Czartoryscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb wielki książąt Czartoryskich – Pogoń Litewska (odm.)

Czartoryscymagnacki ród książęcy herbu Pogoń Litewska, wywodzący się od Konstantego, księcia na Czartorysku, syna księcia litewskiego Koriata[1], wnuka wielkiego księcia Giedymina. Bratem stryjecznym założyciela rodu Konstantego był Władysław Jagiełło. Ród miał dwie główne linie, ważniejszą z siedzibą w zamku w Klewaniu, która wygasła w 1810 r. na Józefie Klemensie i drugą linię z centrum w zamku w Korcu. Szczyt potęgi rodu przypadał na wiek XVIII i XIX, jednakże już wcześniej odgrywali ważną rolę w Rzeczypospolitej. Czartoryscy dążyli do zmian ustrojowych w Polsce, reformy stosunków gospodarczych, centralizacji władzy państwowej, usprawnienia administracji i wzmocnienia armii.

Czartoryscy aktywnie działali na scenie politycznej. Po śmierci Augusta II Mocnego Familia opowiedziała się za ekskrólem Stanisławem Leszczyńskim. Jego przeciwnicy – pod Warszawą – obrali drugiego króla, Augusta III Sasa. Nastała wojna domowa, w którą włączyła się Rosja, stając po stronie Sasa. Po objęciu tronu przez Augusta III Familia pogodziła się z dworem królewskim, pełniąc na nim wpływową rolę. Po pewnym czasie zyskała poparcie wschodniej potencji[potrzebne źródło]. W 1744 przywódca Familii, Kazimierz Poniatowski zabił w pojedynku przywódcę opozycji Adama Tarłę. Czartoryscy oraz Rosja przygotowywali zamach stanu, przyśpieszony śmiercią Augusta III w 1763. Jako kandydata do korony desygnowano syna Augusta CzartoryskiegoAdama Kazimierza. Jednak cesarzowa Katarzyna II umieściła na tronie Stanisława Augusta Poniatowskiego. Część reform postulowanych przez Familię uchwalił sejm konwokacyjny (1764).

W 1801 powstało muzeum w Puławach w Świątyni Sybilli – najstarsze muzeum w Polsce. Jego zbiory zawierały dzieła malarstwa europejskiego XIII-XVIII w. (m.in. słynna Dama z gronostajem Leonarda da Vinci), zabytki europejskiego i islamskiego rzemiosła artystycznego od średniowiecza do XIX w., grafiki, sztuki starożytnej oraz militaria. W 1876 r. Czartoryscy przekazali swój wielki księgozbiór do użytku publicznego w Krakowie.

Współcześnie jedynymi potomkami księcia Adama JerzegoAdam Karol Czartoryski i jego córka Tamara Czartoryska, którzy żyją w Wielkiej Brytanii. Z kolei potomkowie księcia Konstantego Adama żyją do dnia dzisiejszego w Polsce i mają swoich przedstawicieli w Związku Szlachty Polskiej[potrzebne źródło].

Członkowie rodu[edytuj | edytuj kod]

