Wyłącznik różnicowoprądowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyłącznik różnicowoprądowy dwubiegunowy (literą T oznaczono przycisk do testowania)

Wyłącznik różnicowoprądowy (potocznie różnicówka, wyłącznik przeciwporażeniowy, bezpiecznik różnicowoprądowy, w użyciu są angielskie skrótowce RCD, od residual current device, i RCCB, od residual current circuit breaker) – elektryczne urządzenie zabezpieczające, które rozłącza obwód po wykryciu, że prąd elektryczny z niego wypływający nie jest równy prądowi wpływającemu. Służy do ochrony ludzi przed porażeniem prądem elektrycznym przy dotyku pośrednim i bezpośrednim, ogranicza także skutki uszkodzenia urządzeń, w tym możliwość powstania pożaru.

Budowa[edytuj]

Schemat wyłącznika różnicowoprądowego

Wyłącznik można podzielić na 4 zasadnicze elementy:

  1. zestyki torów prądowych, wraz z zamkiem i dźwignią załączającą
  2. wyzwalacz różnicowoprądowy – najczęściej przekaźnik spolaryzowany
  3. przekładnik Ferrantiego – pierścień ferromagnetyczny, przez który przechodzą przewody fazowe i przewód neutralny
  4. obwód testowania wyłącznika – umożliwia jego sprawdzenie w trakcie eksploatacji.

Zasada działania[edytuj]

Zasada działania wyłącznika różnicowoprądowego
  • Podczas normalnej pracy wektorowa suma prądów (gdy są sinusoidalne) płynących przez przekładnik jest równa zero (zgodnie z I prawem Kirchhoffa). Stąd w uzwojeniu wtórnym przekładnika Ferrantiego (nawiniętym na rdzeniu) nie indukuje się SEM, przekaźnik spolaryzowany jest zamknięty (zwora przyciągana przez magnes trwały) i, tym samym, styki główne są zamknięte.
  • Jeżeli w chronionym obwodzie pojawi się prąd upływowy (np. przez ciało człowieka do ziemi lub przez przewód PE), to wtedy suma prądów w oknie przekładnika będzie różna od zera. W uzwojeniu wtórnym indukuje się SEM, która powoduje przepływ prądu przez cewkę przekaźnika spolaryzowanego. Pole magnetyczne wytworzone przez cewkę kompensuje pole magnetyczne magnesu trwałego przekaźnika. Jeśli prąd upływu przekroczy próg zadziałania wyłącznika (w praktyce już od połowy IΔn), przekaźnik spolaryzowany zostanie otwarty, zwalniając zamek i otwierając styki główne, a przez to odłączając zasilanie obwodu.
  • Podczas testowania przycisk testujący zwiera zacisk toru fazowego wyłącznika od strony odbiornika z przewodem neutralnym lub innej fazy w przełącznikach wielofazowych od strony zasilania poprzez wbudowany rezystor (zwykle 10 kΩ). W ten sposób przez wyłącznik płynie tylko prąd w torze fazowym, a suma prądów w oknie przekładnika będzie różna od zera, tak jak w przypadku upływu. Wyłącznik powinien wtedy zadziałać.

Podział i oznaczenia[edytuj]

  • Ze względu na czułość (prąd zadziałania IΔn):
    • Wysokoczułe – IΔn nie większy od 30 mA
    • Średnioczułe – IΔn pomiędzy 30 a 500 mA
    • Niskoczułe – IΔn powyżej 500 mA
  • Ze względu na wykrywane rodzaje prądów upływu:
    • AC – prąd przemienny sinusoidalny (wyłącznik reaguje tylko na prądy różnicowe przemienne sinusoidalnie)
    • A – prąd przemienny sinusoidalny, prąd sinusoidalny wyprostowany jednopołówkowo i impulsowy (wyłącznik reaguje na prądy różnicowe przemienne sinusoidalnie, na prądy pulsujące jednopołówkowe ze składową stałą, do 6 mA)
    • B – prąd przemienny sinusoidalny, prąd sinusoidalny wyprostowany jednopołówkowo i impulsowy, prąd stały (wyłącznik reaguje na prądy jak wyżej, i na prądy wyprostowane (uniwersalny)
  • Ze względu na wbudowane zabezpieczenie nadprądowe:
    • RCCB – wyłącznik różnicowoprądowy bez wbudowanego zabezpieczenia nadmiarowoprądowego
    • RCBO – wyłącznik różnicowoprądowy z wbudowanym zabezpieczeniem nadmiarowoprądowym

