Krzysztofory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałac pod Krzysztofory
Obiekt zabytkowy nr rej. A-42 z 15.V.1932
Krzysztofory od strony Rynku Głównego (2013)
Krzysztofory od strony Rynku Głównego (2013)
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków,
ul. Szczepańska 2
(także Rynek Główny 35)
Ukończenie budowy ok. 1640, XVIII, 1916
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Pałac pod Krzysztofory
Pałac pod Krzysztofory
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Pałac pod Krzysztofory
Pałac pod Krzysztofory
Ziemia 50°03′46″N 19°56′11″E/50,062778 19,936389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Krzysztofory (2008)

Pałac pod Krzysztofory, popularnie zwany Krzysztofory lub niepr. pod Krzysztoforami – zabytkowa kamienica w Krakowie przy ul. Szczepańskiej 2 na rogu Rynku Głównego 35. Siedziba Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

Nazwa pałacu pochodzi od figury św. Krzysztofa, która była umieszczona na fasadzie narożnej kamienicy, należącej w XVI w. do Morsztynów, włączonej później w bryłę rezydencji[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budynek znajdował się tutaj prawdopodobnie już w 2. połowie XIII w. Dom należał z początku do zamożnych rodzin mieszczańskich. Na przełomie XVI i XVII w. funkcjonowała tutaj jedna z najstarszych krakowskich aptek.

W 1644 r. kamienicę i sąsiednie domy nabył marszałek nadworny koronny Władysława IV, Adam Kazanowski, który uczynił je rezydencją i planował przerobić na rezydencję królewską. Przebudowy dokonano według projektu Wawrzyńca Senesa, który wzniósł budynek pałacu na planie litery L i ozdobił go zachowanym do dnia dzisiejszego krużgankiem oraz galerią arkadową. Z tego okresu zachowały się również relikty dawnych gotyckich kamienic.

Podczas najazdu ("potopu") szwedzkiego pałac został poważnie zdewastowany. Po roku 1680 właścicielem rezydencji stał się Jan Wawrzyniec Wodzicki. Z jego polecenia w latach 1682-1684 przeprowadzono gruntowną jej przebudowę[1]. Pod koniec XVII w. przebudowy dokonał włoski architekt Jakub Sollari, a stiuki i wykończenia wykonał włoski rzeźbiarz Baltazar Fontana. Stiuki powstały wtedy m.in. w gabinecie o sklepieniu zwierciadlanym. W XVIII w. pomieszczenie to pełniło funkcję pałacowej kaplicy. Reprezentacyjny charakter budynku podkreślała wspaniała sień, kolumnada na dziedzińcu oraz duże sale na pierwszym piętrze (piano nobile). Po 1726 r. były prowadzone dalsze prace architektoniczne związane z przebudową obiektu. W ich efekcie fasada pałacu uzyskała cechy stylu barokowego. Została ona ponadto wyłożona okładziną kamienną, a bramę ozdobił barokowy portal. Przemianom uległy także wnętrza rezydencji, które upiększono dekoracją polichromowaną, zachowaną do naszych czasów w niektórych pomieszczeniach pierwszego i trzeciego piętra. Podziw współczesnych budziły także sprzęty zdobiące komnaty pałacu. To właśnie z Krzysztoforów wypożyczono na Wawel meble w związku z uroczystościami koronacyjnymi Augusta II.

Pałac dosyć często zmieniał swoich właścicieli i lokatorów. Obok już wymienionych byli nimi Radziejowscy; mieszkał tu po abdykacji Jan Kazimierz, a później Michał Korybut Wiśniowiecki. W latach 1775-1782 w pałacu rezydował po powrocie z Kaługi biskup Kajetan Sołtyk[1]. Gdy w 1809 r. Kraków został wyzwolony przez wojska polskie pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, budynek stał się kwaterą sztabu głównego. Szczególnie często właściciele pałacu zmieniali się w XIX w. W okresie tym na parterze mieściła się dość długo drukarnia "Czasu", a ponadto Antoni Hawełka prowadził tam sklep kolonialny i popularny w Krakowie "interes śniadaniowy".

W pewnym momencie nad budynkiem zawisło bardzo poważne niebezpieczeństwo. W 1912 r. pałac stał się własnością spółki budowlanej, która postanowiła stary dom rozebrać, aby na jego miejscu wznieść dochodową kamienicę czynszową. Przeciwko temu projektowi ostro zaprotestowała krakowska opinia publiczna z Towarzystwem Opieki nad Polskimi Zabytkami Sztuki i Kultury na czele. Protest okazał się skuteczny i do rozbiórki na szczęście nie doszło. W 1916 r. Krzysztofory zostały odrestaurowane według projektu Wacława Krzyżanowskiego[1]. Po wybuchu I wojny światowej znajdowały się tu kwatery ochotniczych jednostek wojskowych – Legionów Polskich. W 1918 r. pałac przejął Skarb Państwa. Po odnowieniu mieściła się w nim Dyrekcja Robót Publicznych[1].

Z Krzysztoforami związana jest również mieszcząca się w piwnicach Galeria Krzysztofory. Na początku lat 30. XX w. powstała tu Grupa Krakowska, stowarzyszenie artystów działające do 1937 r., reaktywowane w 1958 r. W 1961 Tadeusz Kantor przeniósł do piwnic pałacu swój teatr Cricot 2, założony w 1955 roku w Domu Plastyków, a w roku 1980 przeniósł go do siedziby przy ul Kanoniczej 5 w Krakowie.

Od połowy lat 60. XX w. w budynku znajduje się Muzeum Historyczne Miasta Krakowa.

Corocznie w Krzysztoforach ma miejsce wystawa pokonkursowa szopek krakowskich.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Marek Żukow-Karczewski, Pałace Krakowa. Pałac "Pod Krzysztofory", "Echo Krakowa" Magazyn Czas Przeszły i Przyszły, nr 198 (13007) 1989.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]