Aleksander Wasilewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy radzieckiego dowódcy wojskowego. Zobacz też: Aleksander Wasilewski – poseł na Sejm w II RP.
Aleksander Michajłowicz Wasilewski
Александр Михайлович Василевский
Radziecki znaczek pocztowy z marsz. Aleksandrem Wasilewskim z 1980 roku
Radziecki znaczek pocztowy z marsz. Aleksandrem Wasilewskim z 1980 roku
Marszałek Związku Radzieckiego Marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia 30 września 1895
Nowa Golczycha
Data i miejsce śmierci 5 grudnia 1977
Moskwa
Przebieg służby
Lata służby 19151917 (Armia Imperium Rosyjskiego)
19171977 (Armia Czerwona)
Siły zbrojne Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Red star.svg Armia Czerwona
Stanowiska szef SG RKKA, dowódca
3. Frontu Białoruskiego, naczelny dowódca Armii Radzieckiej na Dalekim Wschodzie, minister obrony ZSRR
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna domowa w Rosji
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Wielka Wojna Ojczyźniana:

operacja kwantuńska

Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego
Order Zwycięstwa Order Zwycięstwa
Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy Order Czerwonej Gwiazdy Order "Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR" III stopnia Meedal "Za obronę Moskwy" Medal "Za obronę Stalingradu" Medal "Za zdobycie Królewca" Medal "Za zwycięstwo nad Japonią" Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal "Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945" Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej Medal jubileuszowy 30-lecia Radzieckiej Armii i Marynarki Wojennej Medal jubileuszowy 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR Medal jubileuszowy 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR 800 lecia Moskwy
Czechosłowacki Order Wojenny Białego Lwa "Za zwycięstwo" I Klasy Order Białego Lwa I Klasy (CSRS) Czechosłowacki Krzyż Walecznych 1939 Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Order Wyzwolenia Narodowego (Jugosławia) Order Partyzanckiej Gwiazdy I klasy (Jugosławia) Order Flagi Narodowej I klasy (KRL-D) Order Suche Batora (Mongolia) Order Suche Batora (Mongolia) Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Order Karola Marksa (NRD) Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu I klasy Legia Zasługi - Chief Commander (USA) Order Imperium Brytyjskiego (wojskowy)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Aleksander Wasilewski oraz marszałek Siemion Budionny w Donbasie w 1943 roku
Sztab 4. Frontu Ukraińskiego podczas inspekcji wojsk na froncie w 1944 roku (od lewej: Kliment Woroszyłow, Siergiej Biriuzow, Fiodor Tołbuchin, Konstantin Mielnikow, Aleksander Wasilewski, Michaił Potapow i Fiodor Fałalejew)
Zaświadczenie o nadaniu marsz. Aleksandrowi Wasilewskiemu drugiego Orderu Zwycięstwa
Pomnik marsz. Aleksandra Wasilewskiego w Winczudze, 2006 rok

Aleksander Michajłowicz Wasilewski (ros. Александр Михайлович Василевский, ur. 30 września 1895 we wsi Nowa Golczycha, zm. 5 grudnia 1977 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, szef Sztabu Generalnego Armii Czerwonej w czasie II wojny światowej, Marszałek Związku Radzieckiego (1943), minister obrony ZSRR (1949–1953), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1944, 1945), członek Komitetu Centralnego KPZR (1952–1961), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3. i 4. kadencji (1946–1958).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się we wsi Nowa Golczycha koło Wiczugi w guberni kostromskiej (obecnie obwód iwanowski), jako czwarte dziecko w rodzinie duchownego prawosławnego i gospodyni domowej; miał siedmioro rodzeństwa. W 1897 – jako dwuletni chłopiec – wraz z rodziną przeniósł się do wsi Nowopokrowskoje, gdzie jego ojciec rozpoczął posługę w nowo powstałej cerkwi. W 1909 roku ukończył prawosławną szkołę podstawową, a następnie kształcił się w seminarium prawosławnym w Kostromie. Brał udział w proteście kleryków, sprzeciwiających się zakazowi ich wstępowania na uniwersytety, za co został wydalony z seminarium. Po częściowym spełnieniu żądań przez władze, na krótko powrócił do seminarium, ale dalsze studia przerwała I wojna światowa.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Wasilewski w 1928

Karierę wojskową rozpoczął w armii carskiej. Po ukończeniu szkoły oficerskiej w 1915 roku, w randze chorążego, został skierowany na front. Początkowo dowodził kompanią, później pełnił obowiązki dowódcy batalionu, w 1917 roku uzyskując awans na stopień sztabskapitana [1]. Po otrzymaniu informacji o wybuchu rewolucji październikowej postanowił porzucić służbę wojskową. W listopadzie 1917 roku udał się na urlop. Do czerwca 1918 roku pracował na roli, a następnie jako nauczyciel w kilku okolicznych szkołach podstawowych. Od kwietnia 1919 roku służył w Armii Czerwonej. Zmobilizowany jako tzw. wojenspec w czasie wojny domowej w Rosji przeszedł drogę od pomocnika dowódcy plutonu w 4. batalionie zapasowym, poprzez dowodzenie plutonem, kompanią i batalionem aż do pomocnika dowódcy pułku.

