obwodzie przekroczy wartość bezpieczną dla tego obwodu. Wyłączniki te przeznaczone są do sterowania i zabezpieczeń przed skutkami przetężeń (przeciążeń i zwarć) obwodów odbiorczych instalacji oraz urządzeń elektrycznych w gospodarstwach domowych i innych.

W Polsce, od lat dziewięćdziesiątych wyłączniki nadprądowe powoli wyparły stosowane powszechnie bezpieczniki topikowe, rzadziej bezpieczniki automatyczne. Istotnymi zaletami są wyższa czułość (rozłączenie prądu przy niższych natężeniach i krótszym czasie) oraz możliwość wielokrotnego zadziałania.

Wytwarza się je na napięcia do 440 V prądu przemiennego[1], prądy znamionowe do 125 A i prądy wyłączalne 25 kA o charakterystykach czasowych B, C, D oraz innych, specjalnych. Najbardziej rozpowszechnione są jednak "B, C, D" na prądy znamionowe do 63 A i prądy wyłączalne nie większe niż 10 kA.

Budowa[edytuj]

W instalacjach elektrycznych stosuje się obecnie wyłączniki instalacyjne płaskie mocowane na wsporniku DIN TH35, o znormalizowanej szerokości jednego bieguna 17,7 mm dla wykonań standardowych, oraz 27 mm (1,5 modułu) dla wykonań przemysłowych (prądy znamionowe do 200 A i prądy zwarciowe do 25 kA). Występują w odmianach 1-, 2-, 3- i 4-biegunowych. Dodatkowo wyróżniamy odmiany wyłączników z torem neutralnym (np. 1P+N – jednobiegunowy z torem neutralnym) lub bez (np. 1P – jednobiegunowy bez toru neutralnego).

Na załączonym przekroju wyłącznika instalacyjnego wyróżnione zostały jego następujące elementy:

Przekrój przez wyłącznik instalacyjny
  1. Dźwignia napędowa
  2. Zamek
  3. Styk stały i styk ruchomy
  4. Zaciski przyłączowe
  5. Wyzwalacz termobimetalowy (przeciążeniowy)
  6. Wkręt regulacyjny
  7. Wyzwalacz elektromagnetyczny (zwarciowy)
  8. Komora gaszeniowa (do gaszenia łuku elektrycznego)

Wyłącznik ma dwa wyzwalacze:

Leitungsschutzschalter-ein-aus-ArM.gif

Popularne wyłączniki instalacyjne o charakterystyce B (np.: S301B16) mają wyzwalacz przeciążeniowy ustawiony na 1,13-1,45 krotności prądu znamionowego, a zwarciowy na 3-5 krotności prądu znamionowego. Natomiast wyłączniki o charakterystyce C wyłączają prąd zwarciowy, gdy osiągnie on wartość 5-10 krotności prądu znamionowego (typowe np. dla prądu rozruchowego silników indukcyjnych), a o charakterystyce D, gdy osiągnie wartość 10-20 krotności prądu znamionowego. Istnieją ponadto wyłączniki instalacyjne selektywne, których zadziałanie następuje z opóźnieniem, po zadanej zwłoce czasowej.

Do większości wyłączników instalacyjnych, producenci przewidują dodatkowe akcesoria w postaci dołączanych styków pomocniczych (AUX) i alarmowych (ALARM) oraz wyzwalaczy wzrostowych (SHUNT) i podnapięciowych (UVT).

Właściwy i umiejętny sposób doboru (na etapie projektu instalacji) wyłączników instalacyjnych w instalacji elektrycznej, ich prądów znamionowych i charakterystyk jest bardzo ważny dla ich właściwego i selektywnego działania, tzn. aby wyłączenie następowało przez najbliższy miejscu awarii wyłącznik. Ze względu na obecność komory gaszeniowej ważna jest orientacja (góra/dół) wyłącznika przy montażu.

