Zbiór ożanki górskiej na górze Ozren
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Tradicionalno_branje_trave_ive_na_Ozrenu_08.jpg/220px-Tradicionalno_branje_trave_ive_na_Ozrenu_08.jpg)
Zbiór ożanki górskiej na górze Ozren – tradycja corocznych zbiorów ożanki górskiej na stokach góry Ozren w Bośni i Hercegowinie w dniu 11 września. Zebrane w tym dniu zioła mają być lekiem na wszystkie choroby. Uczestnicy w tradycyjnych ubiorach po zakończeniu zbiorów spotykają się na jednym ze stoków, tańczą i śpiewają tradycyjne pieśni. W 2018 roku tradycja zbiorów została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Co roku 11 września w święto ścięcia Jana Chrzciciela obchodzone w tym dniu według kalendarza juliańskiego mieszkańcy wyruszają indywidualnie lub grupowo na zbiór trave ive (Teucrium montanum), w języku polskim nazywanej ożanką górską. Związane jest to z przekonaniem, że rośliny zebrane w tym właśnie dniu mają prawie nieograniczoną moc uzdrawiania. Zbieracze wyszukują zioło wśród wyższej trawy. Do zbioru używają nożyczek lub noża, tak aby nie uszkodzić roślin i móc zbierać je w kolejnych latach. Dlatego zbiory trwają zwykle kilka godzin. Po zakończeniu zbiorów ich uczestnicy w tradycyjnych ludowych strojach spotykają się w mniejszych grupach na jednym ze szczytów góry Ozren noszącym nazwę Gostilj i spędzają wspólnie czas tańcząc, śpiewając i słuchając tradycyjnej muzyki. Po południu prawosławni księża wspinają się na szczyt i poświęcają zbiory[1][2].
Ożanka górska (Teucrium montanum) jest rośliną leczniczą. Rośnie na terenach górskich w Turcji, Algierii i Europie[3]. W Bośni i Hercegowinie jej siedlisko na zboczach góry Ozren podlega od 2022 roku ochronie. Zbiór ożanki jest na tym terenie możliwy wyłącznie w dniu 11 września i podlega kontroli[4]. Zebrana jest suszona i przechowywana przez cały rok. Możną ją zaparzać, robić nalewkę itp.[5] Kiedyś zbiory ożanki miały znaczenie wyłącznie lecznicze, obecnie w Bośni i Hercegowinie zwraca się uwagę na ich rolę kulturotwórczą: sprzyjają integracji społecznej i pomagają w zachowaniu zanikających stopniowo strojów, pieśni i tańców[6]. Tradycja przekazywana jest przez rodziców i dziadków dzieciom i wnukom, ale także przez nauczycieli w szkołach podstawowych[7].
Niematerialne miejsca światowego dziedzictwa w Bośni i Hercegowinie
[edytuj | edytuj kod]Aby zachować tradycję zbioru ożanki oraz związane z tym zwyczaje, zaproponowano wpisanie Branje trave ive na Ozrenu na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Inicjatorem było Towarzystwo Sokol z Boljanić, a dokumenty przygotowało Muzeum w Doboj oraz Ministerstwo Oświaty i Kultury Republiki Serbskiej[1]. Komitet UNESCO ds. Światowego Dziedzictwa Niematerialnego 28 listopada 2018 roku podjął decyzję o wpisaniu elementu „Branje trave ive na Ozrenu” na Listę reprezentatywną światowego dziedzictwa niematerialnego podczas posiedzenia w Port Louis na Mauritiusie[2].
W 2020 roku Pošte Srpske wydała znaczek zaprojektowany przez Bozidara Dosenovicia z motywem „Branje trave ive na Ozrenu"”. Seria dwóch znaczków została wydana w nakładzie 15 000 sztuk. Znaczki mają nominał 1,80 KM i 0,90 KM[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Polski Komitet ds Unesco: Bośnia i Hercegowina [online], www.unesco.pl [dostęp 2022-05-30] (ang.).
- ↑ a b Berači ljekovite trave ive danas tradicionalno pohodili vrh Gostilja ⋆ olovka.info [online], olovka.info, 11 września 2021 [dostęp 2022-05-30] (ang.).
- ↑ Teucrium montanum L. GRIN-Global [online], npgsweb.ars-grin.gov [dostęp 2022-06-04] .
- ↑ Gostilj na planini Ozren proglašen zaštićenim staništem - Najveća vrijednost trava iva [online], ba.ekapija.com [dostęp 2022-06-04] .
- ↑ Čudotvorne moći trave ive - vreme je berbe [online], Agroklub.rs [dostęp 2022-05-30] (serb.).
- ↑ Polski Komitet ds Unesco: Lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa ludzkości [online], www.unesco.pl [dostęp 2022-06-04] (ang.).
- ↑ Gita Lancere i inni, NIEMATERIALNE DZIEDZICTWO KULTUROWE. Doświadczenia w ochronie krajów Europy Środkowej i Wschodniej oraz Chin, Warszawa 2017 [online], s. 239 [dostęp 2022-05-30] .
- ↑ Promovisana poštanska markica sa motivom "Branje trave ive na Ozrenu" [online], mojasrpska.info [dostęp 2022-05-30] .