Złoć łąkowa

Złoć łąkowa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	liliowce
Rodzina	liliowate
Rodzaj	złoć
Gatunek	złoć łąkowa
	Nazwa systematyczna
	Gagea pratensis (Pers.) Dumort.; Fl. belg. 140. 1827
Synonimy
	Gagea pratensis Dumort.;
	Gagea pratensis Dumort.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Złoć łąkowa (Gagea pratensis (Pers.) Dumort.) – gatunek z rodziny liliowatych (Liliaceae). Zasięg gatunku obejmuje rozległe obszary Europy z wyjątkiem Wysp Brytyjskich i północnej części kontynentu^[3]. W Polsce roślina rozpowszechniona na niżu z wyjątkiem ziemi lubuskiej, świętokrzyskiego i północno-wschodniej części kraju, gdzie jest rzadka, podobnie jak na pogórzu i w górach^[4].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna wysokości 6–15 cm, naga^[5] (owłosione są tylko brzegi podsadek)^[6].
Cebula: Zwykle dwie, rzadko jedna, bardzo rzadko bulwek potomnych jest więcej^[7]. Cebula główna jest gruszkowata, obok niej rozwija się mniejsza, boczna cebulka potomna o jajowatym lub maczugowatym kształcie^[6], osadzona na krótkim trzoneczku^[5]. Cebule są ułożone poziomo^[6]. Łuska okrywająca osłania tylko cebulkę macierzystą i nasadę łodygi^[7].
Liście: Odziomkowy zazwyczaj jest tylko jeden, rzadziej dwa^[5]^[6]. Blaszka jest płaska, równowąska^[5], szerokości do 6 mm, z kantem na grzbiecie, stopniowo zwężająca się^[6] z ostro zakończonym wierzchołkiem^[5]. U nasady często w kolorze winnej czerwieni^[6]. Liście łodygowe w liczbie 2–3, owłosione na brzegu. Dolny z liści (najniższa podsadka) przewyższa kwiatostan i jest podobnej szerokości jak liść odziomkowy^[6].
Kwiaty: Kwiatostan składa się z 1–6 kwiatów osadzonych na długich i nagich szypułkach. Sześć listków okwiatu barwy żółtej, od zewnątrz z zielonymi smugami^[5], nagich^[6], tępo zakończonych, o długości 14–20 mm^[8].
Owoce: Trójkomorowe torebki^[6].

Biologia i ekologia

Bylina, geofit. Kwitnie w kwietniu i maju^[5], aczkolwiek nie w każdym roku; rośliny w postaci wegetatywnej są trudne do zauważenia wśród traw^[6]. Nasiona rozsiewane są przez mrówki^[5]. Istotną rolę odgrywa rozmnażanie wegetatywne za pomocą cebulek przybyszowych; w przypadku niektórych cytotypów jest to wyłączny sposób rozmnażania (nie zawiązują nasion zdolnych do kiełkowania)^[9].

Rośnie na polach, w miejscach trawiastych – na przydrożach, miedzach^[5] i groblach, w widnych zaroślach i wzdłuż skrajów lasów liściastych, w parkach, na cmentarzach, sadach i winnicach^[6]. Występuje zarówno na glebach piaszczystych, jak i gliniastych, przy czym preferuje gleby luźne, miejsca słoneczne i suche^[5]. Gatunek wyróżniający zespołu Papaveretum argemones^[10].

Zmienność i mieszańce

W obrębie gatunku występują różne cytotypy. Tetraploidy mają masę diploidalnego genomu DNA 2C wynoszącą 32,8 pg. Morfologicznie wyróżniają się pochwą liściową otaczającą łodygę tylko w połowie. Pentaploidy mają wartość 2C=39,9 pg i wyróżniają się pochwą otaczającą łodygę w 3/4. Heksaploidy mają 2C=45,6 pg i pochwy liściowe u tych roślin otaczają łodygę w całości^[11].

Gatunek ten tworzy odrębne pod względem morfologicznym i kariologicznym mieszańce ze złocią żółtą G. lutea^[12]^[11]:

Gagea × megapolitana Henker – heksaploid z trzema genomami heksaploidalnej G. pratensis i trzema heksaploidalnej G. lutea
Gagea × pomeranica R.Ruthe – pentaploid z dwoma kompletami genomu tetraploidalnej G. pratensis i trzema heksaploidalnej G. lutea
Gagea × marchica Henker. Kiesew., U.Raabe, Rätzel – sterylny pentaploid, prawdopodobnie między heksaploidalną G. pratensis i tetraploidalną G. lutea.