Charakterystyka[edytuj]

Wyłączniki nadprądowe produkowane są zgodnie ze ściśle określonymi charakterystykami wyłączenia:

Typ Przeznaczenie Prąd wyzwalania

przeciążeniowego (krotność)

Prąd wyzwalania

zwarciowego (krotność)

B Standardowe, np. gniazda w mieszkaniach 1,13 – 1,45 3 - 5
C Dla urządzeń o zwiększonym prądzie rozruchowym, np. silniki indukcyjne, lampy wyładowcze 1,13 – 1,45 5 -10
D Dla urządzeń o dużym prądzie rozruchowym, np. zabezpieczenie zwarciowe silników energooszczędnych, transformatorów 1,13 – 1,45 10 - 20
E Wyłączniki selektywne, np. zabezpieczenie przedlicznikowe
K Charakterystyka dla urządzeń trójfazowych (Eaton/Moeler) 1,05 - 1,30 8 - 12
L Charakterystyka stosowana w wkręcanych bezpiecznikach automatycznych zastępujących bezpieczniki topikowe, obecnie zastąpiona charakterystyką B.
S Charakterystyka selektywna (Eaton/Moeler) 13 - 17
Z Charakterystyka o podwyższonej czułości, przeznaczona do ochrony elektroniki 2 - 3

Standardowe prądy znamionowe to szereg: 6 A, 10 A, 13 A, 16 A, 20 A, 25 A, 32 A, 40 A, 50 A, 63 A, 80 A, 100 A, 125 A (13 A w Polsce jest rzadko używany).

W zależności od producenta dostępne są także prądy znamionowe 0,5 A, 1 A, 2 A, 3A, 4A, 8A (np. dla zabezpieczenia urządzeń trójfazowych).

Parametry i właściwości[edytuj]

Niektóre właściwości i parametry wyłączników instalacyjnych, ważne dla celów ochrony przetężeniowej instalacji i urządzeń, są następujące:

  • czas umowny jest równy 1 h dla wyłączników o prądzie znamionowym do 63 A oraz 2 h dla wyłączników na większe prądy znamionowe,
  • umowny prąd niezadziałania jest równy 1,13 prądu znamionowego wyzwalacza przeciążeniowego wyłącznika,
  • umowny prąd zadziałania jest równy 1,45 prądu znamionowego wyzwalacza przeciążeniowego.
  • trwałość łączeniowa
  • charakterystyka działania
  • napięcie znamionowe
  • prąd znamionowy
  • klasa ograniczenia energii
  • znamionowa zwarciowa zdolność łączeniowa
  • maksymalne i minimalne napięcie pracy
  • klasa palności materiału obudowy
  • sposób mocowania
  • sposób przyłączania przewodów
  • odporność na udary
  • odporność na drgania

Wyłączniki instalacyjne wielobiegunowe obciążone jednobiegunowo przy pracy od stanu zimnego powinny zadziałać w czasie umownym przy przeciążeniu:

  • -1,1 umownego prądu zadziałania w przypadku wyłączników dwubiegunowych,
  • -1,2 umownego prądu zadziałania w przypadku wyłączników trój- i czterobiegunowych.

Przykłady[edytuj]

  • Wyłączniki instalacyjne (nadprądowe) S300 firmy Legrand
    • S301 B – wyłącznik nadprądowy 1-biegunowy
    • S302 B – wyłącznik nadprądowy 2-biegunowy
    • S303 B – wyłącznik nadprądowy 3-biegunowy
    • S304 B – wyłącznik nadprądowy 4-biegunowy
  • wyłączniki nadprądowe NB1-63H 10 kA (lub 6 kA)[2]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Stosowanie wyłączników nadprądowych w instalacjach prądu stałego jest ograniczone możliwością gaszenia łuku elektrycznego oraz inną charakterystyką zadziałania zwarciowego. Do układów prądu stałego projektowane są specjalne wykonania wyłączników, np. do instalacji fotowoltaicznych których podstawowym ograniczeniem jest napięcie pracy.
  2. Wyłączniki nadmiarowoprądowe NB1-63 6kA.

Bibliografia[edytuj]