Kajetan Sołtyk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kajetan Sołtyk
biskup
Kajetan Sołtyk
Herb Kajetan Sołtyk
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data urodzenia 12 listopada 1715
Data śmierci 30 lipca 1788
biskup krakowski
Okres sprawowania 1758-1788
Wyznanie katolickie
Kościół łaciński
Prezbiterat 3 sierpnia 1738
Nominacja biskupia 22 września 1749
Sakra biskupia 9 listopada 1749
Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława
Kajetan Sołtyk
książę siewierski
Okres panowania od 1758
do 1788
Dane biograficzne
Dynastia biskupi krakowscy

Kajetan Ignacy Sołtyk, herbu Sołtyk (ur. 12 listopada 1715 w Chwałowicach, zm. 30 lipca 1788 w Kielcach) – książę siewierski, biskup koadiutor kijowski w latach 1749-1756, biskup kijowski w latach 1756-1759, biskup krakowski w latach 1758-1788.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodu Sołtyków. Był blisko spokrewniony z Potockimi. Protegowany prymasa Teodora Potockiego, z którego poręki otrzymał kanonię łowicką i łęczycką. Odbył studia teologiczne w Rzymie. Po śmierci Władysława Rychłowskiego, od 22 października 1736 kanonik gnieźnieński. Po śmierci prymasa Potockiego przeniósł się na dwór kardynała Lipskiego, biskupa krakowskiego, od którego otrzymał kanonię przy katedrze wawelskiej. W 1740 kapituła gnieźnieńska wybrała go wiceprezydentem Trybunału Koronnego. W 1749 biskup Samuel Jan Ożga nadał mu koadiutorię biskupstwa kijowskiego. W 1756 objął tę diecezję kresową, ale już w 1759 został przeniesiony na biskupstwo krakowskie. Sakrę biskupią przyjął 9 listopada 1749 w kościele św. Jana w Toruniu z rąk Wojciecha Stanisława Leskiego.

Założył pierwsze seminarium duchowne w diecezji kijowskiej. Budowniczy pałacu biskupiego w Żytomierzu.

Był stronnikiem dynastii Wettynów, zbliżonym do obozu politycznego Henryka Brühla i Jerzego Augusta Mniszcha. Za panowania Augusta III Sasa był członkiem frakcji dworskiej tzw. "kamaryli"[1]. Po sejmie 1754 r. zasugerował dyplomacie rosyjskiemu Heinrichowi Grossowi, że nowa partia dworska nie zamierzała przeciwdziałać interesowi rosyjskiemu w Rzeczypospolitej. Nie spotkał się jednak z zaufaniem.[2].

W 1753 roku, będąc koadiutorem kijowskim, wszczął proces w Żytomierzu przeciw 33 Żydom o rzekomy mord rytualny dziecka chrześcijańskiego. Oskarżeni byli torturowani, a 13 z nich skazano na męki i śmierć[3].

Był zaciekłym wrogiem Czartoryskich, w czasie ostatniego bezkrólewia był duszą oporu przeciw kandydaturze Stanisława Augusta Poniatowskiego, ostrzegał posła rosyjskiego Hermana Karla von Keyserlinga przed zamysłami reformatorskimi Familii. Po elekcji pozornie pojednał się z królem.

W liście na sejmiki poselskie przed sejmem w 1766 roku zachęcał wyborców, by w instrukcjach dla swoich posłów zalecali zachowanie przywilejów religii panującej katolickiej, rozwiązanie konfederacji generalnej, dbali o powiększenie liczby wojska Rzeczypospolitej, nie zawierali żadnych traktatów zaczepno-odpornych z państwami ościennymi i żądali opuszczenia terytorium państwa przez wojska rosyjskie [4].

Na Sejmie Repninowskim 1767 nie uznał dyktatu posła rosyjskiego Nikołaja Repnina w sprawie narzucenia Polsce tzw. traktatu gwarancyjnego, który dawałby prawno-formalną podstawę do ingerencji Rosji w wewnętrzne sprawy Polski, za co 14 października 1767 roku wraz z trzema innymi senatorami (hetmanem polnym koronnym Wacławem Rzewuskim, jego synem, posłem podolskim Sewerynem Rzewuskim oraz biskupem kijowskim Józefem Załuskim) został na rozkaz Repnina podczas trwania sejmu uwięziony i wywieziony do Kaługi, skąd powrócił dopiero w 1773. Gwałt ten stał się jedną z przyczyn katalizujących zawiązanie przez szlachtę konfederacji w Barze (konfederacja barska). Repnin ogłosił, że uwięził ich za obrazę majestatu Katarzyny II. Porwany Sołtyk zdołał jeszcze wydać manifest, w którym wzywał do modlitw o całość wiary i utrzymanie wolności narodowych.

Wróciwszy w 1773, entuzjastycznie witany przez naród, próbował organizować opór przeciw uznaniu pierwszego rozbioru. Rychło popadł w melancholię, potem obłęd i wdał się w gorące spory z kapitułą krakowską, które spowodowały odsunięcie go od obowiązków biskupich. W 1782 Stanisław August Poniatowski i Rada Nieustająca ubezwłasnowolnili biskupa, ogłaszając, iż postradał on zmysły. Wywołało to kontrowersje na sejmie w tym roku.

W 1779 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława [5]. W 1757 odznaczony Orderem Orła Białego [6].

Monografię apologetyczną Kajetana Sołtyka napisał Kazimierz Rudnicki (1906)[7], bardziej krytycznie potraktowali jego charakter Władysław Konopczyński[8] i Adam Skałkowski[9].

Przypisy

  1. Henryk Schmitt: Dzieje panowania Stanisława Augusta, t. I, Lwów 1886, s. 104.. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2012-01-30].
  2. T. Szwaciński, Władysław Konopczyński o szpegu pruskim Lambercie. Pytania o orientację zagraniczną Jerzego Augusta Mniszcha. [w:] Władysław Konopczyński jako badacz dziejów XVIII wieku, red. Z. Zielińska, W. Kriegseisen, Warszawa 2014, s. 103.
  3. Richard Butterwick, Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792, Kraków 2012, s. 69.
  4. Aleksander Kraushar: Książę Repnin i Polska w pierwszem czteroleciu panowania Stanisława Augusta (1764-1768). Wyd. Gebethner i Wolff, Warszawa, 1900, T. 1, s. 122. Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2012-01-30].
  5. Zbigniew Dunin-Wilczyński: Order Św. Stanisława. Warszawa: Cinderella Books, 2006, s. 186. ISBN 83-7339-036-7.
  6. Marta Męclewska: Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008. Warszawa: Zamek Królewski, 2008, s. 189. ISBN 83-7022-178-5.
  7. Biskup Kajetan Sotyk, 1715-1788 Kraków 1906
  8. Władysław Konopczyński Liberum veto : studyum porównawczo-historyczne Kraków 1918 cz.3, rozdział 4, str. 410 - 427
  9. Adam Skałkowski O cześć imienia polskiego Lwów 1908, s.43 - 118

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Samuel Jan Ożga
Template-Bishop.svg Biskup kijowski
1756-1758
Template-Bishop.svg Następca
Józef Andrzej Załuski