  • Konstanty (ok. 1335−1388/1392)
    • Gleb Konstantynowicz
    • Grzegorz Konstantynowicz
    • Wasyl Konstantynowicz (ok. 1375-1416) ∞ Hanna
      • Iwan Wasylewicz (†1489)
      • Aleksander Wasylewicz (†1477)
      • Michał Wasylewicz (†1489) ∞ Mira Niemir (†1504/1505)
        • Andrzej Michajłowicz (†1488)
        • Hanna Michajłowna (†1477)
        • Fiodor Michajłowicz (†1542) ∞ Zofia Sanguszko
          • Anna Fiodorowna
          • Fedora Fiodorowna
          • Anastazja Fiodorowna
          • Aleksander Fiodorowicz (1517-1571)
          • Iwan Fiodorowicz (†1566/1567) ∞ Anna Zasławska
            • Jerzy (ok. 1550-1626) ∞ 1) Aleksandra Wiśniowiecka (†1612), 2) Halszka Holowinska, 3) Zofia Lubomirska
              • 1) Aleksander (†1605)
              • 1) Adrian (†1618)
              • 1) Mikołaj Jerzy (1603-1662) ∞ Izabela Korecka (†1669)
                • Kazimierz Florian (1620-1674)
                • Michał Jerzy (1621-1692) ∞ 1) Rozyna Małgorzata von Eckenberg (ok. 1625-1647/1648), 2) Eufrozyna Stanisławska (1629-1668), 3) Joanna Weronika Olędzka (†1729)
                  • 3) Kazimierz (1674-1741) ∞ Izabela Elżbieta Morsztyn (1671-1758)
                    • Fryderyk Michał (1696-1775) ∞ Eleonora Monika Waldstein (1712-1795)
                    • Aleksander August (1697–1782) ∞ Maria Zofia Sieniawska (1699-1777)
                      • Stanisław
                      • Elżbieta (1733 lub 1736-1816) ∞ Stanisław Lubomirski (ok. 1720-1783)
                      • Adam Kazimierz Joachim Ambroży Marek (1734–1823) ∞ Izabela Elżbieta Dorota Flemming (1746-1835)
                        • Teresa
                        • Maria Anna (1768-1854) ∞ Ludwik Fryderyk Aleksander Wirtemberski (1756-1817)
                        • Gabriela
                        • Zofia
                        • Adam Jerzy (1770–1861) ∞ Anna Zofia Sapieha (1799-1864)
                        • Konstanty Adam (1774–1860) ∞ 1) Aniela Radziwiłł, 2) Maria Dzierżanowska
                          • 1) Adam Konstanty
                            • Aniela Luiza
                            • Adam August
                            • Antoni Bogusław
                            • Helena Maria Plater–Zyberk
                            • Zdzisław Aleksander Tytus
                              • Elzbieta Maria Szołdrska
                              • Aleksnader „Olgierd” Jan
                                • Konstanty Stefan
                                  • Karol Henryk
                                    • Marie Helene Clow
                                    • Karol Aleksander
                                    • Aleksandra Maria Emcinar
                                  • Krzysztof Hubert Czartoryski
                                    • Natalia Czartoryska
                                    • Krzysztof Aleksander Czartoryski
                                    • Aleksander Stefan Czartoryski
                                • Cecylia Teresa Rostworowska
                                • Izabella Maria Bnińska
                                • Aleksander „Leszek” Czartoryski
                            • Tomasz Bogusław Czartoryski
                              • Aniela Maria Woroniecka
                              • Wanda Maria Czartoryska
                              • Elżbieta Helena Czartoryska
                              • Roman Władysław Czartoryski
                              • Maria Elżbieta Czartoryska
                              • Adam Tadeusz Czartoryski
                              • Jan Adam Czartoryski
                                • Maria Natalia Flemming
                                • Andrzej Zygmunt Czartoryski
                                  • Anna Fleur de Laune Czartoryska
                                  • Luisa Czartoryska – Bruseth
                                  • Guy Czartoryski
                                    • Roger Adam Czartoryski (ur.2001)
                                    • Magdalena Helena Czartoryska (ur. 2003)
                                    • Róża Karolina Czartoryska (ur. 2005)
                                • Zygmunt Sczęsny Czartoryski
                                  • Krzysztof Arkadiusz Czartoryski
                                  • Małgorzata Szydłowska
                                  • Marek Czartoryski
                                  • Izabella Ewa Kaczanowska
                                  • Jerzy Antoni Czartoryski
                                    • Klaudia Czartoryska
                                    • Natalia Izabela Czartoryska
                                    • Konrad Jerzy Czartoryski
                                    • Adam Krzysztof Czartoryski (ur. 1935)
                                      • Michał Adam Czartoryski (ur. 1967)
                                      • Stefan Andrzej Czartoryski (ur. 1975)
                                        • Walther Adam Czartoryski (ur. 2007)
                                • Juliusz Klemens Czartoryski (ur. 1941)
                                  • Konstanty Czartoryski (ur. 1981)
                                • Tytus Czartoryski (ur. 1945)
                                  • Tytus Stanisław Czartoryski (ur. 1976)
                                  • Lech Władysław Czartoryski (ur. 1985)
                                  • Maria Joanna Czartoryska (ur. 1986)
                                  • Cecylia Maria Czartoryska (ur. 1988)
                                  • Brygida Maria Czartoryska (ur. 1994)
                                • Gustaw Maria Czartoryski (ur. 1954)
                                  • Maria Zofia Zalewska (ur. 1979)
                                  • Emilia Konstancja Skalska (ur. 1981)
                                  • Helena Maria Belina – Brzozowska (ur. 1985)
                                  • Jadwiga Maria Czartoryska (ur. 1987)
                                  • Jan August Czartoryski (ur. 1990)
                                  • Stanisław Olgierd Czartoryski (ur. 1993)
                                  • Aniela Maria Czartoryska (ur. 1997)
