Aberratio ictus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aberratio ictus vel iactus – z łac. zboczenie działania. Prawnicze określenie nieuregulowanego w polskim prawie karnym zdarzenia, które polega na naruszeniu przez sprawcę dobra prawnego, które zamierzał zaatakować, ale na szkodę innej osoby, a to z przyczyn od niego niezależnych, tj. wbrew jego woli i wbrew jego przewidywaniom.

Przykład: Sprawca A, chcąc zabić osobę B, oddał strzał w kierunku B, ale zabił osobę C, która przypadkowo pojawiła się na linii strzału.

Kontrowersja[1] związana z aberratio ictus wiąże się pytaniem czy sprawca takiego czynu (A) odpowiada:

  • za sprawstwo umyślnego przestępstwa na szkodę osoby, która ostatecznie stała się ofiarą (zabójstwo C z użyciem broni palnej), czy też
  • za usiłowanie przestępstwa na szkodę osoby, która miała być ofiarą (usiłowanie zabójstwa B z użyciem broni palnej), w zbiegu z dokonaniem nieumyślnego przestępstwa na szkodę rzeczywistej ofiary (nieumyślne spowodowanie śmierci C)?

Rozwiązanie tego dylematu wpływa na kwalifikację prawną czynu sprawcy, a przez to może wpłynąć na wymiar kary.

Sporna jest też kwestia tego czy śmierć C jest wynikiem nieumyślnego przestępstwa czy też nie. Dobrem chronionym przez artykuł 148 kodeksu karnego jest życie ludzkie (a nie konkretnie życie osoby B). Zatem zboczenie działania w wyżej wymienionej sytuacji nie powinno kwalifikować spowodowania śmierci C przez A jako nieumyślnego (zabójstwo jako zbrodnia może być tylko umyślne). Należy przyjąć koncepcję uznającą dokonanie umyślnej zbrodni zabójstwa przez A i to w zamiarze bezpośrednim.

Podobnie uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 13 maja 2002:

"Oskarżony chciał (dolus directus) zabić człowieka i w istocie człowieka zabił. Sprawca nie pomylił się co do podmiotu czynności wykonawczej, ale co do kierunku w którym rozwinie się akcja. Skoro sprawca chciał zastrzelić człowieka i zastrzelił człowieka - taki błąd należy uznać za nieistotny. W konsekwencji oskarżonemu należy przypisać sprawstwo zabójstwa nie dwóch a jednej osoby, za to w formie stadialnej dokonania i - uwzględniając poczynione przez sądy, a niekwestionowane przez oskarżonego ustalenia co do jego intencji dotyczących osoby (B) - z zamiarem bezpośrednim. Stwierdzenie, iż w przebiegu wydarzeń przejawiło się zboczenie działania, zobowiązuje sąd także do odpowiedniego skonstruowania opisu czynu, jaki powinien być przypisany oskarżonemu. (...)"[2]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Makarewicz, Zboczenie działania, Głos Sądownictwa, 3/1934;
  • S. Glaser, Error in objecto a aberratio ictus, Głos Sądownictwa, 3/1934;
  • M. Wierzbowski, P. Wypych, Glosa do wyroku SN z dnia 13 maja 2002 r. (V KKN 141/01), Palestra 3-4/2003, str. 237;
  • S. Łagodziński, Aberratio ictus a kumulatywna kwalifikacja czynu, Prokuratura i Prawo 5/1999;
  • W. Górowski, Charakter prawny aberratio ictus, Państwo i Prawo, 11/2006, str. 80.

Przypisy

  1. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2002 r., V KKN 141/01, Krakowskie Zeszyty Sądowe 2003/3 poz. 23; Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2002 r., II AKa 331/02, Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych 2003/5 poz. 43 str. 3 oraz 2004/4 poz. 19 str. 43
  2. LexPolonica nr 361342