Jaźń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jaźń - jest osią, wokół której organizuje się struktura psychiczna człowieka. Jest odpowiedzialna za przepływ informacji z części świadomej do nieświadomej i odwrotnie. Pełni funkcję integrującą. Celem Jaźni jest własne urzeczywistnienie w procesie teleologicznym (celowościowym), ale w trakcie rozwoju jednostki elementem pośredniczącym na tej drodze jest wytworzenie "ja" (czyli ego).

W terminologii Carla Gustava Junga Jaźń stanowi centrum życia psychicznego i całości psychiki[1]. Z poziomu nieświadomości podejmuje próby kierowania psychiką jednostki[2]. Jest celem i źródłem energii dla rozwoju człowieka poprzez proces indywiduacji, jak również motorem wszelkiej twórczości i duchowych poszukiwań[3]. Jaźń zaliczana jest do archetypów. Zawiera obraz Boga[4][5]. Przez późniejszych autorów bywa określana jako cząstka istoty ludzkiej w Bogu , odpowiednik Królestwa Bożego wewnątrz człowieka z doktryny chrześcijańskiej[6].

Semi-empiryczny charakter Jaźni[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie Jaźni ma charakter tylko częściowo empiryczny. Ogarnia sobą zarówno to, co doświadczalne, jak i to, co jeszcze nie doświadczone, a nawet to, co nie jest doświadczalne w ogóle. A ponieważ – ze względu na jej cechę wykraczania poza domenę świadomości – jest istotnością, którą można opisać jedynie częściowo, zatem pozostaje ona dla nas w zasadniczej mierze niepoznawalna i postulatywna. Tej nieopisywalnej Całkowitości człowieka: "której co prawda nie można unaocznić, która jest jednak nieodzowna jako pojęcie intuicyjne. Na płaszczyźnie empirycznej można tylko stwierdzić, że ja z każdej strony otoczone jest przez jakąś nieświadomą istotę. Dowodu na to dostarczyć może dowolny eksperyment skojarzeniowy, który ad oculos demonstruje jakże często występujący fakt, iż "ja" i jego wola zawodzą. Psyché to pewne równanie, które nie zafunkcjonuje bez czynnika nieświadomości – psyche stanowi pewną całość, która z jednej strony ogarnia "ja" empiryczne, z drugiej zaś jego transcendujące świadomość podłoże" [7].


Jaźń obejmuje sobą całe istnienie psychiczne człowieka i tym samym jest z definicji czymś dużo bardziej obszernym od świadomej osobowości związanej z "ego". Zawiera bowiem obok niej również cień jednostki oraz nieświadomy aspekt kolektywny. Jest to jednak jakiś szczególny rodzaj zawierania, bo jak czytamy we fragmencie pracy Jolande Jacobi: "Jaźń stanowi centrum systemu psychicznego, obejmuje go i przenika siłą swego promieniowania, to nasz prawdziwy "punkt środkowy", [który] jest ośrodkiem napięcia między dwoma światami i ich siłami" [8] , tymi światami jest świat wewnętrzny i zewnętrzny, które zresztą w sensie ostatecznym i tak ona sama powołuje".

Jaźń a "ja"[edytuj | edytuj kod]

Gdy rozpatrujemy problem Jaźni, nieodłącznie pojawia się ona w kontekście "ja" oraz świadomości. I nie jest to przypadek, bo przecież jedyną treścią Jaźni, jaką znamy, jest to co pojawia się w polu świadomości, czyli odnosi się i jest "gruntowane" właśnie w odniesieniu do "ja", a stosunek tegoż "ja" do Jaźni jest wyjątkowy:

  • z jednej strony bowiem "ja" jest jedynym punktem "podparcia" dla centrującego się wokół niego pola świadomości, czemu towarzyszy tendencja do względnej emancypacji i traktowania siebie jako jedynego, niezależnego od wszystkiego, co mogłoby istnieć poza nim samym;
  • z drugiej zaś strony "ja" zawiera się w Jaźni i jako jej część może występować wobec niej na zasadzie pars pro toto. Ego czyli "ja" powstaje z Jaźni w procesie rozwoju psychiki i staje się względnie samodzielnym tworem. [9] Jung porównywał ego do dziecka, które choć pochodzi od rodziców, staje się samodzielnym dorosłym człowiekiem.