Zagrożenia i ochrona

Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia: V)^[13]. Najwyraźniej omyłkowo, zważywszy na szerokie rozprzestrzenienie gatunku. Na liście wydanej w 2016 roku gatunek nie został ujęty^[14].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-07-28] (ang.).
1 2 Taxon: Gagea pratensis. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 2010-07-28]. (ang.).
↑ Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 245. ISBN 83-915161-1-3.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Flora wiosenna, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1979, s. 120, ISBN 83-02-00322-0 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ChristophCh. Käsermann ChristophCh., EN Gagea pratensis (PERS.) DUMORT. – Etoile jaune des prés – Liliaceae, [w:] Fiches pratiques pour la conservation – Plantes à fleurs et fougères, OFEFP/CPS/CRSF/PRONATURA, 1999, s. 142-143 [dostęp 2026-04-12] .
1 2 ArnoA. Worz ArnoA., NoraN. Hohmann NoraN., MikeM. Thiv MikeM., Morphological and molecular diversity of some populations of Gagea (Liliaceae) in Southwest Germany, „Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde A, Neue Serie”, 5, 2012, s. 1–11 [dostęp 2026-04-12] .
↑ Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.
↑ Zonneveld i inni, Genome sizes of 227 accessions of Gagea (Liliaceae) discriminate between the species from the Netherlands and reveal new ploidies in Gagea, „SpringerPlus”, 4 (395), 2015, DOI: 10.1186/s40064-015-1167-4 [dostęp 2026-04-12] .
↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 100, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .
1 2 B.J.M.B.J.M. Zonneveld B.J.M.B.J.M., B. te Linde & L.-J. van denB.L.& L.J. Berg B. te Linde & L.-J. van denB.L.& L.J., Genome sizes of 227 accessions of Gagea (Liliaceae) discriminate between the species from the Netherlands and reveal new ploidies in Gagea, „SpringerPlus”, 4 (395), 2015, DOI: 10.1186/s40064-015-1167-4 [dostęp 2026-04-11] .
↑ AngelaA. Peterson AngelaA., DoerteD. Harpke DoerteD., LorenzoL. Peruzzi LorenzoL., Igor G.I.G. Levichev Igor G.I.G., J.-M. Tison & JensJ.M.T.& J. Peterson J.-M. Tison & JensJ.M.T.& J., Hybridization drives speciation in Gagea (Liliaceae), „Plant Systematics and Evolution”, 278, 2009, s. 133–148 [dostęp 2026-04-11] .
↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
↑ JoannaJ. Bloch-Orłowska JoannaJ. i inni red., Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych = Polish red list of pteridophytes and flowering plants, Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016, ISBN 978-83-61191-88-9, OCLC 1036469293 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-07-28] (ang.).

[grin-3] 1 2 Taxon: Gagea pratensis. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 2010-07-28]. (ang.).

[4] Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 245. ISBN 83-915161-1-3.

[wiosna-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Flora wiosenna, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1979, s. 120, ISBN 83-02-00322-0 .

[infoflora-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ChristophCh. Käsermann ChristophCh., EN Gagea pratensis (PERS.) DUMORT. – Etoile jaune des prés – Liliaceae, [w:] Fiches pratiques pour la conservation – Plantes à fleurs et fougères, OFEFP/CPS/CRSF/PRONATURA, 1999, s. 142-143 [dostęp 2026-04-12] .

[worz-7] 1 2 ArnoA. Worz ArnoA., NoraN. Hohmann NoraN., MikeM. Thiv MikeM., Morphological and molecular diversity of some populations of Gagea (Liliaceae) in Southwest Germany, „Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde A, Neue Serie”, 5, 2012, s. 1–11 [dostęp 2026-04-12] .

[8] Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B. Rośliny polskie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.

[9] Zonneveld i inni, Genome sizes of 227 accessions of Gagea (Liliaceae) discriminate between the species from the Netherlands and reveal new ploidies in Gagea, „SpringerPlus”, 4 (395), 2015, DOI: 10.1186/s40064-015-1167-4 [dostęp 2026-04-12] .

[10] WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 100, ISBN 83-01-13520-4, OCLC 749271059 .

[zonne-11] 1 2 B.J.M.B.J.M. Zonneveld B.J.M.B.J.M., B. te Linde & L.-J. van denB.L.& L.J. Berg B. te Linde & L.-J. van denB.L.& L.J., Genome sizes of 227 accessions of Gagea (Liliaceae) discriminate between the species from the Netherlands and reveal new ploidies in Gagea, „SpringerPlus”, 4 (395), 2015, DOI: 10.1186/s40064-015-1167-4 [dostęp 2026-04-11] .

[12] AngelaA. Peterson AngelaA., DoerteD. Harpke DoerteD., LorenzoL. Peruzzi LorenzoL., Igor G.I.G. Levichev Igor G.I.G., J.-M. Tison & JensJ.M.T.& J. Peterson J.-M. Tison & JensJ.M.T.& J., Hybridization drives speciation in Gagea (Liliaceae), „Plant Systematics and Evolution”, 278, 2009, s. 133–148 [dostęp 2026-04-11] .

[13] Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

[14] JoannaJ. Bloch-Orłowska JoannaJ. i inni red., Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych = Polish red list of pteridophytes and flowering plants, Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016, ISBN 978-83-61191-88-9, OCLC 1036469293 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]