                                  • Teresa Maria Czartoryska (ur. 2001)
                          • 2) Maria Zuzanna de la Roche Pouchin
                          • 2) Aleksander Roman
                            • Marcel Adam
                              • Adam
                              • Rosalie Marie
                          • 2) Konstanty Maria
                          • 2) Jerzy Konstanty (1828–1912) ∞ Maria Joanna Čermak (1835–1916)
                            • Wanda Czartoryska (1862-1920)
                            • Witold Leon Czartoryski(1864-1945)
                              • Kazimierz Jerzy (1892-1936)
                              • Elżbieta (1904)
                              • Witold Tadeusz Nikodem Ignacy Jan (1908-?)
                            • Józef Adam (1867-?)
                              • Maria Anna Krasińska
                              • Maria Weronika
                              • Kazimierz Jerzy Czartoryski
                                • Antoni Stanisław Czartoryski
                                • Jadwiga Monika Belina Brzozowska
                                • Teresa Maria Rostworowska
                                • Maria Gabriela Czartoryska
                                • Anna Maria Golińska
                                • Andrzej Maria „Drył” Czartoryski
                                  • Katarzyna Maria Rybińska
                                  • Maria Helena Zorska
                                  • Kazimierz Jerzy Czartoryski
                                    • Karolina Maria Czarniecka
                                    • Michał Piotr Czartoryski
                                  • Michał Andrzej Czartoryski
                                    • Jakub Filip Czartoryski
                                    • Stefan Michał Czartoryski
                                    • Stanisław Kazimierz Czartoryski
                                    • Kazimierz Antoni Czartoryski
                                • Cecylia Maria Czartoryska
                                • Barbara Maria Czartoryska (*1935)
                              • Jerzy Piotr Czartoryski
                              • Włodzimierz Alfons Czartoryski(1895-1975) ∞ Zofia Tyszkiewicz
                                • Paweł Maria Czartoryski (1924-1999) ∞ Weronika Helena Ponińska
                                  • Witold Maria Czartoryski
                                    • Witold Gustaw Czartoryski
                                    • Konstanty Jerzy Czartoryski
                                  • Irena Elżbieta Bylicka
                                  • Maria Czartoryska
                                • Elżbieta Róża Maria (*1926) ∞ Jan Sykstus Maria Kraiński
                                • Róża Maria Jadwiga Lukrecja (1928-2003) ∞ Antoni Mikołaj Radziwiłł
                              • bł. Michał (1897-1944), dominikanin
                              • Roman Jacek Maria (1898-1958) ∞ Teresa Janina Zamoyska (1902-1978)
                                • Elżbieta Maria Przewłocka (ur. 1927)
                                • Zofia Teresa Lichniakowa (ur. 1927)
                                • Wanda Niemojewska
                                • Maria Jadwiga Radziwiłł (ur. 1930)
                                • Anna Maria Radziwiłł (ur. 1932)
                                • Urszula Stanisławska
                                • Michał Czartoryski
                                  • Agata Teresa Sikora
                                  • Barbara Anna Czartoryska (ur. 1968)
                                • Stanisław Jan (ur. 1939)
                                  • Anna Maria (ur. 1984), aktorka
                                  • Michał Roman Czartoryski (ur. 1986)
                              • Stanisław Ignacy Czartoryski
                              • Elżbieta Czartoryska
                              • Adam Michał Józef (1906-1998) ∞ Jadwiga Stadnicka (*1913)
                                • Jerzy Andrzej Bobola (*1939) ∞ Grażyna Babiṅska (*1951)
                                  • Adam Maria (*1973)
                                  • Aleksander Jan Maria (*1975)
                                  • Dominik Witold Maria (*1977)
                                  • Izabela Gabriela (*1980)
                                • Maria (*1940) ∞ Potocki
                                • Izabela (*1942) ∞ Caillot
                                • Jadwiga (*1953)
                              • Witold Tadeusz Czartoryski
                                • Krystyna Maria Gromnicka
                                • Albrecht Rafał Czartoryski
                                  • Aleksandre Gabriele Czartoryska
                                  • Oliva Elizabetta Czartoryska
                                  • Barbara Czartoryska
                                  • Witold Jerzy Czartoryski
                              • Piotr Michał Wojciech (1909–1993) ∞ Anna Maria Zamoyska (1920-1983)
                                • Monika Maria Nicholson
                                • Krzysztof Piotr Czartoryski
                                • Joanna Maria Walentowicz
                    • Konstancja (1700–1759) ∞ Stanisław Poniatowski (1676-1762)
                    • Ludwika Elżbieta (1703-1745)
                    • Teodor Kazimierz (1704-1768)
              • 2) Andrzej
              • 2) Zofia (†1649/1650) ∞ Kazimierz Piaseczyński (†1659)
              • 2) Halszka ∞ Stanisław Firlej

Zamki i Pałace[edytuj | edytuj kod]

Inne siedziby Czartoryskich:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Lenczewski, Genealogie rodów utytułowanych w Polsce, t. 1, Warszawa 1996-1997, s. 3-13[2], fotografie 1-3 [1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Tęgowski Który Konstanty – Olgierdowic czy Koriatowic – był przodkiem kniaziów Czartoryskich?, Europa Orientalis, Toruń, 1996, s. 53-59.
  2. Zawiera m.in. współczesną genealogię rodziny oraz omawia sprawy związane z tytulaturą i jej dziedziczeniem.