Muzyka klezmerska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Klezmer)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Muzyka klezmerska – potocznie klezmer (hebr. „כלי” – „narzędzie”, „instrument”; „זמר” – „śpiew”), niegdyś muzyka związana z obrzędami religijnymi, z czasem przerodziła się w muzykę rozrywkową graną w czasie ślubów i uroczystości, by wreszcie połączyć się z jazzem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Można założyć, że muzyka klezmerska rozpowszechniła się w drugiej połowie XVIII wieku, wtedy pojawiły się wędrowne grupy żydowskich muzykantów. Ich nazwa pochodziła od hebrajskiego כלי זמר (klej zemer – „instrumenty muzyczne”, dosłownie: „narzędzia pieśni”), powiązane jest ono z kultem świątynnym i dotyczy instrumentów używanych w czasie obrzędów składania ofiar. Instrumenty, z których wtedy korzystano, to głównie trąbka, instrumenty perkusyjne czy harfy i liry. W czasach nam bliższych instrumentarium powiększyło się o obecnie najbardziej kojarzone z klezmerami skrzypce, klarnet i kontrabas. Ale nie można powiedzieć jednoznacznie jakie instrumenty były tymi najczęściej używanymi, bowiem sięgano często po instrumenty popularne w danym regionie czy kraju. Zawód ten często przechodził z pokolenia na pokolenie, zaś muzycy uświetniali swoją grą ważne uroczystości – wesela czy wystawne dworskie przyjęcia. Tak jak dziś mieli oni bardzo urozmaicony repertuar, sięgali po utwory regionalne, muzykę żydowską, z czasem utworzyło się kilkanaście nurtów tej muzyki, tworzonych przez różne rody muzyków. Od bardziej religijnej muzyki chasydzkiej po bardziej świecką i rozrywkową. Holocaust sprawił, iż najwięcej wykonawców działa obecnie w USA. W Polsce prawdziwy renesans nastąpił w latach 90., obecnie powstaje coraz więcej grup klezmerskich, a także restauracje, które poza kuchnią dają też możliwość posłuchania muzyki w oryginalnym wykonaniu.

Klezmer[edytuj | edytuj kod]

Lubliner Klezmorim w Teatrze Żydowskim w Warszawie w czasie balu z okazji święta Purim

Pojęcie klezmer (liczba mnoga: klezmerzy bądź klezmorim), często używane do określenia muzyki klezmerskiej, jest właściwie określeniem tradycyjnego żydowskiego muzykanta weselno-karczmianego lub grającego na innych przyjęciach (np. bar micwa). W polszczyźnie słowo to nabrało bardziej negatywnych konotacji: kiepski muzyk grający bez miłości do muzyki, a tylko dla pieniędzy, tzw. grający „do kotleta”. W swoim pierwotnym znaczeniu termin „klezmer” oznaczał muzyka o specyficznych, niemniej jednak wysokich umiejętnościach. Europejscy klezmerzy pochodzili z ubogich kręgów ludności żydowskiej, zajmowali niską pozycję społeczną, którą podkreślał żargon, jakim się posługiwali (klezmer-loszn). Żargon ten był podobny do używanego przez złodziei (ganowim-loszn). Na przełomie XIX i XX wieku, podczas wielkiej emigracji do Stanów Zjednoczonych spowodowanej pogromami Żydów w Rosji, przed muzykami otworzyły się nowe horyzonty do pracy. Wówczas ich pozycja i sytuacja zaczęła ulegać zmianie na lepsze. Tradycja muzykowania przekazywana była z pokolenia na pokolenie. Ojciec uczył syna, ten przekazywał swoje umiejętności swojemu synowi, w ten sposób powstawały dynastie klezmerskie. Ostatnim przedwojennym klezmerem żyjącym w Polsce jest Leopold Kozłowski, przedstawiciel dynastii Brandweinów.

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Poza klasycznym graniem funkcjonuje też swego rodzaju muzyczna awangarda, czerpiąca z klasycznej muzyki klezmerskiej czy chasydzkiej, nie unikając wpływów jazzu, folku, elektroniki, rocka, a nawet funka, reggae czy hip-hopu. Obecnie najlepiej rozpoznawalnym przedstawicielem tych ostatnich jest Matisyahu. Nie jest jedynym żydowskim raperem, ale na pewno jednym z nielicznych wplatających w swoją muzykę także tradycyjne dźwięki. Pozostali podobni wykonawcy nie są zbyt znani. Jeśli chodzi o awangardę korzystającą z dobrodziejstw muzyki klezmerskiej, należy wymienić między innymi saksofonistę Johna Zorna, grupę Charming Hostess, Koby Israelite oraz innych wykonawców powiązanych z wytwórnią Tzadik Records, założoną przez Zorna. Zjawisko określa się czasem jako „Radical Jewish Culture”.

Wykonawcy polscy[edytuj | edytuj kod]

Polskie zespoły klezmerskie, znane także poza granicami kraju, to przede wszystkim: Kroke, The Cracow Klezmer Band (który zmienił nazwę na początku 2007 r. na Bester Quartet), KlezmaFour, Sounds of Times, Rzeszów Klezmer Band, Klezzmates oraz Di Galitzyaner Klezmorim czy Quartet Klezmer Trio. Także i w Polsce często odchodzi się od tradycji i sięga po awangardę, nowi wykonawcy zaś pojawiają się nieustannie. Do muzyki klezmerskiej nawiązuje np. w swojej twórczości saksofonista jazzowy Mikołaj Trzaska, m.in. wraz z Raphaelem Rogińskim w zespole Shofar oraz w swoim kwartecie klarnetowym Ircha.