"Ja" jest jednak przede wszystkim świadomościowym eksponentem Jaźni i: "pozostaje do niej w takim stosunku jak patiens do agensa albo jak przedmiot do podmiotu, albowiem pochodzące z Jaźni postanowienia są bardziej ogólnej natury i dlatego są nadrzędne wobec tych, które podejmuje "ja". Jak to, co nieświadome, tak Jaźń jest dana a priori, z czego wynika "ja". Jaźń, by tak rzec, kształtuje "ja" w zarodku.

Nie ja tworzę samego siebie, lecz raczej ja dzieję się samemu sobie.

Dlatego, kiedy Jung porusza kwestię poznania Jaźni, zwraca także uwagę, że poznanie to nie odnosi się w żadnym przypadku do samoświadomego siebie "ja" w sensie personalistycznym, lecz do owego ukrytego względem "ja" czynnika, będącego de facto psyche samą w sobie. Czynnik ten jest "nieznany" świadomemu podmiotowi i jednocześnie domaga się od niego nieuprzedzonego poznania. Jung twierdzi wręcz, parafrazując początkowy fragment Fundamentum Ignacego Loyoli, że: "świadomość zrodziła się po to, by rozpoznać (laudet), że pochodzi od wyższej Jedności (Deum), żeby starannie uwzględnić to swoje źródło (reverentiam exhibeat), a w ten sposób zapewnić całej psyche optimum możliwości życia i rozwoju (salvet animam suam)" [10].


W tym kontekście należy podkreślić, że tym, co według Junga jest człowiekowi "znane", są wszelkie treści powiązane bezpośrednio z "ja", natomiast na to, co jest człowiekowi "nieznane" składa się ze wszystkiego tego, co nie znajduje się z nim w wewnętrznej bądź zewnętrznej relacji.

Czym jest samo "ja" – podkreśla Jung – trudno jednoznacznie określić, gdyż jest ono czynnikiem złożonym i spoczywa na dwóch podstawach: na podłożu psychicznym i somatycznym. O podstawie somatycznej wnioskujemy z całości doznań endosomatycznych, które ze swej strony są już natury psychicznej, gdyż są skojarzone z ego, a tym samym i świadome. Natomiast o podstawie psychicznej wnioskujemy, odbierając z jednej strony treści znajdujące się w ogólnym polu świadomości, a z drugiej, treści napływające spoza tego pola – treści nieświadome.

Konfrontacja z Jaźnią[edytuj | edytuj kod]

Zetknięcie się z Jaźnią, następuje u końca procesu indywiduacji. Jednostka uwrażliwia się na symbolikę Jaźni - symbole oddające jedność przeciwieństw [11] . Charakterystycznymi sygnałami zbliżania się do konfrontacji z Jaźnią, są obrazy przypominające swą konstrukcją mandale, wzmożenie wrażliwości na uniwersalne symbole religijne, nasilające się doświadczenia indywidualnego wizerunku Boga ( również wskutek możliwości zaistnienia utożsamienia Jaźni z Bogiem ) [12]. Odnosząc to do przykładowego chrześcijanina, wizerunek Chrystusa może stać się symbolem Jaźni [13]. Również Gautama Budda stanowił dla Junga inkarnację jaźni [14]. Niezdrowe dla stanu psychiki jest zbyt ścisłe związanie ego z Jaźnią. Wówczas rozdęcie ego [15] ( inflacja psychiczna ) objawia się wrażeniami wszechmocy, wszechwiedzy i niezniszczalności [16]. Pożądane jest natomiast urzeczywistnienie Jaźni, które przynosi człowiekowi objawienie natury Absolutu [17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacobi Jolande: Psychologia C.G.Junga. Tłum. St. Łypacewicz, Wyd. Wodnika, Warszawa, 1993.
  • Kobierzycki Tadeusz: Gnothi Seauton: dusza, charakter, jaźń, osobowość, osoba. Dzieje pięciu pojęć. Wyd. AMiFC, Warszawa, 2001.
  • Kuźmicki Andrzej: Symbolika Jaźni. Wyd. Eneteia, Warszawa. Opis patrz na: www.jungpoland.org)
  • Szersza bibliografia C.G. Junga oraz innych autorów