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Walczył między innymi w wojnie polsko-bolszewickiej. W latach 1920–1930 dowodził kolejno wszystkimi trzema pułkami strzeleckimi 48. Dywizji Twerskiej. 144. Pułk Strzelecki – uważany za jeden z najgorzej przygotowanych do okręgowych manewrów – w 1930 roku pod jego dowództwem zajął pierwsze miejsce, otrzymując jednocześnie wysoką ocenę końcową. Po reformie stopni wojskowych w Armii Czerwonej, w 1936 roku otrzymał stopień pułkownika.

W 1937 roku ukończył Akademię Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR i objął kierownictwo jednej z katedr, po aresztowaniu poprzednika w czasie czystki. W 1938 roku wstąpił do partii komunistycznej i otrzymał przydział do Sztabu Generalnego. Skutkiem wstąpienia do WKP(b) było zerwanie wszelkich kontaktów z rodzicami, blisko związanymi z Cerkwią Rosyjską, co ówcześnie nie było do zaakceptowania przez kierownictwo partii. Ponowny kontakt z rodziną w 1940 roku umożliwiła osobista propozycja Józefa Stalina.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Wasilewski brał udział w planowaniu wojny zimowej. Od maja 1940 roku był zastępcą szefa wydziału operacyjnego Sztabu Generalnego, zaś od sierpnia 1941 roku szefem wydziału operacyjnego i I zastępcą szefa Sztabu Generalnego. Koordynował obronę rejonu Moskwy pod koniec 1941 roku i późniejszą kontrofensywę zimową. W maju 1942 roku na polecenie Józefa Stalina opracował plan, na podstawie którego przeprowadzono nieudaną kontrofensywę pod Charkowem. W czerwcu 1942 roku objął stanowisko szefa Sztabu Generalnego, a w październiku także stanowisko zastępcy ludowego komisarza obrony ZSRR. We wrześniu 1942 roku, wspólnie z Gieorgijem Żukowem zaplanował zimową ofensywę, w wyniku której Armia Czerwona odniosła zwycięstwo pod Stalingradem, odzyskała Kaukaz i odrzuciła daleko na zachód wojska niemieckie.

Efektem zwycięstwa pod Stalingradem była nominacja 18 stycznia 1943 roku na stopień generała armii oraz 16 lutego 1943 roku na marszałka Związku Radzieckiego. Było to wydarzenie bezprecedensowe, gdyż oba awanse dzieliło zaledwie 29 dni.

Kolejne sukcesy odniesione przy współpracy z Żukowem obejmowały zaplanowanie zwycięskich ofensyw pod Kurskiem w 1943 roku, letnią ofensywę tego roku oraz zimową i wiosenną ofensywę 1944 roku, wspólnie z Żukowem, koordynował działania frontów, które zniszczyły najsilniejszą z niemieckich Grupę Armii "Środek". Do lutego 1945 roku koordynował działania trzech frontów na wschodnim i południowym wybrzeżu Bałtyku. W lutym 1945 roku został członkiem Kwatery Głównej Naczelnego Dowództwa (Stawka) i dowódcą 3. Frontu Białoruskiego, który zdobył Königsberg. W sierpniu 1945 roku został naczelnym dowódcą Armii Radzieckiej na Dalekim Wschodzie, gdzie zaplanował operację kwantuńską.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Od 1946 do 1949 roku pełnił funkcję szefa Sztabu Generalnego, a od 1949 roku funkcję ministra obrony ZSRR. Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku stopniowo tracił wpływy. W latach 1953–1956 pełnił funkcję I wiceministra obrony ZSRR. Przez pięć miesięcy 1956 roku nie sprawował żadnej funkcji. Od 14 sierpnia 1956 do grudnia 1957 roku ponownie wiceminister obrony ZSRR. W styczniu 1959 roku został powołany na stanowisko Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych ZSSR, na którym zakończył karierę wojskową, a służbę pełnił do śmierci.

Równolegle ze służbą wojskową aktywnie działał w partii. Na XIX i XX Zjeździe KPZR został wybrany do Komitetu Centralnego. W latach 1952–1961 zasiadał w Komitecie Centralnym KPZR, a w latach 1946–1958 w Radzie Najwyższej ZSRR.

Zmarł 5 grudnia 1977 w Moskwie i został pochowany na cmentarzu pod murem kremlowskim na Placu Czerwonym.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Wasilewski, Dzieło całego życia, Wyd. MON, Warszawa 1976.
  • Aleksander Wasilewski, О dyscyplinie i żołnierskim wychowaniu, Woenizdat, Moskwa 1987.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
marsz. Nikołaj Bułganin[a]
Coat of arms of the Soviet Union.svg Minister obrony ZSRR
1949–1953[b]
Coat of arms of the Soviet Union.svg Następca
marsz. Nikołaj Bułganin[c]

Uwagi

  1. W latach 1947–1949 minister sił zbrojnych ZSRR.
  2. W latach 1949–1950 minister sił zbrojnych ZSRR, w latach 1950–1953 minister spraw wojskowych ZSRR.
  3. W 1953 roku minister spraw wojskowych ZSRR, w latach 1953–1955 minister obrony ZSRR.