Jan Chrzciciel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy postaci. Zobacz też: Jan Chrzciciel (imię), innych świętych o imieniu Jan i obrazy z Janem Chrzcicielem.
Święty
Jan Chrzciciel

Jehohanan ben Zekarijahu
prorok[1]
Ilustracja
Jan Chrzciciel
Data i miejsce urodzenia pomiędzy 6 p.n.e.-2 p.n.e.
En Kerem
Data i miejsce śmierci ok. 32
Macheront
Czczony przez Kościół katolicki
Cerkiew prawosławną
Wspomnienie w katolicyzmie:
24 czerwca (Narodzenie św. Jana Chrzciciela) i 29 sierpnia (męczeńska śmierć)
w prawosławiu:
24 lutego/9 marca i 25 maja/7 czerwca (1., 2. i 3. odnalezienia głowy)
24 czerwca/7 lipca (narodzenie)
29 sierpnia/11 września (ścięcie głowy)
23 września/6 października (poczęcie) według kalendarza gregoriańskiego
Patron m.in. państw: Austrii, Francji, Holandii, Malty, Niemiec oraz miast: Awinionu, Bonn, Florencji, Frankfurtu n. Menem, w Polsce: Chojnic, Mysłowic, Nysy, Wrocławia i Stargardu, archidiecezji warszawskiej i wrocławskiej, wielu zakonów (m.in. joannitów), mnichów, dziewic, pasterzy i stad, kowali, krawców, kuśnierzy, rymarzy; abstynentów, niezamężnych matek, skazanych na śmierć; jest orędownikiem podczas gradobicia i w chorobach epilepsji
Grób św. Jana Chrzciciela w meczecie Umajjadów w Damaszku

Jan Chrzciciel, Jan Baptysta, cs. Prorok, Priedtiecza i Krestitiel Gospodień Ioann, s-c-s: Іоаннъ Крестѧи, łac. Ioannes Baptista, hebr. יוחנן המטביל Jehohanan ben Zekarijahu, stgr. Ἰωάννης ὁ βαπτίζων, arab. يحيى trl. Yaḥyā (ur. pomiędzy 6 p.n.e.-2 p.n.e. w En Kerem, zm. ok. 32 n.e. w Macheroncie) – żydowski pustelnik, prorok dla chrześcijan i muzułmanów, święty katolicki i prawosławny. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.

Pietro Perugino, Chrzest Chrystusa
Wrocław. Tarcza herbowa miasta. Archikatedra św. Jana Chrzciciela. Misa zawierająca uciętą głowę świętego – w centrum tarczy

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

Jan Chrzciciel prawdopodobnie był zwolennikiem szkoły esseńczyków, jednak nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy był jej członkiem, a jego nauczanie w niektórych aspektach jest sprzeczne z esseńskimi doktrynami. Przez wielu swoich słuchaczy uznawany był za Mesjasza. O jego działalności misyjnej i kaznodziejskiej wspominają Ewangelie i żydowski historyk Józef Flawiusz. Flawiusz pisze o Janie Chrzcicielu w Dawnych dziejach Izraela (znane też pod tytułem Starożytności żydowskie), że Jan nie chrzcił dla oczyszczenia z grzechu, lecz dla oczyszczenia ciała.

Przez chrześcijan jest uznawany za ostatniego biblijnego proroka przed nadejściem Chrystusa. Mandejczycy uznają go za największego z proroków. Muzułmanie uznają go za jednego z proroków, poprzednika Jezusa i Mahometa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Narodziny[edytuj | edytuj kod]

Zwiastowanie narodzin jest opisane w Ewangelii Łukasza oraz w Koranie. Według Ewangelii Łukasza Jan Chrzciciel urodził się pół roku przed Jezusem z Nazaretu w „mieście w Judzie”, przez późniejszą tradycję zidentyfikowanym z wioską Ain Karim[2]. Według tej Ewangelii i Koranu był on synem żydowskiego kapłana Zachariasza i niepłodnej kobiety (Ewangelia nazywa ją Elżbietą), oboje w wieku starczym[3]. Według Ewangelii Elżbieta miałaby być krewną Marii z Nazaretu, według Koranu Maria, matka Jezusa, miała pozostawać pod opieka Zachariasza, którą zarządził po jej urodzeniu z Imram sam Jahwe. Według obu świętych pism Zachariasz miał się modlić o syna[4]. Po zwiastowaniu narodzenia Jana, Zachariasz miał przestać mówić. Według Ewangelii Zachariasz milczał aż do nadania imienia swojemu synowi, a była to kara za zwątpienie[5], natomiast według Koranu przyjął on na siebie przykazanie i zaniemówił na trzy dni i trzy noce[6]. Jego narodziny zapowiedziane były jako dowód prawdziwości zapowiedzi przez Archanioła Gabriela Marii w czasie zwiastowania, a także przepowiedziane były jego ojcu przez anioła w Świątyni Jerozolimskiej.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

W dość młodym wieku Jan, zapewne po śmierci podeszłych wiekiem rodziców, zrezygnował z możliwości zostania kapłanem i rozpoczął życie pustelnika na Pustyni Judzkiej, gdzie prawdopodobnie zetknął się z esseńczykami. Na pustyni został powołany na proroka, a jego głównym zadaniem stało się wzywanie ludzi do nawrócenia oraz przygotowanie drogi do publicznej służby Mesjasza. Głosił potrzebę nawrócenia wewnętrznego i odnowy duchowej ludzi. Symbolem tego przygotowania był chrzest udzielany przez proroka słuchaczom jego nauk w rzece Jordan.