Przypisy

  1. Ole Vedfelt: Kobiecość w mężczyźnie. Piotr Billig (tł.). Wyd. 2. Warszawa: ENETEIA Wydawnictwo Psychologii i Kultury, 2004, s. 23, seria: Biblioteka jungowska. ISBN 83-85713-46-8.
  2. Ole Vedfelt: Kobiecość w mężczyźnie. Piotr Billig (tł.). Wyd. 2. Warszawa: ENETEIA Wydawnictwo Psychologii i Kultury, 2004, s. 23, seria: Biblioteka jungowska. ISBN 83-85713-46-8.
  3. Duchowy narcyzm. W: Tomasz Olchanowski: Duchowość i narcyzm. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury ENETEIA, 2006, s. 174, seria: Wymiary duszy. ISBN 83-85713-67-0.
  4. Edyta Procner, Maria Sokolik: Urojenia i halucynacje o treści religijnej w schizofremii w ujęciu psychoanalizy i psychologii analitycznej. W: Doswiadczenie religijne. Tadeusz Doktór (opr.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Księży Werbistów VERBINUM, 2007, s. 95, seria: Dialog międzyreligijny. Tom 8. ISBN 978-83-7192-338-8.
  5. Jung i archetypy. W: Pia Skogemann: Kobiecość w rozwoju. Peter Billing (tł.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury ENETEIA, 1995, s. 22, seria: Biblioteka jungowska .Tom 3. ISBN 83-85713-02-6. Cytat: Jung twierdził, że Jaźń jest nosicielem obrazu boskości w człowieku.
  6. Jolande Jacobi: Psychologia C. G. Junga. Warszawa: Wydawnictwo Szafa, 2001, s. 178. Cytat: Jaźń jest naszą cząstką w Bogu, jest to starochrześcijański ideał Królestwa Bożego, które jest w nas.
  7. Carl Gustav Jung: Mysterium coniunctionis. Studium dzielenia i łączenia przeciwieństw psychicznych w alchemii, przy współpracy Marie-Louise von Franz, przełożył Robert Reszke, Wydawnictwo KR, Warszawa , 2000, par. 175.
  8. (Jacobi J., s. 176-177.)
  9. Doktryna. W: Frank McLynn: Carl Gustav Jung. R.Bartołot (tł.). Wyd. 1. Poznań: Zysk i S-ka, 2000, s. 274, 279. ISBN 83-7150-664-3.
  10. Carl Gustav Jung: Aion. Przyczynki do symboliki Jaźni, przełożył Robert Reszke, Wydawnictwo Wrota, Warszawa 1996, par. 253.
  11. Indywiduacja kobiety. W: Pia Skogemann: Kobiecość w rozwoju. Peter Billing (tł.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Psychologii i Kultury ENETEIA, 1995, s. 131, seria: Biblioteka jungowska .Tom 3. ISBN 83-85713-02-6.
  12. Doktryna. W: Frank McLynn: Carl Gustav Jung. R.Bartołot (tł.). Wyd. 1. Poznań: Zysk i S-ka, 2000, s. 278. ISBN 83-7150-664-3. Cytat: wizerunek Boga jest symbolem jaźni i psychicznej kompletności.
  13. Doktryna. W: Frank McLynn: Carl Gustav Jung. R.Bartołot (tł.). Wyd. 1. Poznań: Zysk i S-ka, 2000, s. 279. ISBN 83-7150-664-3.
  14. Carl Gustaw Jung - wędrowiec Wschodu. W: Leszek Kolankiewicz: Podróż na Wschód. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Pusty Obłok, 1989, s. 17. ISBN 83-85041-09-5. Cytat: Gautama Budda był dla Junga - tak jak Jezus Chrystus - inkarnacją jaźni.
  15. Edyta Procner, Maria Sokolik: Urojenia i halucynacje o treści religijnej w schizofremii w ujęciu psychoanalizy i psychologii analitycznej. W: Doswiadczenie religijne. Tadeusz Doktór (opr.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Księży Werbistów VERBINUM, 2007, s. 94, seria: Dialog międzyreligijny. Tom 8. ISBN 978-83-7192-338-8.
  16. Doktryna. W: Frank McLynn: Carl Gustav Jung. R.Bartołot (tł.). Wyd. 1. Poznań: Zysk i S-ka, 2000, s. 279. ISBN 83-7150-664-3.
  17. Duchowy narcyzm. W: Tomasz Olchanowski: Duchowość i narcyzm. Wyd. 1. Warszawa: ENETEIA Wydawnictwo Psychologii i Kultury, 2006, s. 175, seria: Wymiary duszy. ISBN 83-85713-67-0.