Heterotis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Heterotis
Heterotis niloticus[1]
(Cuvier, 1829)
Heterotis
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd kostnojęzykokształtne
Rodzina Arapaimidae
Rodzaj Heterotis
Rüppell, 1828
Gatunek heterotis
Synonimy
  • Clupisudis niloticus (Cuvier, 1829)
  • Heterotis adansoni Valenciennes, 1847
  • Heterotis adansonii (Cuvier, 1829)
  • Heterotis ehrenbergii Valenciennes, 1847
  • Heterotis nilotica (Cuvier, 1829)
  • Sudis adansonii Cuvier, 1829
  • Sudis nilotica Cuvier, 1829
  • Sudis niloticus Cuvier, 1829
  • Sudis niloticus Rüppell, 1829
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Heterotis[3] (Heterotis niloticus) – gatunek słodkowodnej ryby kostnojęzykokształtnej, jeden z dwóch współcześnie żyjących przedstawicieli rodziny Arapaimidae. Drugim jest arapaima (Arapaima gigas). Heterotis jest przez akwarystów nazywany arowaną zachodnioafrykańską[4] – nazwa ta nawiązuje do pokrewieństwa z arowanami z rodziny kostnojęzykowych (Osteoglossidae), do której heterotis i arapaima były wcześniej zaliczane.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Naturalny zasięg występowania tego gatunku obejmuje rzeki i jeziora na afrykańskich sawannach od Etiopii po Senegal, zlewisko jeziora Czad oraz Jezioro Rudolfa (Turkana)[2]. Z powodzeniem został introdukowany w wielu innych regionach Afryki. W niektórych krajach stwierdzono negatywny wpływ jego introdukcji na środowisko[5].

Cechy morfologiczne[edytuj | edytuj kod]

Ciało heterotisa jest mocno bocznie spłaszczone, wydłużone, osłonięte mocnymi i dużymi łuskami (34–40 łusek w linii bocznej). Głowa dość krótka. Wąsiki nie występują. Wargi są grube. Krawędź pokrywy skrzelowej osłania skórny płat. Płetwa grzbietowa jest przesunięta w stronę ogona, położona nad płetwą odbytową. Płetwy te są długie – kończą się w pobliżu płetwy ogonowej. Pęcherz pławny funkcjonuje jako pomocniczy narząd oddechowy. Ubarwienie jednolicie szare lub brązowe, w okresie rozrodu ciemniejsze. W tylnej części ciała młodych osobników spotyka się ciemne podłużne pasma i łuski z owalnymi plamami[5].

Opis płetw: D 32–37, A 34–39, P 11–12, V 6, C 15. Liczba kręgów: 66–69

Unikalną cechą budowy heterotisa jest spiralny organ nadskrzelowy (ang. epibranchial[6] lub suprabranchial[5] organ), który pomaga w koncentracji i połykaniu pokarmu odfiltrowywanego z wody. Pełni też funkcje sensoryczne[5]. U larw i narybku występują skrzela zewnętrzne[3][5].

Największe osobniki dorastają do około 100 cm długości, osiągając przy tym około 10 kg masy ciała[5][6].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Heterotis niloticus przebywa w strefie otwartej wody oraz w wodach przybrzeżnych. Na okres rozrodu przemieszcza się na zabagnione rozlewiska. Żywi się różnorodnym pokarmem, głównie nasionami oraz planktonem roślinnym i zwierzęcym odfiltrowywanym z mułu i wody[7].

Pary przystępujące do tarła budują z roślin wodnych okrągłe gniazdo o średnicy sięgającej 1 m i głębokości 20–60 cm. Obramowaniem gniazda jest wysoka ściana utworzona z fragmentów roślin, mierząca około 15–20 cm grubości, wystająca ponad powierzchnię wody. Jego dnem jest czysta platforma z gliny i błota[2]. Po akcie tarła w gnieździe złożona zostaje ikra, a rodzice wydostają się na zewnątrz przez pozostawiony w ścianie otwór, a następnie pilnują jaj. Larwy wykluwają się po kilku (2–5) dniach od złożenia jaj, wydostają się z gniazda przez otwór i pozostają pod opieką samca[3][5]. W odróżnieniu od arowan (Osteoglossidae) heterotis nie jest pyszczakiem – nie inkubuje ikry w pysku ani nie chroni w nim narybku. Opieka nad potomstwem u tego gatunku ogranicza się do ochrony gniazd i larw[8].

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Heterotis jest poławiany komercyjnie dla celów konsumpcyjnych. Dobrze radzi sobie w wodach o niskiej zawartości tlenu, co – obok szybkiego wzrostu – przyczyniło się do rozpowszechnienia go w akwakulturze. Uciekinierzy z hodowli tworzą w warunkach naturalnych stabilne populacje, stanowiące podstawę dla rybołówstwa[2].

Gatunek ten stanowi przedmiot handlu dla potrzeb akwarystyki[5]. Spotykany jest zazwyczaj w akwariach publicznych, ze względu na osiągane rozmiary nie nadaje się do mniejszych akwariów domowych.

Przypisy

  1. Heterotis niloticus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Heterotis niloticus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976, seria: Mały słownik zoologiczny.
  4. Andrzej Ogrodnik. Tajemnicze arowany. „Nasze Akwarium”. 64, 2005. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Heterotis niloticus. (ang.) w: Froese, R. & D. Pauly. FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org [dostęp 25 grudnia 2012]
  6. 6,0 6,1 Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
  7. Adite et al. Ontogenetic, seasonal, and spatial variation in the diet of Heterotis niloticus (Osteoglossiformes: Osteoglossidae) in the Soˆ River and Lake Hlan, Benin, West Africa. „Environmental Biology of Fishes”. 73, s. 367–378, 2005. doi:10.1007/s10641-004-5563-9 (ang.). 
  8. Adite et al. Population structure and reproduction of the African bonytongue Heterotis niloticus in the Soˆ River-floodplain system (West Africa): implications for management. „Ecology of Freshwater Fish”. 15, s. 30–39, 2006. doi:10.1111/j.1600-0633.2005.00119.x (ang.).