Według dwóch Ewangelii Synoptycznych, to właśnie Jan miał ochrzcić Jezusa[7]. Ewangelia Łukasza nie mówi jednoznacznie, że to właśnie Jan ochrzcił Jezusa. Choć mówi o tym że Jezus został ochrzczony w czasie kiedy cały lud przystępował do chrztu, to we wcześniejszych wersetach stwierdza, że Jan został uwięziony przez Heroda. Natomiast Ewangelia Jana nie informuje w ogóle czy Jezus był ochrzczony, stwierdza tylko że Jan dał dwa świadectwa tego, że to Jezus jest Mesjaszem. Koran nie opisuje w ogóle działalności ani śmierci Jana Chrzciciela.

Skazanie i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Niedługo po spotkaniu i ochrzczeniu Jezusa Jan został wtrącony do więzienia za jawne krytykowanie niemoralnego małżeństwa tetrarchy Galilei, Heroda Antypasa. Na skutek spisku żony Heroda, Herodiady, Jan został ścięty ok. 32 roku.

Dokładna data śmierci Jana Chrzciciela nie jest znana. Badacze datują moment śmierci proroka na koniec lat dwudziestych I wieku n.e.[8] albo okres między 34 a 36 rokiem[9].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Cześć oddawana Janowi w chrześcijaństwie czerpie w dużej mierze z postawy samego Jezusa. W Ewangelii św. Mateusza Jezus określił Jana jako swego poprzednika i największego człowieka, który kiedykolwiek narodził się na ziemi:

Coście wyszli oglądać na pustyni? (...) Proroka zobaczyć? Tak, powiadam wam, nawet więcej niż proroka. On jest tym, o którym napisano: Oto ja posyłam mego wysłańca przed Tobą, aby Ci przygotował drogę. Zaprawdę powiadam wam: Między narodzonymi z niewiast nie powstał większy od Jana Chrzciciela[10].

W tekstach liturgicznych[edytuj | edytuj kod]

Liturgia chrześcijańska ukazuje znaczenie Jana i jego misji w perspektywie historii zbawienia i jej wypełnienia w oczekiwanym Zbawicielu i Mesjaszu, Jezusie Chrystusie. Hymn oficjum czytań Liturgii godzin mówi m.in.:

Quote-alpha.png
  Inni prorocy w duchu przeczuwali/ Promienne światło mające zabłysnąć,/ Ty zaś swym palcem ukazałeś / Tego, Co gładzi grzechy.

Jedna z antyfon z Jutrzni ukazuje misję Jana w świetle misji Eliasza, który odnowił wiarę Izraela, przywracając jej charakter monoteistyczny:

Quote-alpha.png
On pójdzie przed Panem / w duchu i mocy Eliasza / przygotować Panu lud doskonały.

Grób i relikwie[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji chrześcijańskiej i muzułmańskiej grób Jana Chrzciciela znajduje się w Wielkim Meczecie Umajjadów w Damaszku. Poczerniałe relikwie prawej ręki, tzw. Prawica-która-ochrzciła-Pana, która była przez wieki główną relikwią zakonu joannitów znajduje się w soborze Chrystusa Zbawiciela w Moskwie. Skrzynka do dziś ozdobiona jest krzyżami maltańskimi, a do Rosji trafiła po zajęciu Malty przez Napoleona Bonaparte. Relikwie palców Jana Chrzciciela przechowywane są w Sienie i Stambule. W 2010 fragmenty szczątków świętego znaleziono w ruinach prawosławnego klasztoru na wysepce Świętego Iwana niedaleko Sozopola, na południowym wybrzeżu Morza Czarnego w Bułgarii. Relikwie wraz z alabastrowym relikwiarzem były zamurowane w ołtarzu nieczynnego od stuleci klasztoru[11]. Relikwie znajdują się także w Polsce np. w kościele św. Jana Chrzciciela w Gnieźnie[potrzebny przypis].

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Jan Chrzciciel jest patronem wielu państw i miast, m.in. :

Jest patronem wielu zakonów, m.in. joannitów (Kawalerów Maltańskich), mnichów, dziewic, pasterzy i stad, kowali, krawców, kuśnierzy, rymarzy; abstynentów, niezamężnych matek, skazanych na śmierć. Jest orędownikiem podczas gradobicia i w chorobach epilepsji.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Wspomnienie św. Jana Chrzciciela w Kościele katolickim obchodzone jest dwukrotnie:

Cerkiew prawosławna wspomina świętego proroka i poprzednika Pańskiego sześciokrotnie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. kategorie i tytuły świętych prawosławnych
  2. Małgorzata Głowacka: Ain Karim – źródło winnicy. kosciol.wiara.pl, 2010-02-11. [dostęp 2017-07-30].
  3. Łukasza 1:5-7, Koran 3:41
  4. Łukasza 1:13, Koran 3:39
  5. Łukasza 1:20
  6. Koran 3:42
  7. Mateusza 3:13-15, Marka 1:9
  8. J. Gnilka, Jezus z Nazaretu. Orędzie i dzieje, Kraków 1997, s. 53.
  9. Tak Wolfgang Schenk, zob.: J. Gnilka, Jezus z Nazaretu, s. 53 przypis 16.
  10. Mt 11, 7-11; Łk 7, 24-27
  11. za: tvn24.pl. Relikwie Jana Chrzciciela odnalezione; dostęp 8.08.2010
  12. Męczeństwo św. Jana Chrzciciela – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]
  13. podwójne datowanie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Gołębiowski, Poznaj swego patrona. Co oznacza twoje imię?, Warszawa: „Adam”, 1994, ISBN 83-85207-65-1, OCLC 749390026.
  • Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Zespół Biblistów Polskich, Edycja Świętego Pawła 2014. ​ISBN 978-83-7797-056-0
  • Święty Koran: tekst arabski i tłumaczenie polskie, Islam International Publications 1996. ​ISBN 1-85372-361-4

Źródła internetowe: