Kamienie na szaniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy książki. Zobacz też: Kamienie na szaniec – film Roberta Glińskiego z 2014.
Kamienie na szaniec
{{{nazwa}}}
Państwowe Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, które ukończyło kilku bohaterów powieści
Autor Aleksander Kamiński
Miejsce wydania Generalne Gubernatorstwo
Język polski
Data I wyd. 1943
Wydawca Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne
Tematyka historia działań Szarych Szeregów
Typ utworu literatura faktu
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Groby „Rudego”, „Alka” i „Zośki” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Kamienie na szaniec – książka autorstwa Aleksandra Kamińskiego opowiadająca o losach grupy członków Szarych Szeregów podczas II wojny światowej. Jest oparta na autentycznych wydarzeniach z okresu okupacji niemieckiej.

Tytuł nawiązuje do wiersza Juliusza Słowackiego Testament mój. Książka pod pseudonimem Julisza Góreckiego oraz tytułem „Kamienie na szaniec. Opowiadanie o Wojtku i Czarnym” ukazała się po raz pierwszy w lipcu 1943, prawdopodobnie w nakładzie 2000 egz. Wydawcą była KOPR (Komisja Propagandy Biura Informacji i Propagandy Komendy Okręgu Warszawa Armii Krajowej), a książkę wydrukowały Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze (TWZW)[1][2]. Na okładce zaprojektowanej przez Stanisława Kunstettera umieszczono Znak Polski Walczącej[3].

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

Grupa (której autor nadał fikcyjną nazwę Buki) chłopców z 23. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej „Pomarańczarnia”, wśród nich Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” (w pierwszym podziemnym wydaniu dla zachowania tajemnicy konspiracji jako Wojtek), Tadeusz Zawadzki „Zośka” (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Staśka) i Jan Bytnar „Rudy” (w pierwszym podziemnym wydaniu jako Czarny) kończy maturą Liceum im. Stefana Batorego w czerwcu 1939. Mają młodzieńcze plany, które zostają przekreślone przez wojenną rzeczywistość.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Kamiński opisuje charakter i usposobienie każdego z głównych bohaterów, ich pasje oraz rodzinne domy. Poczucie obowiązku nie pozwala im stać z boku, dlatego aktywnie poszukują swojego miejsca wśród walczących z okupantem. W październiku 1939 przystępują do Polskiej Ludowej Akcji Niepodległościowej (PLAN). Tam zajmują się propagandą uliczną. Nalepiają karteczki na obwieszczeniu gubernatora Hansa Franka o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa, na których widnieją słowa: „Marszałek Piłsudski powiedziałby: a my was wszyscy w d.... mamy”. Później, w grudniu 1939, gazują luksusowy lokal „Adrię”.

Z PLAN-u odeszli miesiąc przed jego katastrofą, ponieważ uznali, że nie pasują do tej organizacji. Znów szukają swojego miejsca, chwytając się w międzyczasie różnego rodzaju zadań, m.in. kolportażu prasy. W tym czasie podejmują się również różnego rodzaju prac zarobkowych, wybierając takie zajęcia, które wiążą się z jakimś pożytkiem dla społeczeństwa. Początkowo wszyscy trzej zajmują się szklarstwem, na które było ogromne zapotrzebowanie. Potem ich drogi się rozchodzą. Rudy zajmuje się udzielaniem korepetycji, natomiast Alek uruchamia rikszę, a później zostaje drwalem. Zośka z kolei zajmuje się wyrobem marmolady. Nawiązują również współpracę z tzw. Komórką Andrzeja. Ich praca polega na dostarczaniu grypsów więziennych.

Organizują spotkania dyskusyjne i każdego dnia przerabiają wyznaczony sobie materiał. W marcu 1941 udaje im się związać z akcją Małego sabotażu, którą prowadził Wawer, by półtora roku później przejść do Grup Szturmowych.

Po aresztowaniu Janka Bytnara „Rudego” przez Gestapo, „Zośka” podejmuje działania w celu odbicia przyjaciela. 26 marca 1943 zostaje przeprowadzona akcja pod Arsenałem.

Information icon.svg Osobny artykuł: Akcja pod Arsenałem.

„Rudego” udało się uwolnić, jednak wskutek obrażeń odniesionych podczas tortur, 30 marca 1943 umiera. Tego samego dnia umiera także śmiertelnie ranny podczas akcji „Alek”. „Zośka” ginie w innej akcji 20 sierpnia 1943.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tomasz Strzembosz (oprac.): Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 198. ISBN 978-83-01-15330-4.
  2. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie na szaniec – pokolenia walczące o niepodległą Rzeczpospolitą. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy wydania "Kamieni na szaniec" Aleksandra Kamińskiego (lipiec 1943-lipiec 2013). Warszawa: Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej, 2013, s. 485-486. ISBN 978-83-87899-62-2.
  3. Karol Koźmiński, Aleksander Kamiński: Kamienie.... strony = 485.