Zastosowanie[edytuj]

Wyłącznik różnicowoprądowy jest stosowany jako ochrona dodatkowa, obok „samoczynnego wyłączenia zasilania” działającego przy bezpośrednim zwarciu faza-obudowa. Wykrywa on znacznie mniejsze prądy upływu, które mogłyby nie spowodować zadziałania zabezpieczeń nadprądowych ze względu na dużą rezystancję (na przykład ciała ludzkiego).

Wyłączniki różnicowoprądowe stosuje się w układach sieci TN-S, TN-C-S (na odcinku z rozdzielonymi przewodami ochronnym PE i neutralnym N), TT, oraz (rzadko) IT.

Nieporozumienia związane z wyłącznikiem różnicowoprądowym[edytuj]

Wyłącznik różnicowoprądowy nie zabezpiecza całkowicie przed porażeniem i nie zabezpiecza całościowo we wszystkich przypadkach. W przypadku kontaktu osoby z przewodem ochronnym i przepływie prądu do uziemienia, osoba ciągle będzie narażona na porażenie prądem, jednakże prawdopodobnie mniejszym niż w przypadku przewodu nie chronionego i bezpiecznym. Najczęściej używany wyłącznik o znamionowym prądzie różnicowym IΔn = 30 mA jest wyzwalany przeważnie przez prąd I = 0,65·IΔn = 20 mA. Prąd o mniejszym natężeniu umożliwia oderwanie się porażonej osoby od instalacji. Jednakże prąd o tej wartości może już być groźny w niektórych przypadkach dla zdrowia i życia człowieka. Dla poprawy bezpieczeństwa można stosować wyłączniki RCD o prądzie znamionowym 10 mA. Może to jednak wiązać się z problemami eksploatacyjnymi w postaci niepotrzebnych zadziałań, mających związek z naturalnymi upływnościami w instalacjach elektrycznych i urządzeniach (rezystancja izolacji).

W pewnych przypadkach wyłącznik różnicowoprądowy w ogóle nie dostarcza ochrony przeciwporażeniowej, jak na przykład, w przypadku gdy zostaną dotknięte dwa przewody objęte zabezpieczeniem np. przewód fazowy i neutralny, a człowiek jest wystarczająco odizolowany od ziemi.

Ta sama wada dotyczy ochrony za pomocą transformatorów separacyjnych (nie ma ochrony, gdy ciało jest odbiornikiem).

Wyłącznik różnicowoprądowy a rzeczywistość[edytuj]

W instalacjach typu TN-C (obecnie w nowych instalacjach odbiorczych niezalecane, stosowany jedynie przy znacznych przekrojach żył np. w głównych liniach zasilających budynki – nowe instalacje odbiorcze wykonuje się w układzie TN-S, wymóg stanowiony prawem) nie stosuje się wyłączników różnicowych, gdyż nie działają one poprawnie z powodu braku przewodu ochronnego (PE) i podłączeniu przewodu neutralnego (N) do obudowy urządzeń, a przez to do ziemi. Regulacja normą: PN-IEC 60364-5-53:1999 pkt 531.2.1.5 Zastosowanie urządzenia ochronnego różnicowoprądowego włączonego w obwody, niemające przewodu ochronnego, nie może być uznane za skuteczny środek ochrony przed dotykiem pośrednim, nawet w przypadku, gdy znamionowy różnicowy prąd zadziałania nie przekracza 30 mA.

Uwagi eksploatacyjne[edytuj]

Należy raz w miesiącu (nie częściej, gdyż zużywa to mechanizmy) użyć przycisku testowego w celu sprawdzenia poprawności działania wyłącznika. Niezwłoczne zadziałanie wyłącznika potwierdza jego sprawność mechaniczną. Testujemy obwód bez obciążenia odbiornikami o znacznej mocy (co niepotrzebnie zużywałoby styki wskutek łuku elektrycznego). Nie powinno się traktować RCD jako zwykłego wyłącznika (do odcinania prądu – często pod obciążeniem – na przykład przy wychodzeniu z domu).

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]