Kurtka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kurtka typu pilot bombowca

Kurtka – rodzaj krótkiego płaszcza okrywającego górną część ciała i sięgającego swą długością zwykle tylko do pasa osoby ją noszącej. Czasami wyraz kurtka może oznaczać także krótki płaszcz. Kurtka jest na ogół krótsza niż płaszcz i kończy się tuż poniżej pasa. Kurtki są także zwykle od nich lżejsze. Można rozróżnić kurtki stanowiące część zwykłego ubioru, uniformu lub służące jako odzież ochronna.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Słowo „kurtka” wywodzi się od łacińskiego słowa curtus oznaczającego „krótki”. Za pośrednictwem łaciny trafiła do języka polskiego „kurtka” oraz węgierskiego „kurta”[1]. Nowsze badania wywodzą ów termin z sarmackiego wyrazu kurta, który przeszedł do języków słowiańskich[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Towarzysz 1 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej, mundur z kurtką według ordynansu z 1790

Historia kurtek rozpoczęła się w Polsce w XVII wieku. Swoje korzenie kurtka ma w staropolskim żupanie i kontuszu. Ich skrócone formy zaczęto nazywać kurtą. Jeden z pisarzy z czasów Zygmunta III zanotował:

„Nastały w Polszcze stroje tak podkasałe, iż się zdało, jakoby w wodzie miarę brano i od krótkości te sukienki nazwano kurtkami”.

Noszenie kurtek rozpowszechniło się w drugiej połowie XVIII wieku i ma związek ze zmianą krojów mundurów Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Kurtki uszyte według „kroju polskiego”[3] po raz pierwszy weszły w użycie rozkazem Departamentu Wojskowego z dnia 3 lutego 1777 roku zwalczającym zbytek i wprowadzającym jednolite umundurowanie w Wojsku Polskim. Rozkaz ten nakazywał polskim żołnierzom podczas służby umiar i powściągliwość w stroju, a także nie uleganie modom francuskim, niemieckim, węgierskim i szwedzkim.

... (Niech) głowę polskim zwyczajem ogolą i przebiorą się po polsku, tj. w służbie kurtki i szarawarów używać będą”[4]

Zgodnie z rozkazem kurtki całkowicie wymieniły tradycyjne długie kontusze w kawalerii narodowego autoramentu oraz ujednoliciły ich wygląd. Regulamin wojskowy datowany na marzec 1791 szczegółowo opisuje krój kurtek przeznaczonych dla kawalerii narodowej oraz pułków straży przedniej:

„Kurtka krojem dawniej przepisanym, z naramiennikami sukiennymi (dla szeregowych), dla kawaleryi narodowej i przedniej straży Byszewskiego, Lubomirskiego i Karwickiego w kolorze granatowym, a dla pułków obu buław w kolorze zielonym robiona być ma z wyłogami w kolorach, z guzikami i na nich będącymi numerami takowymi, jakich dotąd brygady i pułki używały. Klapy tak mają być dogodnie robione, iżby, zapinając kurtkę latem na haftki tylko, gdy się ją zimą zapina na guziki, jedna na drugą zachodząc, całe piersi osłaniały a pod gardłem u góry tak były wycięte, iżby zapięte na guziki i nieco brzucha dołem zajmując, gładko jedna na drugiej leżały”.

Kurtka zwana popularnie „ułanką” stała się później obok czapki charakterystycznym elementem ubioru polskich kawalerzystów z jednostek ułańskich. Po rozbiorach polscy ułani walczyli w wielu armiach ówczesnej Europy i rozpowszechnili noszenie kurtek i czapek na zachodzie Europy do tego stopnia, że w wielu językach europejskich funkcjonują polskie nazwy „kurtka” i „czapka” na określenie tych części ubioru.

Teraźniejszość[edytuj | edytuj kod]

Kurtki to współczesna krótka odzież wierzchnia szyta z różnych materiałów, często z materiałów trudno lub w ogóle nie przepuszczających wody.

Współczesne kurtki mają często po kilka kieszeni z czego co najmniej dwie kieszenie w okolicach pasa służące m.in. do schowania rąk w czasie chłodu.

Pierwsze kurtki (typu alaska) były szyte przez Eskimosów[potrzebne źródło].

Przypisy

  1. Aleksander Brückner: Słownik etymologiczny języka polskiego. s. 284.
  2. R.Brzeziński i M.Mielczarek, The Sarmatians 600 BC - 450 AD, Ospreypublishing 2002
  3. hasło Mundur w Encyklopedii staropolskiej.
  4. Tadeusz Jeziorowski, Andrzej Jeziorowski, „Mundury wojewódzkie Rzeczypospolitej Obojga Narodów”, Pelta, Warszawa 1992.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło kurtka w Wikisłowniku