Minimum Maundera

Minimum Maundera na tle 400-letniej historii obserwacji plam słonecznych

Średnia roczna liczba plam słonecznych w latach 1610–2000

Minimum Maundera – okres trwający od 1645 do 1717 roku, podczas którego zaobserwowano znacznie mniej plam słonecznych (około 50) w porównaniu z pierwszą połową wieku. Okres ten nazwany został na cześć angielskiego astronoma Edwarda W. Maundera (1851–1928).

Obserwacje

Podczas Minimum Maundera plamy na Słońcu zaobserwowali w Paryżu Jean Picard (do 1682 roku) i Philippe de La Hire (przed 1718 rokiem), a także John Flamsteed w latach 1676 i 1684 w Londynie. To głównie na spostrzeżeniach tych astronomów opierał swoją pracę Spörer, publikując listę wszystkich zaobserwowanych od 1672 roku plam słonecznych, które udało mu się zebrać. Podczas Minimum Maundera plamy były częściej obserwowane w latach 1676, 1684, 1705 i 1716, a prawie wszystkie widoczne były na południowej półkuli Słońca i dopiero na początku XVIII wieku pojawiły się ponownie na północnej. Plamy w okresie Minimum Maundera zaobserwował również w Gdańsku Jan Heweliusz, o czym wiadomo ze wzmianek w Machina Coelestis (1679).

Wykres przedstawia liczbę plam w kolejnych cyklach aktywności słonecznej z zaznaczonym minimum Maundera

Mała epoka lodowa

Minimum Maundera pokrywa się czasie ze środkowym i najchłodniejszym okresem tzw. małej epoki lodowej. Ponieważ okresy zwiększonej liczby plam na Słońcu są równoczesne z nieznacznym zwiększeniem wartości stałej słonecznej, klimatolodzy zastanawiają się nad związkami zakresu tych zmian ze zmianami klimatu na Ziemi.

Zorze

W okresie trwania minimum Maundera obserwowano mniej zórz polarnych, a podczas zaćmień nie było widać korony słonecznej, choć pierwsze wzmianki o jaśniejszej obwódce dookoła Słońca pochodzą chyba właśnie z tego okresu.

Datowanie radiowęglowe

Okresy aktywności Słońca według zapisu radiowęglowego. Dane od 1950 roku nie są pokazane.

Zmiany aktywności Słońca wpływają na wielkość strumienia cząstek promieniowania kosmicznego, wytwarzających w atmosferze promieniotwórczy węgiel z azotu atmosferycznego i magazynowany potem przez rośliny. Skala tej zmienności wprowadza błąd w wynikach datowania radiowęglowego. Jeszcze większe zmiany powodują wahania siły ziemskiego pola magnetycznego, w skalach czasowych rzędu kilku tysięcy lat.

Istnienie minimów aktywności słonecznej, w tym Minimum Maundera, to przypuszczenie wynikające właśnie z interpretacji wyników pomiarów obfitości izotopu ¹⁴C w przyrostach rocznych drzew. Wyodrębniono i nazwano wcześniejsze takie okresy: minimum Spörera (1420–1570), Wolfa (przełom XIII i XIV wieku) oraz minimum Daltona (1790–1830).

Z wyników badań radiowęglowych wynikałoby, iż w ciągu ostatnich 8000 lat było 18 takich minimów.

Inne obserwacje

Z publikacji, w której oszacowano wielkość tempa rotacji Słońca w 1684 roku na podstawie obserwacji przeprowadzonych przez Johna Flamsteeda – założyciela obserwatorium astronomicznego w Greenwich, może wynikać, że prędkość rotacji była wówczas mniejsza. Zmiany prędkości rotacji stwierdzono jednak i w innych okresach, zaś wyniki poszczególnych oszacowań są różne.

Bibliografia

• Willie Wei-Hock Soon, Steven H Yaskell: The Maunder minimum and the variable sun-earth connection. New Jersey [etc.]: World Scientific, 2003. ISBN 981-238-275-5.