Brama Górna w Olsztynie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wysoka Brama w Olsztynie)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brama Górna, Wysoka Brama
Obiekt zabytkowy nr rej. 436 (O/55) z 17.09.1957
Brama Górna, Wysoka Brama
Państwo  Polska
Miejscowość Olsztyn
Adres Staromiejska 16
Typ budynku brama
Styl architektoniczny gotyk
Rozpoczęcie budowy XIV wiek
Ważniejsze przebudowy XV wiek, 1788, 1858, 1898, 2003
Położenie na mapie Olsztyna
Mapa lokalizacyjna Olsztyna
Brama Górna, Wysoka Brama
Brama Górna, Wysoka Brama
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Brama Górna, Wysoka Brama
Brama Górna, Wysoka Brama
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brama Górna, Wysoka Brama
Brama Górna, Wysoka Brama
Ziemia53°46′38″N 20°28′41″E/53,777222 20,478056
Fundamenty pierwszej Bramy Górnej odsłonięte przez archeologów

Brama Górna w Olsztynie, zwana Wysoką Bramą (niem. Obertor, Hochtor) – brama miejska w Olsztynie istniejąca od XIV wieku.

Historia[edytuj]

Jest jedyną bramą pozostałą z trzech, które znajdowały się w murach obronnych otaczających miasto. Ze średniowiecznego obwarowania pozostały również resztki murów. Brama usytuowana jest w północno-wschodniej części zespołu staromiejskiego, na osi wylotu głównego traktu komunikacyjnego.

Górna Brama powstała po wytyczeniu północnych granic miasta w drugim akcie lokacyjnym z 4 maja 1378. W roku 2012 prace archeologiczne odsłoniły pierwotne kamienne fundamenty bramy z XIV wieku, tuż na północ od jej obecnego położenia (dziś Pl. Jedności Słowiańskiej). Miała ona formę barbakanu. Podczas wykopalisk odkryto ok. 40 monet z XIV i XV wieku oraz około 120 kul armatnich[1].

Odbudowa Bramy Górnej w obecnej formie i miejscu, podobnie jak modernizacja reszty murów obronnych, nastąpiła najprawdopodobniej pod koniec XV wieku[2], gdy miasto otrząsało się po zniszczeniach z czasów wojny trzynastoletniej (1454-1466) i wojny popiej (1478).

Brama, lata 30. XX wieku

W 1788 roku Wysoką Bramę wyremontowano i zaadaptowano na zbrojownię szwadronu dragonów, w 1858 roku przebudowano na więzienie, a w 1898 przekazano miejskiemu komisariatowi policji. Dokonywano w niej wielu przeróbek (m.in. nadano odmienny kształt otworom okiennym i szczytowi budowli, przebito przejście dla pieszych). W 1863 przetrzymywano tu Wojciecha Kętrzyńskiego, obwinionego o przemyt broni dla powstania styczniowego.

Brama jest czterokondygnacyjna, z pięterkiem tworzącym rodzaj piątej kondygnacji w strefie szczytu; dach dwuspadowy; szczyty schodkowe; od strony wschodniej, niższa, również czterokondygnacyjna przybudówka kryta odrębnym dachem dwuspadowym prostopadłym do kalenicy bryły głównej.

W 2003 roku brama została odrestaurowana. W jej blendzie pojawił się wizerunek Matki Bożej Królowej Pokoju, podarowany Olsztynowi przez Jana Pawła II. Dzieło zostało wykonane techniką szklanej mozaiki w jednej z rzymskich pracowni. Mury Wysokiej Bramy goszczą również spiżową głowę Jana Pawła II, poświęconą w I rocznicę śmierci papieża.

Olsztyńskie bramy[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Rzempołuch Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953, Olsztyn 2004
  • Hugo Bonk Historia Olsztyna 1353-1772, wyd. Pruthenia, Olsztyn 2016

Przypisy

  1. Olsztyn24.com: Archeologiczna sensacja pod Wysoką Bramą
  2. Andrzej Rzempołuch Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953, Olsztyn 2004, s. 16-17